Phạm vi và tiến trình thực hiện của hành lang kinh tế Nam Ninh – Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng Phạm vi hợp tác của hành lang: Đứng ở góc độ quốc gia là hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quố
Trang 1
Nguyễn Văn Lịch*
iệt Nam và Trung Quốc là
hai nước láng giềng gần gũi,
có đường biên giới trên đất
liền dài 1.643 km và cùng chung Vịnh
Bắc Bộ Hai nước có vị trí địa lý quan
trọng và có nguồn tài nguyên phong phú,
tiềm năng phát triển rất lớn Sau khi
quan hệ giữa hai nước được bình thường
hóa, nhiều hiệp định đã được ký kết như
Hiệp định Thương mại, Hiệp định Hợp
tác Kinh tế kỹ thuật, Hiệp định phân
định Vịnh Bắc Bộ,v.v đã tạo cơ sở pháp
lý thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế phát
triển và đạt được một số thành tựu đáng
kể Kim ngạch thương mại hai chiều
năm 2004 đạt 7.192 triệu USD, tăng
10,4 lần so với năm 1995 và tăng 47,68%
so với năm 2003 - một mức tăng kỷ lục
từ trước tới nay Xuất khẩu của Việt
Nam sang Trung Quốc đạt 2735,5 triệu
USD và nhập khẩu đạt 4456,5 triệu
USD Đầu tư và hợp tác kinh tế - kỹ
thuật của Trung Quốc với Việt Nam
cũng tăng nhanh, đứng thứ 14 trong
tổng số 60 nước và vùng lãnh thổ đầu tư
vào Việt Nam, với 362 dự án còn hiệu
lực, tổng vốn đăng ký 710 triệu USD
Quan hệ hợp tác kinh tế thương mại
Việt - Trung không ngừng phát triển,
tuy nhiên vẫn còn cách xa so với tiềm năng kinh tế của mỗi nước Các học giả cho rằng, nguyên nhân chính là do hai bên chưa phát huy được hết tiềm năng, thế mạnh và lợi thế so sánh trong hợp tác Để phát triển hơn nữa quan hệ hợp tác kinh tế thương mại, Việt Nam và Trung Quốc cần xây dựng “Hai hành lang và một vành đai kinh tế” Vấn đề này đã được các nhà khoa học đưa ra và nhận được sự đồng tình ủng hộ của các nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý
Đăc biệt, sau khi Thủ tướng hai nước gặp nhau vào tháng 10/2004 và qua cuộc hội đàm đã xác định hợp tác xây dựng
“Hai hành lang và một vành đai kinh tế”: Hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng và vành đai kinh tế Vịnh Bắc
Bộ Đây là quy hoạch chung của hai nước trong hợp tác kinh tế trung và dài hạn Xây dựng “Hai hành lang và một vành đai kinh tế” không những có thể tạo nên sự liên kết kinh tế giữa miền Tây, Tây Nam Trung Quốc với miền Bắc
và miền Trung Việt Nam, nhằm thúc đẩy
sự phát triển của khu vực này, mà có thể
* GS TS.Viện Nghiên cứu Thương mại
V
V
Trang 2trở thành cầu nối thúc đẩy hợp tác kinh
tế thương mại giữa hai nước, giữa Trung
Quốc và ASEAN
Hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng
Sơn - Hà Nội - Hải Phòng được xây dựng
sẽ là con đường ngắn nhất và mang lại
hiệu quả kinh tế cao so với hành lang
kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội -
Hải Phòng để hàng hoá các tỉnh miền
Tây Nam Trung Quốc quá cảnh qua Việt
Nam và đi các nước ASEAN Tận dụng
ưu thế này, Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội
để mở rộng và phát triển quan hệ kinh tế
thương mại với tỉnh Quảng Tây và các
tỉnh Tây Nam Trung Quốc nói riêng,
Trung Quốc nói chung Ngoài việc tăng
cường trao đổi hàng hoá và hợp tác đầu
tư, Việt Nam có thể phát triển các loại
hình dịch vụ thương mại như chuyên chở
hàng hoá, chuyển tải, quá cảnh cho các
doanh nghiệp Tây Nam Trung Quốc, dịch
vụ tài chính tiền tệ, ngân hàng, bảo hiểm,
viễn thông Phát triển hành lang kinh tế
Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải
Phòng còn là động lực để phát triển các
tỉnh vệ tinh nằm xung quanh khu vực
hành lang Như vậy, hành lang này sẽ là
nhân tố quan trọng giúp hai bên khai
thác có hiệu quả tiềm năng, thế mạnh và
lợi thế so sánh để phát triển kinh tế và
tăng cường hợp tác kinh tế thương mại
I Hành lang kinh tế Nam Ninh -
Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng
1 Khái niệm hành lang kinh tế
Hành lang kinh tế là một tuyến nối
liền các vùng lãnh thổ của một hoặc
nhiều quốc gia nhằm mục đích liên kết,
hỗ trợ lẫn nhau để khai thác có hiệu quả
lợi thế so sánh của các khu vực địa -
kinh tế nằm trên cùng một dải theo trục giao thông thuận lợi nhất đối với sự lưu thông hàng hóa và liên kết kinh tế giữa các vùng bên trong, cũng như các vùng cận kề với hành lang
Tuyến liên kết này được hình thành trên cơ sở kết cấu hạ tầng đa dạng có khả năng tạo ra sự phát triển của nhiều ngành kinh tế, làm thay đổi căn bản diện mạo của một vùng nhất định thuộc một hoặc nhiều quốc gia mà hành lang kinh tế đi qua, và góp phần đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đó Trên thực tế, thuật ngữ “hành lang kinh tế” được dùng chủ yếu để chỉ một khu vực rộng lớn trải dài hai bên một tuyến giao thông huyết mạch (đường cao tốc, đường sắt, đường thủy,v.v ) đã có hoặc chuẩn bị được xây dựng Tuyến
đường trục này cho phép giao thông thuận tiện đến các điểm đầu, cuối và bên trong hành lang phát triển đó, có vai trò
đặc biệt quan trọng để liên kết toàn khu vực và thúc đẩy phát triển kinh tế dọc theo hành lang này
Hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng là một tuyến nối liền các tỉnh và thành phố của Việt Nam và Trung Quốc nằm trên cùng một dải theo các trục đường bộ chính và
đường sắt Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng nhằm mục đích liên kết,
hỗ trợ lẫn nhau để khai thác có hiệu quả lợi thế so sánh của các tỉnh và thành phố này đối với sự giao lưu và liên kết kinh
tế lẫn nhau, cũng như với các tỉnh và thành phố cận kề hành lang Đây là tuyến liên kết kinh tế giữa các tỉnh, thành phố của Trung Quốc và các tỉnh, thành phố của Việt Nam nằm dọc theo
Trang 3các trục đường bộ chính và đường sắt
Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải
Phòng
Như vậy, hành lang kinh tế Nam
Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng là
một khu vực đặc biệt bao gồm các vùng
đi qua và vùng chịu ảnh hưởng của các
trục đường bộ chính và đường sắt Nam
Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng
ở Quảng Tây, gồm các thành phố nằm
dọc theo đường sắt và đường bộ Nam
Ninh - Bằng Tường và vùng xung quanh
nối nhiều thành phố, thị xã, các quận,
huyện trong 3 đơn vị hành chính lớn là
thành phố Nam Ninh, Sùng Tả và Bằng
Tường của tỉnh Quảng Tây; diện tích
24.521 ngàn km2, dân số 6.070 ngàn
người, GDP là 22,878 tỷ NDT Đoạn
Quảng Tây của hành lang kinh tế, nhất
là thành phố Nam Ninh sẽ phát triển
mối quan hệ kinh tế mật thiết với các
vùng khác của tỉnh Quảng Tây và cả
miền Tây Nam Trung Quốc rộng lớn ở
Việt Nam, khu vực trong hành lang kinh
tế gồm các tỉnh và thành phố Lạng Sơn,
Bắc Giang, Bắc Ninh, Hà Nội, Hưng
Yên, Hải Dương, Hải Phòng và Quảng
Ninh; diện tích 2.385 ngàn km2, dân số
11.709,2 ngàn người, GDP là 85472,4 tỷ
ĐVN Đoạn Việt Nam của hành lang
kinh tế, nhất là hai thành phố Hà Nội và
Hải Phòng sẽ phát triển mối quan hệ
kinh tế với Trung Bộ và Nam Bộ, tới cả
các nước Đông Nam á, đặc biệt là các
nước hải đảo Lạng Sơn và Bằng Tường
đóng vai trò quan trọng trong hành lang
kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội -
Hải Phòng vì hai thành phố này làm
nhiệm vụ gắn kết hai đoạn của Việt
Nam và Quảng Tây để tạo thành tuyến
hành lang qua hai nước Hơn nữa các
cặp cửa khẩu thuộc địa phận Lạng Sơn
và Bằng Tường là cửa ngõ cho trao đổi hàng hoá, dịch vụ và đầu tư giữa các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam với miền Tây Nam Trung Quốc nói riêng, giữa hai nước và giữa ASEAN và Trung Quốc nói chung
2 Phạm vi và tiến trình thực hiện của hành lang kinh tế Nam Ninh – Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng
Phạm vi hợp tác của hành lang: Đứng
ở góc độ quốc gia là hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc; ở góc độ thấp hơn
là hợp tác giữa tỉnh Quảng Tây và các tỉnh, thành phố ở miền Bắc Việt Nam Tham gia vào hành lang này, phía Quảng Tây có 3 thành phố là Nam Ninh, Sùng Tả và Bằng Tường; phía Việt Nam
có 8 tỉnh và thành phố là Lạng Sơn, Bắc Giang, Bắc Ninh, Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh (Xem Bảng 1)
ý tưởng xây dựng “Hai hành lang và một vành đai kinh tế” đã có từ cuộc hội
đàm giữa hai Thủ tướng hai nước, nhưng cho đến nay mới chỉ thực hiện những bước chuẩn bị ban đầu để triển khai xây dựng “Hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng” Còn hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn
- Hà Nội - Hải Phòng và vành đai kinh
tế Vịnh Bắc Bộ cho đến thời điểm này vẫn chưa được Chính phủ hai nước triển khai thực hiện Nhưng trong thực tế, hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn- Hà Nội - Hải Phòng đã được hình thành một cách tự phát do vị trí địa lý,
điều kiện tự nhiên và việc xây dựng các tuyến đường giao thông, các cặp cửa khẩu của hai nước
Trang 4Bảng 1: Diện tích, dân số và GDP của hành lang kinh tế
Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh
Diện tích (1000 km2)
Dân số (1000 người)
GDP (Tỷ NDT/Tỷ ĐVN)
Nguồn: Tư liệu kinh tế - xã hội 64 tỉnh và thành phố, NXB Thống kê - 2005, Niêm giám thống kê Trung Quốc năm 2003, NXB Thống kê Trung Quốc
Số liệu trong Bảng là năm 2002; * Đơn vị tính: Tỷ ĐVN
Quảng Tây và Vân Nam là hai tỉnh
duy nhất của Trung Quốc có đường biên
giới chung với Việt Nam Hai tỉnh này
được coi là cửa ngõ thương mại giữa Việt
Nam và Trung Quốc Trao đổi thương
mại giữa hai nước thường gắn với các
tuyến biên giới thông qua các cửa khẩu
Trên cơ sở đó từng bước hình thành các
tuyến hành lang kinh tế giữa các vùng
của hai nước Do vậy, hai tuyến hành
lang kinh tế đã được hình thành và phát
triển sớm trong lịch sử quan hệ kinh tế
giữa hai nước (hai hành lang này được
hình thành một cách tự phát) Đó là
hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai -
Hà Nội - Hải Phòng và hành lang kinh
tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng
3 Sự cần thiết mở cửa phát triển hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn- Hà Nội - Hải Phòng
Thứ nhất, mở cửa phát triển hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng là sự đòi hỏi của sự phát triển sâu rộng hợp tác toàn diện kinh tế thương mại Việt Nam - Trung Quốc: Việt Nam và Trung Quốc là hai nước láng giềng đang xây dựng và phát
Trang 5triển nền kinh tế thị trường theo định
hướng xã hội chủ nghĩa, có mối quan hệ
kinh tế và văn hóa lâu đời Hiện quan hệ
giữa hai nước đang bước vào một giai
đoạn phát triển mới với phương châm
đẩy mạnh hợp tác toàn diện trên tất cả
các lĩnh vực kinh tế-xã hội, đặc biệt là
kinh tế thương mại Do đó, hai nước rất
cần những động lực thúc đẩy quan hệ
hợp tác kinh tế thương mại phát triển,
mà hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng
Sơn - Hà Nội - Hải Phòng lại được các
chuyên gia kinh tế hai nước đánh giá là
một động lực quan trọng Chính vì vậy,
việc xây dựng và phát triển hành lang
kinh tế này là hết sức cần thiết để hai
nước tăng cường hơn nữa và đi sâu vào
hợp tác toàn diện về kinh tế thương mại
Thứ hai, mở cửa phát triển hành lang
kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội -
Hải Phòng là phù hợp và đáp ứng yêu
cầu thực hiện đường lối “Đổi mới” của
Việt Nam và đường lối cải cách, mở cửa
của Trung Quốc: Trong những năm gần
đây, Chính phủ hai nước Việt Nam và
Trung Quốc đều tăng cường hợp tác kinh
tế thương mại với các nước láng giềng
thông qua mở cửa biên giới Ngoài việc
thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế với
khu vực, mở cửa biên giới còn là chiến
lược lâu dài của hai nước nhằm phát
triển kinh tế ở các vùng sâu, vùng xa,
tạo điều kiện để những vùng này theo
kịp nhịp độ phát triển của cả nước và
khu vực Việt Nam thực hiện chính sách
phát triển các vùng núi phía Bắc Đây là
một trong những chủ trương lớn của
Chính phủ Việt Nam trong thời kỳ
2001-2010 Trong khi đó, Trung Quốc thực
hiện chiến lược mở cửa miền Tây Nam
Với định hướng chiến lược của hai nước
như trên, việc hình thành và phát triển hành lang này sẽ thúc đẩy hợp tác kinh
tế thương mại giữa hai nước, tạo điều kiện phát triển kinh tế ở những vùng miền núi khó khăn và là cầu nối để hai nước mở rộng hợp tác kinh tế thương mại với các nước khác trong khu vực Thứ ba, mở cửa phát triển hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng là phù hợp với chiến lược hội nhập của hai nước trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế: Trung Quốc đã trở thành thành viên của WTO, còn Việt Nam đang trong tiến trình đàm phán để gia nhập Hai nước đã tham gia vào Hiệp
định hợp tác kinh tế toàn diện ASEAN - Trung Quốc, đang thực hiện Chương trình thu hoạch sớm (EHP) để hình thành Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA) Xây dựng hành lang kinh tế trong điều kiện mới, vừa thúc đẩy việc thực hiện sớm các cam kết của ACFTA vừa đẩy mạnh chính sự phát triển của hành lang này Bởi vì, hành lang kinh tế sẽ xóa bỏ những cản trở về mặt địa lý, khai thông thương mại giữa các vùng liên quan, do đó góp phần vào thành công của ACFTA Ngược lại, ACFTA được hình thành sẽ xóa bỏ những rào cản thương mại, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động kinh tế thương mại khu vực hành lang Hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn- Hà Nội - Hải Phòng nằm trong chiến lược phát triển kinh tế thương mại Việt Nam - Trung Quốc, góp phần đẩy nhanh tiến trình xây dựng ACFTA Do
đó, việc xây dựng và phát triển hành lang này sẽ thúc đẩy nhanh tiến trình hội nhập của hai nước vào khu vực và thế giới
Trang 6Thứ tư, mở cửa phát triển hành lang
kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội -
Hải Phòng là phù hợp với nhu cầu tăng
cường hợp tác kinh tế thương mại giữa
các tỉnh miền Bắc Việt Nam với các tỉnh
miền Tây Nam Trung Quốc nói riêng,
giữa hai nước nói chung: Hành lang
kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc sẽ
là động lực thúc đẩy trao đổi hàng hoá,
dịch vụ và đầu tư giữa hai nước Hiện
nay, hai nước đang tiến hành xây dựng
hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai -
Hà Nội - Hải Phòng Hành lang này
cũng góp phần tăng cường hợp tác kinh
tế thương mại giữa các tỉnh miền Bắc
Việt Nam với các tỉnh miền Tây Nam
Trung Quốc nói riêng, giữa hai nước nói
chung Vậy thì vì lý do gì mà phải xây
dựng thêm hành lang kinh tế Nam Ninh
- Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng? Câu
hỏi này đã được nhiều nhà hoạch định
chính sách, những người quan tâm đến
vấn đề này đặt ra Đến nay, các nhà
nghiên cứu của hai nước đã tìm ra được
câu trả lời Đó là, hành lang kinh tế
Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải
Phòng ưu việt hơn so với hành lang kinh
tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải
Phòng vì:
Từ các trung tâm kinh tế trọng điểm ở
phía Bắc Việt Nam như Hà Nội, Hải
Phòng, đến Nam Ninh thủ phủ của tỉnh
Quảng Tây gần hơn nhiều so với tới Côn
Minh thủ phủ của tỉnh Vân Nam Cụ
thể, từ Hà Nội đi Nam Ninh: đường sắt
dài 418 km, đường bộ dài 419 km; trong
khi đó từ Hà Nội đi Côn Minh: đường sắt
dài 761 km, đường bộ dài 850 km Việt
Nam và Quảng Tây không chỉ gần về địa
lý mà còn thuận tiện trong giao thông
Hệ thống giao thông của Quảng Tây có
thể nối trực tiếp với Việt Nam qua các tuyến đường bộ, đường sắt và đường biển, và có thể nối với các quốc gia ASEAN khác (Lào, Campuchia,v.v ) thông qua Việt Nam Không những thế,
hệ thống giao thông (đường bộ và đường sắt) Hải Phòng - Hà Nội - Lạng Sơn - Nam Ninh đã và đang được xây dựng và nâng cấp nên tốt hơn nhiều so với hệ thống giao thông Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai - Côn Minh Hơn nữa, địa hình ở phía Lạng Sơn thuận lợi cho giao lưu hơn so với địa hình ở phía Lào Cai Thêm vào đó, Quảng Tây còn là tỉnh duy nhất của miền Tây Nam Trung Quốc tiếp giáp với biển và được Chính phủ Trung Quốc chọn là nơi tổ chức Hội chợ triển lãm Trung Quốc - ASEAN hàng năm Đây là những ưu thế quan trọng khiến Quảng Tây không chỉ là cửa ngõ thương mại chính giữa Trung Quốc và Việt Nam, mà còn là cửa ngõ thương mại quan trọng giữa Trung Quốc và ASEAN Nằm ở trung tâm ACFTA, lại là cửa ngõ thông thương giữa Trung Quốc và ASEAN, nên Việt Nam và Quảng Tây
được coi là cầu nối giữa Trung Quốc và ASEAN, và là đường tắt nhanh nhất cho các nước ASEAN đi vào Trung Quốc trong quá trình hình thành ACFTA Như vậy, tuyến hành lang này sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho các bên tham gia so với hành lang Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng
Theo như phân tích ở trên, trao đổi thương mại trên hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng không chỉ nhanh và thuận tiện hơn so với hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng mà còn đem lại lợi nhuận cao cho doanh nghiệp do
Trang 7quãng đường vận chuyển ngắn, cước phí
thấp nên sức cạnh tranh của hàng hoá
tăng lên Vì vậy, không chỉ doanh nghiệp
của hai nước lựa chọn tuyến đường này
để trao đổi thương mại mà doanh nghiệp
một số nước ASEAN cũng lựa chọn
tuyến đường này để thực hiện giao dịch
thương mại với Trung Quốc Như vậy,
hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn
- Hà Nội - Hải Phòng không chỉ đóng vai
trò quan trọng đối với việc phát triển
quan hệ hợp tác kinh tế thương mại giữa
Trung Quốc với Việt Nam, mà còn với cả
các nước ASEAN Do đó, phát triển
thương mại trong hành lang này chẳng
những góp phần thúc đẩy quan hệ hợp
tác thương mại giữa Trung Quốc và
ASEAN mà còn đẩy nhanh tiến trình
hình thành ACFTA
Với tính ưu việt và những lợi ích kinh
tế sẽ mang lại như đã trình bày ở trên,
tuyến hành lang kinh tế Nam Ninh -
Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng tuy được
xây dựng và phát triển sau, nhưng sẽ
phát triển nhanh và mạnh hơn nhiều so
với tuyến hành lang kinh tế Côn Minh -
Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng Nó sẽ
đóng vai trò quan trọng trong việc phát
triển quan hệ hợp tác kinh tế thương
mại giữa miền Bắc Việt Nam với miền
Tây Nam Trung Quốc nói riêng; giữa
Việt Nam và Trung Quốc, giữa ASEAN
và Trung Quốc nói chung
4 Vị trí và vai trò của tỉnh Lạng Sơn
trong mở cửa phát triển hành lang kinh
tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải
Phòng
Lạng Sơn là tỉnh biên giới thuộc vùng
Đông Bắc Việt Nam, tiếp giáp với nước
Cộng hòa nhân dân Trung Hoa Tỉnh có
hai cửa khẩu quốc tế (Đồng Đăng và Hữu Nghị), hai cửa khẩu quốc gia (Chi
Ma, Bình Nghi), 7 chợ biên giới và 2 khu kinh tế cửa khẩu (Tân Thanh và Chi Ma) - những điểm giao lưu đường bộ thuận lợi sang Trung Quốc và các nước vùng Trung á, tạo điều kiện giao lưu buôn bán hàng hoá, hợp tác nhiều mặt giữa Lạng Sơn với các tỉnh trong nước và quốc tế
Lạng Sơn nằm trên các trục đường quốc lộ 1A, 1B, 4A, 4B, 279(1) và đường sắt liên vận quốc tế(2) đi qua, là điểm nút giao lưu kinh tế với các tỉnh Cao Bằng, Thái Nguyên, Bắc Kạn ở phía Tây, Quảng Ninh ở phía Đông, Bắc Giang, Bắc Ninh, thủ đô Hà Nội ở phía Nam và tỉnh Quảng Tây Trung Quốc ở phía Bắc Lạng Sơn có diện tích là 830,5 ngàn
ha và dân số là 724,3 ngàn người Kinh
tế của tỉnh được duy trì ổn định và phát triển với nhịp độ tăng trưởng khá cao Tốc độ tăng trưởng GDP trung bình hàng năm thời kỳ 1996 - 2003 là 9,27% Năm 2003, GDP đạt 2313,7 tỷ đồng, tăng 10,14% Cơ cấu GDP năm 2003 là: Nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 44,37%; công nghiệp và xây dựng chiếm 16,31%; dịch vụ chiếm 39,32% GDP bình quân đầu người năm 2003 là 319,4 triệu đồng
Mỗi năm Lạng Sơn thu hút 300 doanh nghiệp trong cả nước tham gia xuất nhập khẩu qua địa bàn của tỉnh Các ngành dịch vụ ở tỉnh này ngày càng phát triển đa dạng, hoạt động thương mại sôi
động ở khu vực đô thị, cửa khẩu và biên giới Bình quân hàng năm giá trị các ngành dịch vụ tăng 13,57%, trong đó một số ngành dịch vụ tăng khá như dịch
Trang 8vụ vận tải, kho bãi, bưu điện tăng
13,3%/năm, khách sạn nhà hàng tăng
16,3%/năm,v.v
ở quy mô địa phương, nếu so sánh với
Quảng Ninh cho thấy, với những lợi thế
của mình đã trở thành một trong những
mắt xích quan trọng của tam giác phát
triển Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh,
thì Lạng Sơn lại trở thành một trong
những mắt xích chiến lược của trục liên
lạc với lãnh thổ quốc gia và nước ngoài
rất quan trọng của cả nước, trước hết với
nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa -
một trong những thị trường rộng lớn
nhất thế giới hiện nay, sau đó là vùng
Trung á và châu Âu rộng lớn Ngoài
quan hệ kinh tế bằng đường bộ và đường
sắt, Lạng Sơn còn có ưu thế hơn để mở
rộng quan hệ trao đổi quốc tế bằng
đường biển thông qua cảng Hải Phòng
và Quảng Ninh
ở quy mô quốc tế, Lạng Sơn là cửa
khẩu quan trọng nhất của trục liên lạc
giữa Việt Nam và Trung Quốc, góp phần
mở rộng mối quan hệ kinh tế giữa hai
nước, đặc biệt trong lĩnh vực thương
mại, dịch vụ và du lịch Ngược lại, với
chiến lược phát triển của trục liên lạc
này, tạo điều kiện để Lạng Sơn phát huy
và khai thác có hiệu quả hơn nữa tiềm
năng của mình và ngày càng mở rộng
quan hệ kinh tế thương mại với các tỉnh
và thành phố trong cả nước, cũng như
với Trung Quốc mà trước hết với Quảng
Tây, Quảng Đông và các tỉnh miền Tây
Nam Trung Quốc
Lạng Sơn là một tỉnh nằm trên hành
lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà
Nội - Hải Phòng, nhưng với ưu thế về vị
trí địa lý, thuận lợi về giao thông, là cửa ngõ để hàng xuất khẩu Việt Nam vào thị trường Trung Quốc và hàng Trung Quốc sang thị trường Việt Nam, nên tỉnh Lạng Sơn có một vai trò và vị trí vô cùng quan trọng trong mở cửa phát triển hành lang này, cụ thể như sau:
- Từ năm 1991 trở lại đây, nhất là sau các chuyến thăm cấp cao của lãnh đạo hai nước, Hiệp định thương mại Việt - Trung được ký kết, các nước ASEAN và Trung Quốc ký Hiệp định hợp tác kinh
tế toàn diện và thực hiện EHP để tiến tới xây dựng ACFTA Trong xu thế chung xây dựng các mối quan hệ quốc tế
và khu vực trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, tỉnh Lạng Sơn đã tích cực, chủ động khai thác thế mạnh về vị trí địa lý với chính sách ưu đãi quốc gia trong từng thời kỳ để tăng cường hợp tác
và phối hợp giải quyết các công việc liên quan chung với tỉnh Quảng Tây nhằm góp phần đẩy mạnh giao lưu kinh tế, phát triển du lịch, dịch vụ giữa Việt Nam và Trung Quốc
- Sau một thời gian các cơ quan chức năng của tỉnh Lạng Sơn tích cực chuẩn
bị cho chương trình hợp tác với tỉnh Quảng Tây, vào trung tuần tháng 4/2005 tại Hà Nội, Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn đã ký các thỏa thuận với Chủ tịch tỉnh Quảng Tây về việc thiết lập Chương trình phát triển kinh tế “Hai hành lang
và một vành đai kinh tế” theo thỏa thuận của Chính phủ hai nước Sở Thương mại và Du lịch Lạng Sơn đang tiến hành hợp tác với Sở Thương mại và
Du lịch Sùng Tả để xây dựng Khu mậu dịch tự do, Khu mậu dịch gia công xuyên quốc gia tuyến Hữu Nghị Quan lớn nhất
Trang 9biên giới Việt - Trung, thành lập Ban
công tác phối hợp phát triển thương mại
- du lịch
- Tỉnh Quảng Tây có biên giới chung
với Việt Nam dài 700 km, tiếp giáp với 3
tỉnh của Việt Nam là Quảng Ninh, Lạng
Sơn và Cao Bằng Tuy nhiên, trao đổi
thương mại giữa Việt Nam và Quảng
Tây tập trung phần lớn ở các cửa khẩu
thuộc tỉnh Lạng Sơn, do giao thông
thuận lợi, tỉnh áp dụng cơ chế thông
thoáng, cởi mở và thực hiện chính sách
đẩy mạnh buôn bán với thị trường
Quảng Tây Chỉ tính riêng năm 2004,
kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá
giữa Việt Nam và Quảng Tây đạt 454
triệu USD, thì hàng hoá trao đổi qua các
cửa khẩu của tỉnh Lạng Sơn đã đạt 303
triệu USD (chiếm 66,74% trị giá thương
mại giữa hai bên) Một số cửa khẩu của
Lạng Sơn là đầu mối chính xuất khẩu
nông sản, rau quả của Việt Nam sang
Trung Quốc (Tân Thanh, Chi Ma,v.v )
Lạng Sơn và Quảng Ninh là hai tỉnh đều
có cửa khẩu với Quảng Tây và đều nằm
trên lành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng
Sơn - Hà Nội - Hải Phòng, nhưng với ưu
thế địa kinh tế, Lạng Sơn có vai trò quan
trọng hơn trong việc mở cửa phát triển
hành lang kinh tế này
- Lạng Sơn với vị trí là tỉnh cửa ngõ
quan trọng trên hành lang kinh tế Nam
Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng sẽ
đóng vai trò tích cực trong việc xây dựng
và phát triển hành lang này Hàng hóa,
dịch vụ, vốn đầu tư và thiết bị được trao
đổi giữa Việt Nam và Quảng Tây phần
lớn đều đi qua các cửa khẩu của tỉnh
Mọi cơ chế, chính sách điều hành và
phát triển thương mại, ngoại thương của
tỉnh đều ảnh hưởng tới việc xây dựng và
phát triển của hành lang Các cửa khẩu
và khu kinh tế cửa khẩu nằm trên địa bàn của tỉnh có vai trò không nhỏ trong việc thúc đẩy thương mại hàng hoá và dịch vụ trên hành lang kinh tế này
- Tỉnh Lạng Sơn cũng như các tỉnh biên giới với Trung Quốc chưa dự báo
được tốc độ phát triển kinh tế thương mại và đầu tư hai nước khi mở cửa, cách nhìn nhận và phương pháp xem xét chưa tốt nên quy hoạch phát triển khu thương mại tự do Tân Thanh nay đã thấy lạc hậu, chưa có các ý tưởng lớn nên không gian phát triển trở nên chật hẹp Khu vực cửa khẩu Hữu Nghị tuy đã được cải tạo, mở rộng phát triển nhưng đến nay thấy rất nhỏ bé, chật hẹp, nhà cửa từ Trạm Biên phòng tới khu vực làm thủ tục xuất nhập cảnh chật chội, chỉ đủ chỗ cho vài ba chục người vào làm thủ tục xuất nhập cảnh, bố trí lộn xộn, khiến việc làm thủ tục gặp nhiều khó khăn Hệ thống cân đo, đong đếm, hệ thống kiểm tra thủ công, mất nhiều thời gian, làm cho những người xuất nhập cảnh rất căng thẳng và khó chịu Việc tổ chức vận chuyển hàng hoá, hành lý trong khu vực cửa khẩu bằng tay, chưa bố trí dịch vụ phục vụ, không thể hiện được văn minh
ở cửa khẩu Với cung cách tổ chức như vậy, theo chúng tôi, chưa đáp ứng được với sự phát triển trong tương lai khi khối lượng trao đổi hàng hoá qua cửa khẩu lớn, số lượng khách du lịch tăng tới hàng trăm lượt người cùng lúc thì cơ sở hạ tầng hiện có ở cửa khẩu Hữu Nghị cũng không đáp ứng được
- Việc tổ chức giao thông bằng đường
ô tô, đường sắt còn phức tạp, vận chuyển, bốc vác hàng hoá thủ công hơn nhiều Cơ sở hạ tầng của nhà ga, nhà chờ bố trí, không gian chật chội; thủ tục hải quan phiền hà, thời gian chờ đợi
Trang 10xuất nhập cảnh lên tới 2 - 3 giờ gây tâm
lý khó chịu, căng thăng cho khách hàng
- Trình độ của cán bộ, nhân viên hải
quan, bộ đội biên phòng còn rất hạn chế,
nghiệp vụ sử dụng máy vi tính để làm
thủ tục xuất nhập cảnh, kiểm tra, nhập
dữ liệu rất chậm, khách hàng phải chờ
đợi mất nhiều thời gian mỗi khi gặp
đoàn có số lượng người đông và các lô
hàng lớn qua cửa khẩu
Quy hoạch phát triển khu thương mại
tự do Tân Thanh những năm đầu mở
cửa biên giới đã phát huy được tác dụng,
góp phần quan trọng đẩy mạnh phát
triển quan hệ kinh tế thương mại hai
nước, làm cho kinh tế thương mại tỉnh
Lạng Sơn phát triển rất sôi động, thu
hút được các nhà đầu tư, các doanh
nghiệp Trung Quốc đến với Lạng Sơn
Nhưng 2 - 3 năm trở lại đây, chúng tôi
thấy xuất hiện nhiều bất cập Cơ sở hạ
tầng nhiều nơi đã xuống cấp, chậm được
sửa chữa và hiện đại Hệ thống kiểm tra
và kiểm soát chưa tốt
Quy định của Nhà nước về việc qua
lại, mang vác, làm ăn của cư dân biên
giới còn nhiều chỗ sơ hở, dẫn đến nhiều
người lợi dụng để buôn lậu, trốn thuế,
làm cho tình hình biên giới phức tạp và
lộn xộn
Những hoạt động tiêu cực mang tính
lan truyền rất nhanh kéo theo hàng
trăm, hàng ngàn người ở Hà Nội và các
tỉnh đổ xô về cửa khẩu để mua hàng,
buôn lậu gây tình trạng lộn xộn trong
mua bán, trao đổi, xuất hiện các loại
hình tiêu cực, tệ nạn xã hội, ảnh hưởng
an ninh kinh tế - xã hội của cả nước
Nhận xét về thực trạng hoạt động
kinh tế thương mại khu vực tỉnh Lạng
Sơn so với thị xã Bằng Tường của Trung Quốc, chúng tôi nhận thấy, các đồng chí lãnh đạo, các ngành, thành phố Bằng Tường tổ chức tốt hơn, có quy hoạch phát triển, bước đi rất cụ thể, có nhiều chính sách hợp lý và thực hiện tốt ở cửa khẩu Bằng Tường
- Lạng Sơn là cầu nối quan trọng mở cửa cho hành lang phát triển
Lạng Sơn sẽ là cửa khẩu quan trọng,
là đầu mối cung cấp các thông tin về phát triển kinh tế thương mại, đầu tư xây dựng hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng Thành phố Lạng Sơn với thị xã Bằng Tường cách xa nhau gần 50 km sẽ là trung tâm giao dịch giữa các cơ quan quản lý chính quyền địa phương, các doanh nghiệp và các nhà đầu tư diễn ra một cách dễ dàng Thành phố Lạng Sơn sẽ là nơi kinh doanh dịch vụ phát triển và mang lại hiệu quả cho kinh tế của tỉnh
Sau khi hành lang phát triển, cho phép các nhà doanh nghiệp, các nhà quản lý thực hiện các cuộc trao đổi, đàm phán diễn ra thuận lợi, nhanh chóng tiết kiệm được thời gian, giảm thiểu các chi phí
Theo chúng tôi được biết, hiện nay tại thị xã Bằng Tường, thành phố Nam Ninh Quảng Tây Trung Quốc có hàng trăm, hàng ngàn doanh nghiệp và các thương nhân có văn phòng đại diện đặt tại đó thuộc các công ty trên khắp lãnh thổ Trung Quốc, có tỉnh ở nơi rất xa như Bắc Kinh, Tô Châu, Phúc Kiến, Thượng Hải, Quảng Đông, và có cả các công ty của Đài Loan, Nhật Bản, Singapore, thành phố Lạng Sơn được mở rộng và
