TỰ TÌNH ( Bài II ) - Hồ Xuân Hương docx

Mục tiêu bài học Giúp Hs: - Cảm nhận được tâm trạng vừa buồn tủi, vừa phẫn uất trước tình cảnh éo le và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương.. HXH nổi tiếng chủ yếu vớ

Tiết:………… Ngày soạn:………

TỰ TÌNH ( Bài II ) - Hồ Xuân Hương

A Mục tiêu bài học

Giúp Hs:

- Cảm nhận được tâm trạng vừa buồn tủi, vừa phẫn uất trước tình cảnh éo le và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương

- Thấy được tài năng nghệ thuật thơ Nôm của Hồ Xuân Hương: thơ Đường luật viết bằng tiếng Việt, cách dùng từ ngữ, hình ảnh giản dị, giàu sức biểu cảm, táo bạo mà tinh

tế

B Chuẩn bị

1 Giáo viên: đọc tài liệu, soạn giảng

2 Học sinh: soạn bài trước ở nhà

C Tiến trình bài dạy

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

Trình bày những nét chính về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích “ vào phủ chúa Trịnh”

3 Bài mới

Hoạt động của Gv và Hs Nội dung cần đạt

Dựa vào phần tiểu dẫn ở sgk, gv yêu cầu hs nêu

những vấn đề cơ bản vể cuộc đời, sự nghiệp sáng tác

của HXH

Giảng HXH nổi tiếng chủ yếu với những sáng tác

bằng chữ Nôm, người ta gọi bà là “bà chúa thơ

Nôm”.Mảng thơ tạo sắc màu riêng trong thơ bà chính

là mảng thơ viết về cảnh ngộ riêng tư, đó là cảnh ngộ

của một người phụ nữ có bản lĩnh, đầy sức sống, hết

mực tài hoa nhưng cuộc đời riêng tư lại là một chuổi

bất hạnh Ngoài ra mảng thơ viết về thiên nhiên cũng

rất độc đáo và ấn tượng

- Nghệ thuật thơ của bà rất độc đáo, cảnh thiên

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

a Cuộc đời

- HXH (?- ? ) là một trong những nữ

sĩ tài ba bậc nhất của văn học trung đại VN đầu tk XIX Quê ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An

- Là người rất thông minh, không được học nhiều, nhưng giao thiệp rộng Đường tình duyên lận đận, ngang trái: hai lần lấy chồng đều hai lần làm lẽ, rồi chồng chết, lại sống độc thân

b Sự nghiệp sáng tác

- Hồ Xuân Hương sáng tác cả chữ Nôm lẫn chữ Hán.Theo giới nghiên cứu, hiện có khoảng 40 bài thơ Nôm tương truyền là của bà Ngoài ra còn

có tập Lưu Hương kí gồm có 24 bài thơ bằng chữ Hán và 26 bài thơ chữ Nôm

- Nổi bật trong những sáng tác của bà

là tiếng nói thương cảm đối với những phụ nữ, là sự khẳng định, đề cao vẻ đẹp của họ

2 Tác phẩm: bài thơ nằm trong chùm

nhiên được miêu tả rất sinh động Những âm thanh,

màu sắc hình ảnh, hoạt động được bà đưa vào thơ

thường mộc mạc, trần tục, với bút pháp châm biếm,

trào phúng, ngôn ngữ phổ thông…

Pv Trong hai câu đề, nhân vật trữ tình đang ở trong

hoàn cảnh như thế nào?có tâm sự gì? Em có nhận xét

gì về cách dùng từ của tác giả trong hai câu này?

Giảng Thông thường, giữa không gian rợn ngợp con

người cảm thấy bé nhỏ, cô đơn, ở đây HXH lại cảm

nhận sự cô đơn trước thời gian Thời gian cũng vô

thuỷ vô chung…, “đêm khuya…dồn”: cái nhịp gấp

gáp liên hồi của trống vừa là sự cảm nhận vừa là sự

thể hiện bước đi liên hồi của thời gian và sự rối bời

của tâm trạng Khi trăm mối tơ lòng không thể gỡ mà

thời gian gấp gáp cứ trôi đi thì còn lại là sự bẽ

bàng…

- “Trơ” đặt đầu câu có tác dụng nhấn mạnh

thơ tự tình ( I, II, III )

a Thể loại: TNBCĐL

b Bố cục: 4 phần: đề, thực, luận, kết

c Chủ đề:

Bài thơ là nỗi thương mình trong cô đơn lẽ mọn, khao khát hạnh phúc, tuổi xuân Đồng thời thể hiện thái độ bứt phá, vùng vẫy, muốn thoát ra khỏi cảnh ngộ, muốn vươn lên giành hạnh phúc nhưng vẫn rơi vào bi kịch

II Phân tích

1 Hai câu đề

- Mở đầu bài thơ là điểm thời gian canh khuya, khi con người đối diện thật nhất với mình cũng là lúc

XH nhận ra tình cảnh đáng thương của mình.Sự cô đơn trơ trọi được đặt trong thời gian

- - Tiếng trống canh được cảm nhận trong cái tỉnh lặng, trong sự phấp phỏng như sợ bước chuyển mau lẹ của thời gian Đối diện với thời gian ấy là

“cái hồng nhan” Chữ “trơ” được đặt ở đầu câu nhấn mạnh nỗi đau của sự cô đơn, của sự bất hạnh trong tình duyên

“trơ” là tủi hổ, là bẽ bàng Thêm vào đó hai chữ

“hồng nhan” là để nói về dung nhan thiếu nữ mà lại

đi với từ “cái” thì thật là rẻ rúng, mỉa mai “Cái hồng

nhan” trơ với nước non không chỉ là dãi dầu mà còn

là cay đắng, vì vậy nỗi xót xa càng thấm thía, càng

ngẫm lại càng đau

- Nhịp điệu câu thơ: 1/3/3 cũng là để nhấn mạnh vào

sự bẽ bàng

Tuy nhiên bên cạnh nỗi đau là bản lĩnh Xuân Hương,

bản lĩnh ấy thể hiện ngay trong chữ “trơ” Trong văn

cảnh câu thơ, chữ “trơ” không chỉ là bẽ bàng mà còn

là thách thức Chữ trơ kết hợp với từ nước non để thể

hiện sự bền gan thách đố

Pv Hai câu thực thể hiện tâm sự gì của XH? Tâm sự

ấy được thể hiện qua những từ ngữ nào?

Giảng Cụm từ “say lại tỉnh” → vòng luẩn quẩn, tình

duyên đã trở thành trò đùa của con tạo, càng say càng

tỉnh, càng cảm nhận nỗi đau thân phận Câu thơ là

ngoại cảnh cũng là tâm cảnh, tạo nên sự đồng nhất

giữa tăng và người Trăng sắp tàn ( “bóng xế”) mà

vẫn “khuyết chưa tròn”, tuổi xuân đã trôi qua mà

nhân duyên không trọn vẹn Hương rượu để lại vị

đắng chát, hương tình thoảng qua để chỉ còn phận

hẩm duyên ôi…

Pv Thái độ của nhà thơ trong hai câu này như thế

2 Hai câu thực

Trong khoảnh khắc của canh khuya ấy

là một con người cùng đối diện với rượu và trăng, mượn trăng làm bạn, mượn rượu vơi sầu Nhưng rượu không thể say, trăng sắp tàn mà vẫn

“khuyết chưa tròn” Đó là một nỗi niềm chất chứa thấm lan vào cảnh vật Ngậm ngùi thân phận con người, tuổi xuân qua mau mà duyên vẫn còn chưa trọn vẹn

3 Hai câu luận

Hai câu thơ sử dụng biện pháp đảo ngữ để nhấn mạnh trạng thái của thiên nhiên, cũng là tâm trạng của con

nào? Em có nhận xét gì về việc dùng từ của tác giả ở

đây?

Giảng Hai câu thơ gợi cảnh thiên nhiên và cảnh

được cảm nhận qua tâm trạng như cũng mang nỗi

niềm phẫn uất của con người Những sinh vật nhỏ bé,

hèn mọn như đám rêu kia mà cũng không chịu mềm

yếu, nó phải mọc xiên, lại xiên ngang mặt đất Đá đã

rắn chắc lại phải rắn chắc hơn, lại phải nhọn hoắt lên

để “đâm toạc chân mây” biện pháp nghệ thuật đảo

ngữ trong hai câu luận đã làm nổi bật sự phẫn uất của

thân phận đất đá, cỏ cây mà cũng chính là sự phẫn

uất của tâm trạng con người Các đt mạnh: xiên, đâm

kết hợp với bổ ngữ: ngang, toạc → bướng bỉnh,

ngang ngạnh, phẫn uất, rêu xiên ngang mặt đất, đá

đâm toạc chân mây như vạch đất, trời mà hờn oán,

không chỉ là phẫn uất mà còn là phản kháng…

Pv Tâm trạng của nhà thơ trong hai câu cuối? nhận

xét về cách dùng từ?

Giảng “ngán” là chán ngán, ngán ngẩm, XH ngán

lắm rồi nỗi đời éo le, bạc bẽo Xuân đi rồi xuân lại,

tạo hoá chơi một vòng luẩn quẩn từ “xuân” có 2

nghĩa: vừa là mùa xuân, vừa là tuổi xuân Mùa xuân

đi rồi mùa xuân trở lại với nhiên nhiên, với muôn

nghìn hoa lá cỏ cây, nhưng vời con người thì tuổi

xuân qua không bao giờ trở lại Từ “lại” cũng có 2

nghĩa Sự trở lại của mùa xuân lại đồng nghĩa với sự

ra đi của tuổi xuân Thủ pháp nghệ thuật tăng tiến,

nhấn mạnh vào sự nhỏ bé dần, làm cho nghịch cảnh

người Các động từ mạnh: xiên, đâm kết hợp với những bổ ngữ: ngang, toạc thể hiện sự bướng bỉnh, ngang ngạnh, phẫn uất, một tâm trạng khác thường, khác người

4 Hai câu kết

HXH đã quá ngán ngẩm nỗi đời éo le, bạc bẽo Mùa xuân đi rồi mùa xuân trở lại với thiên nhiên, nhưng với con người thì mùa xuân qua không bao giở trở lại Sự trở lại của mùa xuân đồng nghĩa với sự ra đi của tuổi xuân Thủ pháp nghệ thuật tăng tiến nhấn mạnh vào sự nhỏ bé dần làm cho nghịch cảnh càng éo le hơn Mảnh tình đã bé lại còn san sẻ thành ra ít ỏi, chỉ còn tí con con nên càng xót xa tội nghiệp

càng éo le hơn: mảnh tình – san sẻ - tí – con con

Mảnh tình đã bé lại còn san sẻ thành ra ít ỏi, chỉ còn

tí con con, nên càng xót xa tội nghiệp…→ nỗi lòng

của người phụ nữ trong xã hội xưa, khi với họ hạnh

phúc luôn là chiếc chăn quá hẹp

Pv Tổng hợp lại những nét chính về nội dung và

nghệ thuật của bài thơ?

→ Nỗi lòng của người phụ nữ trong

xã hội xưa, với họ, hạnh phúc luôn là chiếc chăn quá hẹp

III Tổng kết

1 Nội dung:

Qua lời tự tình, bài thơ nói lên cả bi kịch và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của HXH Trong buồn tủi, người phụ nữ gắng vựơt lên trên số phận nhưng cuối cùng vẫn rơi vào bi kịch

2 Nghệ thuật

Sử dụng từ ngữ giản dị mà đặc sắc (trơ, xiên ngang, đâm toạc,…), hình ảnh giàu sức gợi cảm ( trăng khuyết chưa tròn, rêu xiên ngang,…) để diễn

tả các biểu hiện phong phú, tinh tế của tâm trạng