Người đầu tiên đề xuất chủ trương “Quốc thoái dân tiến” Năm 2000, GS Vương Ngọc - Khoa Kinh tế học trường Đảng Trung ương ĐCS Trung Quốc công bố bài viết tiêu đề “Chế độ sở hữu cổ phần c
Trang 1Trung Quốc: Cuộc tranh luận về “Quốc thoái dân tiến” 81
rong số báo trước, chúng tôi đã
giới thiệu cuộc tranh luận về
họ “xã” (XHCN) họ “tư”
(TBCN) diễn ra ở Trung Quốc cuối
những năm 80 đầu những năm 90 của
thế kỷ trước Trong số này, nhằm đáp
ứng nhu cầu tìm hiểu về Trung Quốc của
đông đảo bạn đọc, chúng tôi xin giới
thiệu cuộc tranh luận về “Quốc thoái
dân tiến” diễn ra từ đầu năm 2000 đến
nay
1 Người đầu tiên đề xuất chủ trương
“Quốc thoái dân tiến”
Năm 2000, GS Vương Ngọc - Khoa
Kinh tế học trường Đảng Trung ương
ĐCS Trung Quốc công bố bài viết tiêu đề
“Chế độ sở hữu cổ phần của người lao
động và kinh tế thị trường XHCN - Suy
nghĩ chiến lược về sự kết hợp giữa chế độ
XHCN với kinh tế thị trường”
Sau khi trình bày tính tất yếu của
vấn đề kết hợp giữa chế độ cơ bản của
CNXH với kinh tế thị trường, bài viết
cho rằng: làm cho kinh tế dân hữu, dân
doanh trở thành nền tảng của kinh tế
thị trường là con đường bắt buộc hoặc
hình thức quá độ để thực hiện kết hợp
thực sự giữa CNXH và kinh tế thị
trường
Ông đã nêu ra hai con đường để kinh
tế dân hữu dân doanh trở thành nền
tảng của kinh tế thị trường XHCN: Một
là, “trong thể chế” thực hiện Quốc thoái dân tiến; hai là, “ngoài thể chế” khuyến khích sự phát triển của kinh tế cá thể, kinh tế tư doanh và kinh tế vốn ngoại
Đây là lần đầu tiên khái niệm “Quốc thoái dân tiến” mà giới lý luận Trung Quốc đưa ra
2 Nhận thức đúng đắn “Quốc thoái dân tiến” như thế nào
Ngày 8-10-2002, tờ “Giải phóng nhật báo” đăng bài viết nhan đề “Bàn về “tiến”
và “thoái” của doanh nghiệp nhà nước” Tác giả là GS Triệu Trường Mậu, Phó Viện trưởng Viện sau đại học trường
Đảng Trung ương
Bài viết cho rằng, doanh nghiệp nhà nước tiến hành điều chỉnh mang tính chiến lược, trong quá trình tiến hành
điều chỉnh và cải cách kết cấu chế độ sở hữu bất hợp lý, “tiến” và “thoái” là hiện tượng tất nhiên Điểm cốt yếu của vấn
đề là doanh nghiệp nhà nước “tiến” và
“thoái” như thế nào, đây mới là vấn đề quan tâm
Thực tiễn đã chứng minh, doanh nghiệp nhà nước đi vào tất cả các lĩnh vực, không khác gì dùng 10 đầu ngón tay
ấn vào 10 con bọ chét, tất nhiên dẫn đến kết quả là vốn quốc hữu quá phân tán,
được cái này mất cái kia, khó ứng phó, không tạo được hợp lực, không có lợi cho
T
Trang 2nghiên cứu trung quốc số 4(62) - 2005.
82
việc phát huy hết tác dụng chủ đạo của
kinh tế quốc hữu Trong điều kiện kinh
tế thị trường XHCN, tính hữu hạn của
vốn quốc hữu đã quyết định tính hữu
hạn trong phạm vi hoạt động của nó
Kinh tế quốc hữu nếu muốn “có cái làm”
thì tất phải “có cái không làm”, doanh
nghiệp nhà nước phải rút khỏi những
ngành mang tính cạnh tranh thông
thường một cách có kế hoạch Không thể
cho rằng doanh nghiệp nhà nước rút
khỏi ngành nghề mang tính cạnh tranh
sẽ làm suy yếu địa vị chủ đạo của kinh
tế quốc hữu Trên thực tế, điều cốt yếu
duy trì địa vị chủ đạo của kinh tế quốc
hữu là ở chỗ tăng cường sức khống chế
của nó, chứ không phải ở chỗ nhiều hay
ít lĩnh vực mà doanh nghiệp nhà nước đi
vào Trong tình hình nền kinh tế với chế
độ công hữu là chủ thể kinh tế, nhiều sở
hữu cùng phát triển trở thành sự lựa
chọn mang tính chế độ tất yếu phát triển
kinh tế thị trường XHCN, doanh nghiệp
nhà nước cần phải tiến hành điều chỉnh
mang tính chiến lược “có tiến có thoái”
Bài viết cho rằng, xem xét từ yêu cầu
cơ bản của phát triển kinh tế thị trường
XHCN, “thoái” là điều cần thiết Từ ý
nghĩa nhất định, không có “thoái” thì
không có “tiến”, “thoái” là tiền đề tất yếu
của “tiến” Bởi vì, chỉ có rút một bộ phận
doanh nghiệp nhà nước ra khỏi ngành
cạnh tranh bình thường Nhà nước mới
có thể dùng nguồn tài chính đó để tăng
cường vào lĩnh vực nên tăng cường, cục
diện kinh tế quốc hữu mới được điều
chỉnh hợp lý Mục đích của “thoái” là để
“tiến” tốt hơn, để phát huy tốt hơn tác
dụng chủ đạo của kinh tế quốc hữu, đồng
thời tạo không gian phát triển rộng hơn
cho kinh tế dân doanh
Tiền đề tất yếu để điều chỉnh “tiến”,
“thoái” của doanh nghiệp nhà nước là tiến hành phân định ranh giới đối với ngành và lĩnh vực “tiến”, “thoái” Bài viết nêu rõ, cơ quan hữu quan đã tiến hành phân loại đối với 196 ngành của Trung Quốc, chia ngành nghề “tiến”
“thoái” của doanh nghiệp nhà nước cụ thể thành ba loại hình: Loại thứ nhất là
15 ngành bắt buộc do công nghiệp quốc hữu độc quyền hoặc lấy độc quyền làm chủ, bao gồm ngành quan hệ đến an ninh quốc gia như công nghiệp quân sự,
in tiền, hàng không ; ngành khai thác tài nguyên quan trọng như ngành khai thác dầu mỏ, khí thiên nhiên, khai thác rừng; sự nghiệp công cộng có tính độc quyền tự nhiên hoặc tính lợi ích chung như nước, khí đốt, điện lực Loại thứ hai là 35 ngành công nghiệp quốc hữu không cần độc quyền kinh doanh nhưng cần đảm bảo mức khống chế nhất định, bao gồm khai thác tài nguyên khoáng sản, tài nguyên thiên nhiên tương đối quan trọng như than, quặng sắt; ngành
kỹ thuật cao mới quan hệ đến quốc lực tổng hợp và sức cạnh tranh quốc tế của
đất nước như nguyên liệu mới, kỹ thuật
vi tính, sinh học, ngành trụ cột là điểm tăng trưởng mới đang trưởng thành như
điện tử, công nghiệp hoá dầu, xe hơi Trong 35 ngành nghề này, loại lớn do doanh nghiệp nhà nước khống chế kinh doanh, loại vừa và nhỏ có thể do doanh nghiệp phi quốc hữu kinh doanh Loại thứ ba là 146 ngành có tính cạnh tranh thông thường, công nghiệp quốc hữu nên từng bước thoát li, bao gồm ngành quần
áo, dệt mà năng lực sản xuất đã quá thừa; ngành thực phẩm, đồ uống, sản phẩm tiêu dùng chủ yếu đáp ứng nhu
Trang 3Trung Quốc: Cuộc tranh luận về “Quốc thoái dân tiến” 83
cầu tiêu dùng thông thường; ngành
thông qua tác dụng của cơ chế thị trường
có thể tự hoàn thành tập trung hoá và
nâng cao sức cạnh tranh như bộ phận
ngành chế tạo đồ điện gia dụng và các
ngành chế tạo khác yêu cầu kỹ thuật và
vốn không cao Theo phân tích, trong
146 ngành định rút khỏi, sẽ liên quan
đến tổ chức lại hoặc cải cách chế độ của
29231 doanh nghiệp công nghiệp quốc
hữu, 13,765 triệu công nhân nghỉ việc,
chuyển nghề hoặc thất nghiệp, 750, 99 tỉ
NDT vốn ròng bán đi hoặc chuyển
nhượng
Bài viết cho rằng doanh nghiệp nhà
nước “có tiến, có thoái” là một chiến lược
lớn và không phải là kế thích nghi tạm
thời Đương nhiên, trong quá trình
doanh nghiệp nhà nước rút khỏi một số
ngành và lĩnh vực nên căn cứ vào tình
hình khác nhau của các doanh nghiệp để
áp dụng các phương thức rút thoái khác
nhau
3 Quy phạm “Quốc thoái dân tiến” như
thế nào
Hội nghị Trung ương 3 khoá XVI ĐCS
Trung Quốc đã họp và chỉ ra, quyền tài
sản là hạt nhân và nội dung chủ yếu của
chế độ sở hữu, xây dựng chế độ quyền tài
sản hiện đại quy thuộc rõ ràng, trách
nhiệm quyền hạn rõ ràng, bảo hộ chặt
chẽ, lưu chuyển thuận lợi, có lợi cho việc
đảm bảo quyền tài sản công hữu, củng cố
địa vị chủ đạo của kinh tế công hữu; có
lợi cho việc bảo hộ quyền tài sản tư hữu,
thúc đẩy kinh tế phi công hữu phát triển;
có lợi cho việc lưu động và tổ chức lại các
loại vốn, thúc đẩy kinh tế sở hữu hỗn
hợp phát triển
Hội nghị nhấn mạnh, ra sức phát triển nền kinh tế sở hữu hỗn hợp, thực hiện đa nguyên hoá chủ thể đầu tư, làm cho chế độ cổ phần trở thành hình thức thực hiện chủ yếu của chế độ công hữu Cách làm này có nghĩa là tốc độ đa nguyên hoá doanh nghiệp nhà nước sẽ tăng rất nhanh, tạo cơ hội để nhiều doanh nghiệp dân doanh và thương nhân nước ngoài đều có thể mua cổ phần quốc hữu
Hội nghị nêu rõ, cho phép vốn phi công hữu đi vào các ngành cơ sở hạ tầng,
sự nghiệp công cộng, các ngành nghề và lĩnh vực khác mà pháp luật, pháp quy không cấm Thái độ không cấm vốn phi công hữu được vào này là lần đầu tiên
được viết trong văn bản của Đảng Thực thi chính sách này sẽ làm cho rất nhiều ngành tăng nhanh mở cửa đối với doanh nghiệp phi công hữu, có tác dụng thúc
đẩy đối với việc đẩy nhanh xây dụng cơ
sở hạ tầng, sự nghiệp công cộng của Trung Quốc
Đồng thời với việc khuyến khích ra sức phát triển kinh tế sở hữu hỗn hợp, khởi xướng đa nguyên hoá chủ thể đầu tư, Hội nghị còn quyết định xây dựng chế độ quyền tài sản hiện đại để quy phạm con
đường thoái lui của doanh nghiệp nhà nước, điều này có ý nghĩa quan trọng đối với tiến thoái có trật tự của kinh tế quốc hữu và kinh tế dân doanh của Trung Quốc
Hoài Nam