Là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng được tập thể sáng tạo nhằm mục đích phục vụ trực tiếp cho những sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng.. VHDG có 3 đặc trưng cơ bả
Trang 1Tuần 2
Tiết 5
KHÁI QUÁT VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
Gíup học sinh:
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HỆN
SGK
Thiết kế bài học
Các tài liệu tham khảo
C CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận trả lời các câu hỏi
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Kiểm tra bài cũ
Giới thiệu bài mới
Khi nói về VHDG Lâm Thị Mĩ Dạ đã từng có câu thơ làm xúc động lòng người:
Tôi yêu truyện cổ nước tôi Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu sa Thương người rồi mới thương ta Yêu nhau mấy núi cách xa cũng tìm
Ơû hiền rồi lại gặp lành Người ngay lại gặp người tiên độ trì
Và cho đến những câu ca dao:
Trên đồng cạn dưới đồng sâu Chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa
Trang 2Từ truyện cổ đến ca dao dân ca, tục ngữ Tất cả đều là biểu hiện cụ thể của VHDG Để hiểu rõ chúng ta cùng tìm hiểu bài “KHÁI QUÁT VHDG VN”
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YÊU CẦU CẦN ĐẠT
I VĂN HỌC DÂN GIAN LÀ GÌ?
DG: Thời PK và thời thuộc Pháp phần
lớn nhân dân ta đặc biệt không biết
chữ, không biết đọc không biết viết
PV: Em hãy cho biết tại sao VHDG là
tác phẩm nghệ thuật ngôn từ?
GV: Bất cứ một tác phẩm văn nghệ
nào cũng được sáng tạo bằng nghệ
thuật ngôn ngữ
PV: VHDG chủ yếu được truyền bằng
con đường truyền miệng Vậy theo em
truyền miệng là phương thức như thế
nào?
PV: Tại sao VHDG lại là sáng tác tập
thể?
PV: Em hiểu thế nào là những sinh
hoạt khác nhau?
GV: Truyện cười: có khi cười cho vui
cửa vui nhà, cười ra nước mắt, cười
nhằm đưa ma tống tiễn XH cũ
Là những tác phẩm nghệ thuật ngôn
từ truyền miệng được tập thể sáng tạo nhằm mục đích phục vụ trực tiếp cho những sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng
Là truyền từ người này sang người khác, đời này sang đời khác không bằng chữ viết mà bằng lời nói
Không có chữ viết ông cha ta lưu truyền qua miệng, nên nảy sinh ý thức chỉnh sửa cho văn bản hoàn chỉnh Vì vậy VHDG là sáng tác tập thể
Truyện cổ kể về những nội dung trong đời sống nhân dân Đó là tập tục nghi lễ ở từng vùng, từng miền khác nhau Tiếng cười trong truyện cười cũng mang nhiều cung bậc Thơ ca dân gian cũng có nhiều bài mang bản chất nghề nghiệp, ca cày cấy, ca nghề nghiệp, nghi
Trang 3lễ
II ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA VHDG
PV: Em hãy cho biết VHDG có những
đặc trưng cơ bản nào?
VHDG có 3 đặc trưng cơ bản:
Tính truyền miệng Tính thực hành
Là sáng tác tập thể
1 Tính truyền miệng
PV: Em hãy cho biết như thế nào là
truyền miệng?
PV: Em hãy cho biết như thế nào là dị
bản?
GV: là những bản khác nhau của cùng
một tác phẩm (có nội dung, hình thức
cơ bản giống nhau chỉ khác nhau ở chi
tiết)
Ví dụ: gió đưa cành trúc la đà
Gió đưa gió đẩy về rẫy ăn còng
Về bưng ăn ốc về đồng ăn cua…
Không lưu hành bằng chữ viết, truyền từ đời này sang đời khác, tính truyền miệng còn biểu hiện trong diễn xướng dân gian (ca hát, chèo tuồng, cải lương) Tính truyền miệng làm nên sự phong phú đa dạng của VHDG, làm thêm nhiều bản kể gọi là dị bản
2 Tính tập thể
PV: Em hiểu như thế nào là tập thể?
GV: Mỗi người đều có quyền tham gia
bổ sung sửa chữa sáng tác dân gian
Cá nhân khởi xướng, tập thể hưởng ứng tham gia, truyền miệng trong dân gian Quá trình truyền miệng lại được chỉnh sửa, thêm bớt cho hoàn chỉnh mang đậm tính tập thể
3 VHDG gắn bó và phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau trong đời
sống cộng đồng (Tính thực hành)
PV: Em hãy cho biết tính thực hành
được hiểu như thế nào?
Là những sáng tác dân gian phục vụ trực tiếp cho từng ngành, từng nghề
Trang 4Ví dụ: Bài ca nghi lễ, nghề nghiệp
GV: VHDG gợi cảm hứng cho người
trong cuộc dù ở đâu, làm gò Hãy nghe
người nông dân tâm sự:
Ra đi anh có dặn dò
Ruộng sâu cấy trước ruộng gò cấy sau
Ruộng sâu cấy trước để lúa cứng cáp
lên cao tránh được mưa ngập lũ lụt Ta
nhận thấy đó là lời ca của người nông
dân trồng lúa nước
Chàng trai nông thôn tế nhị và
duyên dáng mượn hình ảnh lá xoan đào
để biểu thị lòng mình:
Lá này là lá xoan đào
Tương tư thì gọi thế nào hỡi em?
III HỆ THỐNG THỂ LOẠI CỦA VHDG
PV: Theo em VHDG có bao nhiêu thể
loại?
Thần thoại
Sử thi Truyền thuyết Truyện cổ tích Truyện ngụ ngôn Truyện cười Tục ngữ Câu đố
Ca dao
Vè Truyện thơ chèo
Trang 5IV NHỮNG GIÁ TRỊ CƠ BẢN CỦA VHDG
1 VHDG là kho trí thức vô cùng phong phú về đời sống của dân tộc
GV: HS đọc phần 1
PV: Theo em tạo sao VHDG là kho tri
thức?
GV: Nói đến tri thức của các dân tộc
trên đất nwosc ta là nói đến kho tàng
quí báu vô giá vô tận về trí tuệ của con
người đối với thiên nhiên và xã hội
Chính vì được trình bày bằng nghệ
thuật ngôn từ nên hấp dẫn người nghe
Trên đất nwosc ta có 54 dân tộc nên
vốn tri thức dân gian vô cùng phong
phú
Tri thức của dân gian là nhận thức của nhân dân đối với đời sống quanh mình Đó là những kinh nghiệm mà nhân dân đã đúc kết từ cuộc sống
Tri thức ấy lại được trình bày bằng nghệ thuật ngôn từ
2 VHDG có giá trị giáo dục sâu sắc về đạo lý làm người
PV: Tính giáo dục của VHDG được thể
hiện như thế nào?
Ví dụ:
Truyện Tấm Cám
Giúp con người đồng cảm chia
sẻ với nỗi bất hạnh của Tấm
Khẳng định phẩm chất của Tấm
Lên án kẻ xấu, kẻ ác
Giáo dục tinh thần nhân đạo, tôn vinh những giá trị con người, yêu thương con người và đấu tranh giải phóng con người
3 Giá trị thẩm mĩ
PV: VHDG có những gía trị thẩm mĩ
nào?
PV: Em hãy cho biết những giá trị đó
qua từng thể loại của VHDG?
Thần thoại: Sử dụng trí tưởng tượng Truyện cổ tích: Xây dựng những nhân vật thần kì
Truyện cười: Tạo tiếng cười dựa vào
Trang 6PV: Các nhà thơ học được gì ở ca dao?
GV: Học ở gọng điệu trữ tình, xây dựng
được nhân vật trữ tình, cảm nhận của
thơ ca trước đời sống, sử dụng ngôn từ
sáng tạo của nhân dân trước cái đẹp
PV: Còn nhà văn học được gì ở truyện
cổ tích?
GV: Xây dựng được cốt truyện: nắm
chác những đặc trưng cơ bản của
VHDG, hiểu biết về các thể loại, vai trò
của VHDG đối với nền VH dân tộc
những mâu thuẫn xã hội
Thơ ca dân gian: Là sự sáng tạo ra lời ca mang đậm chất trữ tình giúp người đọc, nghe có khả năng nhạy cảm trước cái đẹp