Có người hặc tội chuyên quyền của Trần Thủ Độ với vua, nhưng Trần Thủ Độ không những không biện minh cho bản thân và tỏ lòng thù oán, tìm cách trừng trị kẻ hặc mình mà ông còn nhận lời n
Trang 1THÁI SƯ TRẦN THỦ ĐỘ
(Trích “Đại Việt Sử kí toàn thư” – Ngô Sĩ Liên)
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU
Gíup HS:
Hiểu được nhân cách chính trực chí công vô tư của nhân vật lịch sử nổi tiếng Trần Thủ
Độ
Hiểu được phương pháp viết sử, đặc biệt là sử biên niên của “Đại Việt Sử kí toàn thư”
Rèn luyện kĩ năng đọc hiểu tác phẩm lịch sử có nhiều giá trị văn học
II HƯỚNG DẪN HS TỰ HỌC
1 Nhân cách của Trần Thủ Độ
Có người hặc tội chuyên quyền của Trần Thủ Độ với vua, nhưng Trần Thủ Độ không những không biện minh cho bản thân và tỏ lòng thù oán, tìm cách trừng trị kẻ hặc mình
mà ông còn nhận lời nói đó là phải và thưởng cho người dám dũng cảm vạch lỗi của ông ông là người phục thiện, công minh độ lượng và có bản lĩnh
Khi nghe Linh Từ Quóc Mẫu khóc và mách về tên quân hiệu ngăn không cho đi qua thềm cấm, Trần Thủ Độ không bênh vợ bắt tội tên quân hiệu mà tìm hiểu rõ sự việc rồi còn khen thưởng kẻ giữ đúng luật pháp là người chí công vô tư, tôn trọng pháp luật, không thiên vị người thân
Có người chạy chọt nhờ Linh Từ Quốc mẫu xin cho làm quan Trần Thủ Độ đã dạy cho tên này một bài học (muốn làm chức quan ấy hắn phải chịu chặt 1 ngón chân để phân
Trang 2biệt với những người khác do xứng đáng mà được cử) giữ gìn sự công bằng của phép nước, bài trừ tệ nạn chạy chọt, đút lót, dựa dẫm thân thích
Vua muốn phong chức tướng cho An Quốc, anh Trần Thủ Độ, nhưng ông thẳng thắn trình bày quan điểm luôn đặt việc công lên trên, không tư lợi bè cánh
Trần Thủ Độ là người thẳng thắn cầu thị, độ lượng nghiêm minh
2 Nghệ thuật kể chuyện và khắc họa chân dung nhân vật
Xây dựng những tình huống giàu kịch tính và biết lựa chọn những chi tiết đắt giá (qua 4 tình huống trên)
Mỗi câu chuyện dù ngắn nhưng đều có những xung đột, đi dần đến cao trào và được giải quyết một cách bất ngờ, gây thú vị cho người đọc Đồng thời có thể tự rút ra những
ý nghĩa sâu sắc và hình dung rõ nét chân dung nhân vật
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
Gíup học sinh:
Nắm được những kiến thức cơ bản về một số phương pháp thuyết minh thường gặp
Bước dầu vận dụng được những kiến thức đã học để viết được những bài văn thuyết minh có sức thuyết phục cao
Thấy được việc nắm vững kiến thức phương pháp thuyết minh là cần thiết không chỉ cho bài tập làm văn trước mắt mà còn cho cuộc sống sau này
Trang 3B PHƯƠNG TIỆN THỰC HỆN
SGK
Thiết kế bài học
Các tài liệu tham khảo
C CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận trả lời các câu hỏi
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Kiểm tra bài cũ
Đoạn trích “Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn” đã làm nổi bật những đặc điểm gì
về nhân cách TQT? Chỉ ra sự khéo léo trong nghệ thuật khắc họa chân dung của tác giả?
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS YÊU CẦU CẦN ĐẠT
DG: phương pháp thuyết minh là hệ thống cách
thức mà thuyết minh để đạt được mục đích mình
đề ra
PV: Cho biết tầm quan trọng của phương pháp
thuyết minh?
DG: phương pháp thuyết minh giúp chúng ta
truyền đạt nội dung tri thức nào đó về sự vật hiện
I Tầm quan trọng của phương pháp thuyết minh
Nhu cầu thuyết minh sẽ không thể thỏa mãn, mục đích thyết minh sẽ không đạt dược nếu thuyết minh không có phương pháp thuyết minh phù hợp và hiệu quả
Trang 4tượng mà mình muốn noi sddeesn một cách có
hiệu quả cao
GV: Cho HS đọc từng đọcn một để gợi nhớ và
củng cố thêm cho HS tiếp thu những phương
pháp thuyết minh mới
GV: gợi ý giúp HS phân tích từng đoạn :
Đoạn 1: phương pháp Ví dụ + liệt kê
Ví dụ: để thuyết minh cho luận điểm “TQT là
người khéo léo tiến cử người tài giỏi”
Liệt kê: kể tên những người được TQT tiến cử
II Một số phương pháp thuyết minh
1 Các phương pháp thuyết minh đã học
a, Các phương pháp được sử dụng:
Ví dụ + liệt kê
Liệt kê + chú thích
Dùng số liệu, so sánh, phân tích
So sánh, nêu ví dụ, phân tích
b, Phân tích tác dụng của từng phương pháp
Trang 5Đoạn 2: phương pháp liệt kê + chú thích
Liệt kê: kể tên các bút danh của Ba sô
Chú thích: giảng giải từng bút danh
Đoan3: phương pháp dùng số liệu, so sánh, phân
tích
Dùng số liệu: nêu số liệu trung bình trong mỗi
con người, số liệu phần tử
So sánh: số trung bình với số cư dân, số phần tử
với số tinh tú
Phân tích: giả sử về dộ dài của TB
Đoạn 4: So sánh, nêu ví dụ, phân tích
So sánh: nhạc cụ của hát trống quân với các nhạc
cụ khác
Phân tích: cáu tạo của nhạc cụ hát trống quân và
cáh sử dụng để thấy cái hay, cái riêng của nó
Ví dụ: một khúc hát
PV: niềm say mê cây chuối của Ba sô và lai lịch
của bút danh Ba sô trong 2 mục đích này mịc đích
nào là chủ yếu? Vì sao?
DG: Mục đích: niềm say mê cây chuối của ba sô
2 Một số thuyết minh khác
Thuyết minh bằng cách giảng Giải nguyên nhân – kết quả
Trang 6là chủ yếu vì nếu không có niềm say mê đối với
cây chuối đem về từ TQ Nhà thơ không dặt lấy
nút danh là Ba sô
PV: các ý của đv có quan hệ nguyên nhân – kết
quả không?
DG: đoạn trích có mqh nhân – quả Niềm say mê
của Ba sô đối với cây chuối chính là lý do để ông
lấy bút danh của mình
GV: Nhờ các thuyết minh ấy, bạn đọc hình dung
về Ba sô một cách sinh động cụ thể
PV: vì sao không thể cho rằng tác giả còn đó đã
thuyết minh bằng phương pháp định nghĩa?
DG: vì thông tin Ba sô là bút danh Không nêu lên
được bản chất giúp người đọc phân biệt được ba
sô với các nhà văn thơ khác hay không?
PV: so sánh phương pháp định nghĩa và phương
pháp chú thích?
GV: Giống: cấu trúc cơ bản A là B
Khác: đây là hai phương pháp không đồng nhất
phương pháp định nghĩa có những yêu cầu chặt
chẽ hơn là phải đặt ra sự vật hiện tượng cần
thuyết minh vào trong loại lớn, chỉ ra yếu tố nói
Thuyết minh bằng cáh chú thích
Trang 7lên đúng đặc điểm bản chất sự vật hiện tượng
phân biệt nó với sự vật hiện tượng cùng loại khác
phương pháp chú thích không bắt buộc phải thỏa
mãn cả hai yêu cầu đó mức độ chính xác có thể
không cao như ở phương pháp định nghĩa, nhưng
phương pháp này lại mềm dẻo, dễ sử dụng hơn
PV: khi sử dụng phương pháp thuyết minh cần có
những yêu cầu nào?
III Yêu cầu đối với việc vận dụng phương pháp thuyết minh
Muốn làm bài văn thuyết minh có kết quả, người làm bài phải nắm được phương pháp thuyết minh
Viễ lựa chọn, vận dụng và phối hợp các phương pháp thuyết minh cần phải tuân theo các nguyên tắc: không xa rời mục đích thuyết minh; làm nổi bật bản chất và nét đặc
Trang 8PV: nhận xét về sự chọn lựa, vận dụng và phối
hợp các phương pháp thuyết minh trong đoạn
trích?
trưng của sự vật hiện tượng, làm cho người đọc người nghe tiếp nhận dễ dàng hứng thú
IV Luyện tập