Nghiên cứu về tinh dầu một số loại cây giống Mentha trồng ở Việt Nam

Nghiên cứu về tinh dầu một số loại cây giống Mentha trồng ở Việt Nam

3.1 TĨNH ĐẦU BẠC HÀ

3.1.1, Ly trích tỉnh dầu bạc hà

Khảo sát mẫu bạc hà BH-976 hay NV-76, 3 tháng tuổi, trồng ở phường Cái Khể, thành phố Cần Thơ Nguyên liệu gồm lá và ngọn mang hoa, thu hái lúc 8 gid sảng

3.1.1.1 Phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển

Cho 300 g nguyên liệu và Ì lít nước vào bình câu 2 lít Đun sôi, chưng cất hơi

nước trong thời gian từ 0,5 - 3,5 giả Kết quả ghi trong bằng 3.1, (Phương pháp A)

Bang 3.1: Hàm lượng tính dầu bạc hả theo thởi gian chưng cất (phương pháp chưng

cất hơi nước cổ điển),

Đồ thị 3.1: Hàm lượng tỉnh dau bac ha theo thời gian chưng cất (phương pháp chưng

cất hơi nước cổ điển)

Thời gian (gid}

Hàm lượng tình đầu tăng nhanh theo thời gian chưng cât 6 giai doan dau va

ˆ đạt hàm lượng cao nhất (1,53%) sau 3 gid chung cat

39

3.1.1.2 Phương pháp ly trích trong điều kiện vi sóng

Sử dụng 10 g nguyên liệu, chiếu xạ ổ công suất 600 W, trong các khoảng thời gian quy định và trong hai điều kiện chưng cất hơi nước khác nhau:

3.1.1.2.1 Chưng cất hơi nước thông thường

Cho thêm 200 mÌ nước vào bình chưng cất, chiếu xạ từ 3 - 9 phút, kết quả ghi

ở bảng 3.2 (Phương pháp B)

Bảng 3.2: Hàm lượng tỉnh dầu bạc hà theo thời gian chiếu xạ trong phương pháp

chưng cất hơi nước có thêm nước

Đề thị 3.2: Hàm lượng tỉnh dầu bạc ha theo thời gian chiếu xạ trong phương pháp

chưng cất hơi nước có thêm nước

3 4 & § 7 - 8 3

Thời gian (phút)

Khi có sự tham gia của vi sóng trong sự chưng cất hơi nước, hàm lượng tỉnh dầu cũng tăng nhanh trong những phút đầu chưng cất và đạt hàm lượng cao nhất 1,49% chỉ trong 8 phút

3.1.1.2.2 Chưng cất hơi nước không thêm nước vào nguyên liệu

Không cho thêm nước vào, chỉ nhỏ vào lượng nước tự nhiên có sẵn trong

„ nguyên liệu, thời gian chiếu xạ tử 2 - 8 phút Kết quả thu được ổ bảng 31.3 (Phương pháp C)

Bảng 3.3: Hàm lượng tỉnh dầu bạc hà theo thổi gian chiếu xạ trong phương pháp

chung cất hơi nước không thêm nước vào nguyên liệu

Đề thị 3.3: Hàm lượng tỉnh dầu bạc hả thối gian chiêu xạ trong phương pháp chưng

cất hơi nước không thêm nước vào nguyên liệu

Hàm lượng tỉnh dầu đạt kết quả cao nhất (1,47%) sau khi chiêu xạ 7 den 8

phúc Nếu tiếp tục chiếu xạ thì nguyên liệu trung bình sẽ bị cháy vì lúc dé no da bi khô quăn, nên chúng tôi chọn mẫu thu được sau khi chiêu xạ 7 phút dé xác định thành phản hóa học vì mùi của nó gần với rùi tự nhiên hơn

3.1.2 Khảo sát các yếu tổ ảnh hưởng đến hàm lượng tỉnh dau bac hà

Khảo sát trên mẫu bạc hả 3 tháng tuổi trằng ở phường Cái Khe, thành phổ Cân Thơ, Hàm lượng tỉnh dau khéo sat dựa trên sự chưng cat hoi nước trong 3 giỏ và chiếu xạ trong 8 phút,

3.1.2.1 Thời điểm thu hái trong ngày

3.1.2.1.1 Chưng cất hơi nước cổ điển

Khối lượng nguyên liệu tươi 300 g, để héo 12 giỏ, thời gian chưng cất 3 gid,

thai diém thu hai khac nhau va được ly trích bằng phương pháp chung cat hai nude

aad x ? ‘ v2

cô dién, két qua ghi trong bang 3.4

Bang 3.4: Ham lượng tỉnh dầu bạc hà theo thời điểm thu hái trong ngày (trích ly

bằng phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển)

Thời điểm | Khối lượng nguyên liệu sau Ô Khối lượng Ô Hàm lượng

thu hải (giờ) thời gian hẻo (ø) tỉnh đầu (ø) tỉnh dầu (%)

42

3.1.2.1.2 Phương pháp chứng cất hơi nước với sự hỗ trợ của vi sóng có thêm nước

Khối lượng nguyên liệu tươi 100 ø, để héo 12 giỏ, thêm vào 200 ml nước,

chiếu xạ 8 phút ô céng sudt 600 W (Bang 35)

2 a ` os : A š ` tue a2 de 3 `

Bang 3.5: Hàm lượng tỉnh dau bac ha theo thdi diém thu hai trong ngây theo

phương pháp vị sóng có thêm nước

Đồ thị 3.5: Hàm lượng tỉnh đầu bạc hà theo thỏi điểm thu hái trong ngày theo

phương pháp vi sóng © có thêm nước

Thời gian (giờ)

Hàm lượng tính dầu cao khi thu hái tử 9 - 12 giờ, nhưng đạt hàm lượng cao

nhất khi thu hái lúc 10 giỏ (,52)

Nhận xét:

Cả hai phương pháp chưng cất trên đều cho hàm lượng tỉnh đầu cao nhất ở thời điểm hái 10 giỏ, nhưng phương pháp vi sóng có ưu điể iém hơn là thổi gian ly trích phanh

3.1.2.2 Hàm lượng tỉnh dầu theo thời gian để héo

Bac ha thu hai lúc 1Ô giỏ, trọng lượng tươi của các mẫu là 300 g, để héo

nguyên liệu ở nhiệt độ phòng theo các khoảng thổi gian tử 6 giờ đến 36 giả Tiến

hành chưng cất theo phương pháp chưng cất hai nước cổ điển trong 3 giỏ Hàm lượng tỉnh đầu thu được ghi ở bảng 3.6

° xã va Roo ` = aye

Bang 3.6: Gam luong tinh dau bac ha theo thdi gian để héo

Thời gian Khối lượng nguyên liệu | Khối lượng | Hàm lượng

để héo (giỏ) ' sau thời gian để héo (ø) | tỉnh dầu (g) | tỉnh dâu (9)

3.1.2.3 Hàm lượng tỉnh dau theo các bộ phận của cây

Bạc hà:thu hái lúc 10 giỏ, khối lượng nguyên liệu tươi của từng bộ phận-là

300 g (tri hoa 140,3 g) Hàm lượng tỉnh dầu được xác định bằng phương pháp chưng cất hơi nước cổ ï điển trong 3 giỏ (Bang 3.7)

Bảng 3.7: Hàm lượng tỉnh dầu bạc hà theo các bộ phận của cây

nguyên liệu tươi (øg) | tỉnh dầu (ø) ` tỉnh dầu (%)

Thân cây bạc hà chứa tính dầu ít hơn nhiều so với các bộ phận khác như hoa,

lá Nhưng trong sản xuất, người ta thường chưng cất toàn cây để đố tốn công nhặt lá

Đồ thị 3.7: Hàm lượng tính dầu bạc hà theo các bộ phận của cây

Bộ phan của cây

3.1.3 Một số chỉ số vật lý và hóa học cửa tỉnh dầu bạc hà

Phương phán Ìy trích NV-76 nghiên cứu | NV-76 (Nguyễn Xuân Dũng)

3.1.3.2, Các chỉ số hóa học

3.1.3.2.1 Chỉ số aeid (TA)

Chỉ số acid được xác định trên tính dầu vừa ly trích được

<3 3 x leah A fm Yin alt ok toe ` aye a x

Khôi lượng mẫu mang chuẩn độ (ññrp) la trị số trung bình của 3 lần chuẩn

3.1.3.2.2 Chỉ số savon hóa (IS)

Chỉ số savon hóa được xác định trên tính dâu vừa ly trích được Phương pháp

xác định này cũng thực hiện trên cùng lượng mẫu trắng nhắm loại trử sai số af `

= r A ` Santa ary a ^ ae

Khối lượng mẫu mang chuẩn độ ( ffirp) la trị số trung bình của 3 lần chuẩn

thể tích dung dịch HC] 0,1N cần dùng ( Ÿ) để trung hòa KOH còn dư trong

mẫu thật (tỉnh dầu) là trị số trung bình của ba lần chuẩn độ:

Lần I 18,6 ml

3.1.4 Thanh phần hóa học của tỉnh dau bac ha:

Tinh dâu sản phẩm thu được theo ba phương pháp ly trích, được tìm hiểu sơ

bộ các nhóm chức bằng phổ hồng ngoại (phụ lục 3.1, 3.2, 3.3) cho thấy các mũi hấp

thu đặc trưng gần như hoàn toàn tương tự nhau Điều này giúp chúng ta kết luận

phần nảo thảnh phần hóa học của tính dầu theo ba phương pháp ly trích gần tương tự nhau

Thanh phan phần trăm của các cấu phần trong tỉnh dầu bạc hà theo ba phương pháp ly trích: phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển A (Phụ lục 3.4),

chưng cất hơi nước với vi sóng có nước B (Phụ lục 3.5), chưng cât hơi nước không thêm nước vào nguyên liệu C (Phụ lục 3.6), được xác định bằng phương pháp sắc ký

khí ghép khối phổ (GC - MS) (Bảng 3.9)

47

Bảng 3.9: Thành phản hóa học của tỉnh dầu bạc hà theo ba phương pháp ly trích

[22] 2,5 - Dimetil-3-metilen-1,5-heptadien

48

Nhận xét:

Hàm lượng mentol trong tỉnh dầu ly trích tăng khi có sự tham gia của vi sóng trở phương pháp ly trích vi sóng không thêm nước vào nguyên liệu Điều này có thể giải thích như sau: vì bạc hà mất nước rất nhanh, nên trong khi chiếu xạ không thêm

nước thi lượng nước có thể không đủ để lôi kéo hết các chất có trong tính đầu nhất là mentol Hàm lượng mentol trong nghiên cứu của chúng tôi (52%) có phần hơi thấp hơn so với các tác giá ở miễn Bắc (62%), nhưng đồng phân của menrtoi là neomentol trong nghiên cứu của chúng tôi là (8%) lại cao hơn các tác giá ổ miễn Bắc (2%)

Điều đó có thể là do khí hậu ở miễn Bắc ưu đãi hơn trong quá trình hình thành

mentoi hay tác giả đã thu hái bạc hà vào các tháng mùa đông (tháng 11, 12 và 1) khi hàm lượng mentol cao nhất

3.1.5 Cô lập mentol tử tỉnh dầu bạc hà

Chúng tôi dùng phương pháp làm lạnh để kết tính mentol từ tỉnh dầu bạc hả Quả trình cô lập được tiến hành theo so dé 3.1

Sơ để 3.1: Sø đồ cô lập memtol

Làm lạnh - 3°C trong 24 giỏ Lọc dưới áp suật kém

[ Tinh đầu còn lại] [ memol

Làm lạnh - 39C trong 24 giỏ Lọc đưới áp suất kém

[Tinh dầu còn lại Ì [ memtol “ch toh = = tịnh khiế t

Làm lạnh - 3sC trong 24 gid ma _— | Lọc dưới áp suâật kém

Mento! thu được những tỉnh thể không màu, bóng, hình dài, có mùi thom d

chịu giếng mùi tỉnh dầu bạc hà

3.1.6 Thử nghiệm tính kháng khuẩn

Chúng tôi tiến hành thứ tính kháng khuẩn của tỉnh đâu bạc hà nhằm hy vọng tìm ra những ứng dụng mới của tính dầu này trong y học Việc thủ nghiệm được tiến hành theo phương pháp khoanh giấy lọc, Kết quả ghi trong bảng 3.10 (Phụ lục 3.10)

Bảng 3.10: Kết quả thủ nghiệm tính kháng khuẩn của tính dầu bạc hà

Chúng vi khuẩn thử nghiệm Đường kính vòng vô khuẩn (mm)

3.1.7 Nhận xét và biện luận kết quá

Từ những kết quả thu được trong quá trình nghiên ctu chung tôi nhận thấ)

- Hàm lượng tỉnh dầu thu được theo ba phương pháp gần tương đường nhau AQ,53%), B(1,49%⁄%), và C(1,47%) và phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển có phần hơi cao hơn là do thời gian chưng cất lâu (3giờ) nên đã ly trích triệt để lượng tỉnh đâu có trong nguyên liệu

Bên cạnh đó, hàm lượng mentol trong tỉnh dầu cao với phương pháp ly trích

vi sóng có thêm nước: A(S1,87%), B(S§,28), C(S0 ,73%⁄2) Tuy nhiên, phương pháp

vi sóng không thêm nước vao nguye ên liệu có hàm lượng memol th ấp hơn so với phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển có thể là do lượng nước có trong nguyên liệu không đủ để lôi kéo hết các thành phân có trong tính dâu nhất là mentol

Mặt khác, hàm lượng tỉnh dau theo thời điểm thu hái trong ngày đạt cao nhất vào lúc 10 giờ do nhịp điệu tích tỉnh dầu trong ngày đạt cực đại khi ẩm độ không khí thấp và nhiệt độ trong ngây cao

Sau khi thu hái nguyên liệu ta nên để héo 12 giỏ vì từ lúc cắt đến 12 giỏ sau ham lượng tính dâu không thay đổi, nhưng khối lượng và thể tích của cây giảm, nên củng một mẻ có thể chưng cất được một lượng lớn nguyên liệu, tiết kiệm năng

XI oO

lượng, Nhưng nếu để héo quá lâu, các quá trình sinh hóa, các tác nhân vật lý nhụ: va

chạm, nhiệt làm cho hàm lượng tỉnh dầu trong nguyên liệu để héo bị giảm di

Chúng tôi đã tiến hành cô lập mentol ti tink dau bac ha bin ng phương pháp làm lạnh thu được mentol với độ tỉnh khiết 99,67% và đạt hiệu suất 26,94% Với thiết bị làm lạnh của phòng thí nghiệm chưa cao, lượng tỉnh dâu để kết tỉnh côn quá

ít, nên hiệu suất cô lập còn thấp Nếu với dit bị làm lạnh tết hơn và lượng tỉnh dầu cao hơn chắc chắn sẽ đạt lo suất rất cao (tỉnh dầu chúa 60% mentol, hiệu suất tách là 653% ó — 28C theo Trần Văn Binh - Đại học Dược Hà Nội)

?

Lần dau tiên thủ nghiệm tính kháng khuẩn của tinh dau bac ha da thu dude kết quả rất đáng quan tâm và cần tiếp tục nghiên cứu nhằm tìm ra những Úng dụng quan trọng của chúng trong y học, đặc biệt là khả năng kháng Staphylococcus aureus

3.2 TINH DAU HUNG CAY

3.2.1 Ly trich tinh đâu húng cây:

Khao sat mau hung cay

thành phố Hệ Chí Minh Nguyêt

ngay sau khi hái

n ° thông tuổi trông ở phường 14, quận Tân Bình,

cp Se

3.2.1.1 Phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển

Cho 300g nguyên liệu và l lít nước vào bình c cầu va 2 lít Đun sôi, chưng cất hơi nước trong thời gian từ 2,5 - 5,5 gIỎ Kết quả ghi trong bảng 3.11 (Phương pháp N

Bảng 3.11: Hàm lượng tĩnh dầu húng cây theo thời gian chưng cất (phương pháp

chưng cất hơi nước cổ điển)

Đồ thi 3.8: Hàm lượng tỉnh dầu húng cây theo thời gian chưng cất (phương pháp

chung cat hơi nước cổ điển)

Thi gian (gid)

Ham lượng tỉnh dầu tăng dân theo thối gian chung cất Từ mẫu chưng cất 4,5

giỏ, khối lượng tỉnh dầu tăng không đáng kể, nên chúng tôi chọn thời gian chưng cất

tối ưu là 4,5 giỏ với hàm lượng tính dầu 0,33%

3.2.1.2 Phương pháp ly trích trong điều kiện vì sóng

Sử dụng 100g nguyên liệu, chiếu xạ ở công suất 600w, trong các khoảng thỏi gian quy định và trong hai điều kiện chưng cất hơi nước khác nhau

3.2.1.2.1 Chưng cất hơi nước thông thường

Cho thêm 200ml nước vào bình chưng cất, thời gian chiếu xạ tử 6 - 12 phút Kết quả ghi ở bảng 3.12 (Phương pháp B)

Bang 3.12: Ham luong tinh dầu hung cay theo thời gian chiếu xạ trong phương pháp

chưng cất hơi nước có thêm nước

Thời gian(phúÐ | Khối lượng tỉnh đầu (g) | Hàm lượng tỉnh dầu(%)

Đồ thị 3.9: Hàm lượng tỉnh dầu húng cây theo thời gian chiếu xạ trong phương pháp

chưng cât hơi nước có thêm nước

3.2.1.2.2 Chưng cất hơi nước không thêm nước vào nguyên liệu

hô o thêm nước vào, chỉ nhờ vào lượ jc tự nhiên có sẵn trong Không cho thêm nước vào, chỉ nhỏ vào lượng nước tu nhiên có sẵn trong nguyên liệu, kết quả thu được ổ bảng 5 l3

Bảng 3.13: Hàm lượng tỉnh đầu húng cây

(Phương pháp €)

ö thời gian chiếu xạ trong phương pháp

chưng cất hơi nước không thêm nước vào nguyên liệu

Thời gian (phú | Khối lượng tính đầu (g) | Hàm lượng tính dầu (%}

Đề thị 3.10: Hàm lượng tỉnh dầu húng cây theo thời gian chiếu xạ trong phương

pháp chưng cất hơi nước không thêm nước vào nguyên liệu

Với phương pháp này hàm lượng cao nhất (0,32%) trong thời gian 9 đến 10

phút Nêu tiếp tục chiều xạ thì nguyên liệu trong bình sẽ bị chảy vì lúc đó nó đã bị khô quăn, nên chúng tôi chọn mẫu thu được sau khi chiếu xạ 9 phút để xác định thành phần hóa học vì mùi của nó gần với mùi tự nhiên hơn ,

> z “ nq A 1? 2, A ` a * ^ z ˆ

3.2.2 Khảo sát các yêu tô ảnh hưởng đến hàm lượng tinh dau hung cay

? , a x £ aA + we a z ` ˆ ˆ

Khảo sát trên mẫu hing cay 1,5 thang tudi trong ổ phường 14, quận Tân

Binh Hàm lượng tỉnh đâu kháo sát dựa trên sự chưng cất hơi nước cổ điển trong 4.5

gid va su chung cAt hơi nước có sự hỗ trợ của vi sóng trong 1Í phút

3.2.2.1: Hàm lượng tỉnh đầu theo thời điểm thu hái trong ngày

3.2.2.1.1 Phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển:

Cho 300g nguyên liệu tưới, chưng cất 4,5 giỏ Thu hải ở những thời điểm khác nhau trong ngày, kết quả ghi trong bằng 3.14

Bảng 3.14: Hàm lượng tính dầu húng cây theo thời điểm thu hái trong ngày (ly trích

bằng phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển)

Đề thị 3.11: Hàm lượng tỉnh đầu húng cây theo thời điểm thu hái trong ngày (ly

trích bằng phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển)

3.2.2.1.2 Phương phán vì sóng có thêm nước

Khối lượng nguyên liệu tươi 100g, chiếu xạ 11 phút ở 600w, thêm vào 200ml

nước Kết quả ghi ở bảng 3.15

Bang 3.15: Hàm lượng tỉnh dầu húng cây theo thời điểm thu hái trong ngày (ly trích

bằng phương pháp vi sóng có thêm nước)

Đồ thị 3.12: Hàm lượng tỉnh dầu húng cây theo thời điểm thu hái trong ngày (ly

trích bằng phương pháp vi sóng có thêm nước)

Thời gian (giờ)

Cá hai phương pháp chưng cất trên đều cho hàm lượng tỉnh dẫu cao nhất

(0,35%) ở thời điểm hái 12 giỏ

3.2.2.2 Hàm lượng tỉnh đầu theo thời gian để héo

Húng cây thu hái lúc 12 giỏ, tiến hành để héo nguyên liệu ở nhiệt độ phòng

theo thời gian từ 3 giỏ đến 39 giỏ.

3.2.2.2.1 Phương pháp chứng cất hơi nước cổ điển

Sử dụng 300 g nguyên liệu tươi, thêm 1 lít nước vào bình, tiến hành chưng cất

theo phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển trong 4,5 giỏ Hàm lượng tính dầu thu dude ghi 6 bang 3.16

Bảng 3.16: Hàm luong tinh dau hung cay theo thdi gian dé héo (ly trích bằng

phương pháp chưng cất hơi nước cổ điển)

Thời gian | Khối lượng nguyên liệu | Khối lượng Ham lượng

để héo (giờ) | sau thời gian để héo (g) | tính đầu (g) | tính đầu (%)

liêu, thời gian chiếu xạ là 11 phút Kết quả ghỉ trong bang 3.17

Œ\ ON

Bảng 3.17: Hàm lượng tỉnh dầu húng cây theo thời gian để héo (ly trích bằng

phương pháp vi sóng có thêm nước)

Thời gian Khối lượng nguyên liệu | Khối lượng Hàm lượng

để héo (giờ) | sau thời gian để héo (ø) | tỉnh dầu (g) | tỉnh dầu (%)

Đồ thị 3.14: Hàm lượng tỉnh dầu húng cây theo thời gian để héo (ly trích bằng

phương pháp vi sóng có thêm nước)

Với húng cây, hàm lượng tỉnh dầu hầu như không thay đổi theo thởi gian để

héo từ 3 giỏ đến 21 giỏ trong cả hai phương pháp ly trích Vì vậy, ta nên để héo từ

15 giỏ đến 21 giở vì trong khoảng thời gian này khối lượng nguyên liệu giảm nhiều nhưng khối lượng tinh dầu thay đổi rất ít, nên trong cùng một lần chưng cất ta có thể

tăng khối lượng nguyên liệu hẳu tiết kiệm được nhiên liệu

3.2.2.3 Hàm lượng tỉnh dầu theo các bộ phận cửa cây

Húng cây thu hái lúc 12 gid, tiến hành chưng cất các bộ phận của cây theo phương pháp chưng cất hơi nước cổ diển (4,5 giỏ) Kết quả ghi trong bang 3.18