Tổng quan nghiên cứu tách chiết cô lập Amyrin và Brassicaterol từ cây ké đầu ngựa

Tổng quan nghiên cứu tách chiết cô lập Amyrin và Brassicaterol từ cây ké đầu ngựa

PHAN T Pw

ONG QUAN

Hình 1: Hình cây Ké Đầu Ngựa, Xanthium strumarium, họ Compositae.

1.1 Đặc tính thực vật của cây Ké Đầu Ngựa, Xanthium

strumarium, he Compositae:

_ Cây Ké Đầu Ngựa còn có tên là Thương Nhĩ Thảo hay Quyển Nhĩ Thảo

(tên Trung Quốc), Phắt Ma (Thổ) [1]

Tên khoa học: Auninium strumarium Linn

ˆ Tên Pháp: Lambourde ; Herbe aux écrouelles

Họ: Compositae (Asteraceae)

1.1.1 Mô tả thực vật cây Ké Đầu Ngựa [1] [2] [3]:

Cây Ké Đầu Ngựa thuộc thân thảo, là cây nhất niền, ít có nhánh, cao từ

50 đến 80 cm

Thân có khía dọc, có lông nhám Lá hình tim có xẻ 5 múi, có răng cưa không đều, bề dài 4-10 cm, ngang 4-l2 cm, có lông ngắn, cứng ở 2 mặt

Hoa tự hình đầu trạng, đơn phái, độc chu Có những hoa tự nhỏ, hình bán cầu và lưỡng tính, lại có những hoa toàn cái sắp thành những cặp dính với nhau như một cục

Trái là một bế quả chập đôi, hình trứng, có gai bao chung quanh, trên đầu có 2 mũi nhọn Mỗi trái dài từ 12-15 mm, ngang 7 mm Nhưng bế quả đơn dài 12 mm, ngang 6 mm, hơi ép dẹp, một mặt bằng, một mặt lôi Bền trong

trái có 2 hột thật

Trẻ con thường chơi nghịch ném trái Ké Đầu Ngựa vào tóc của nhau rất

khó gỡ Ngựa có bờm đi qua vùng có cây Ké mọc, trái bám đầy bờm nên gọi

là cây Ké Đầu Ngựa

Cần phân biệt cây Ké Đầu Ngựa với cây Ké Hoa Đào và cây Ké Hoa Vàng Hai cây này nhỏ và thấp hơn, có trái nhỏ, không có hình thoi như trái

Ké Đầu Ngựa.

1.1.2 Vùng phân bố:

Ở Việt Nam, chỉ có một cây thuộc chi Xanthium là cây Ké Đầu Ngựa Xanthium Strumarium L

Ở Việt Nam, cây Ké Đầu Ngựa mọc hoang khắp nơi, ở những vùng núi

có độ cao dưới 1500m, đến những vùng đồng bằng, ven biển Cây Ké Đầu Ngựa mọc ven đường đi hay trên các nương rẫy, bờ ruộng Ngày nay, do nhu cầu, nhiều nơi đã trồng cây Ké Đầu Ngựa dùng làm thuốc

Trên thế giới, người ta tìm thấy cây Ké Đầu Ngựa ở các nước như:

Mêhicô, Mỹ, Công Hòa A Rập Thống Nhất, Liên Xô cũ, Trung Quốc, Ấn Độ,

Lào, Campuchia

1.1.3 Trồng trọt và thu hái:

Cây Ké Đầu Ngựa được trồng vào mùa xuân Đào đất thành những hốc sâu độ 10-15 cm, mỗi hốc cách nhau 50-60 cm Cho tro hay đất sông, đất phốt phat vào rồi cho vào mỗi hốc 3-4 hột Phủ một ít đất lên, tưới ẩm vừa phải hằng ngày Sau độ 10 ngày, cây mọc Khi cây cao độ 6-7 cm có thể đem trồng

ở chổ khác Vào cuối mùa hè hay sang mùa thu, hái trái chín hay hái cả cây đem phơi hoặc sấy khô để dùng

1.2 Những nghiên cứu về trước trên cây Ké Đầu Ngựa,

Xanthium strumarium, ho Compositae:

1.2.1 Nghiên cứu về dược tính [1] [3] [4]:

a) Tác dụng trị liệu theo kinh nghiệm dân gian:

Cây Ké Đầu Ngựa có vị ngọt, tính ôn, hơi độc, có tác dụng lầm đổ mổ hôi, tán phong, trị các chứng phong hàn, đau nhức, phong thấp, tê dại, mờ mắt, chân tay co giật, uống lâu ích khí [1]

Hiện nay, Ké Đầu Ngựa là một vị thuốc thường được dùng trong dân gian Việt Nam, Trung Quốc để chữa mụn nhọt, lở loét, bướu cổ, ung thư, đau

r "A ~*

răng, đau cổ họng, viềm mũi

Nhân dân Liên Xô (cũ) dùng Ké Đầu Ngựa để chữa bướu cổ, các bệnh

mụn nhọt, nấm tóc, kiết ly và đau răng

Lá Ké Đầu Ngựa đắng và chát Ở Việt Nam, lá được dùng làm thuốc hoạt nhuận Với rễ cây, chắt lấy nước đem đắp vào chỗ ung nhọt

Hoa có tính béi bổ sức khỏe, an thần, giúp ra mồ hôi Người Mã Lai dùng làm nước sát trùng [3]

Nhân dân Việt Nam và Trung Quốc thường chế cây thành cao thương nhĩ, còn gọi là vạn ứng cao; hoặc chế thành thuốc viền gọ! là thương nhĩ hoàn

Sách Dược Tính Thuốc Nam cửa Hải Thượng Lê Hữu Trác viết:

“Thương nhĩ có tính ngọt, ôn, hơi có độc Chủ trị: trừ được hơi gió độc, chữa các chứng mụn nhọt, ghẻ lở, tê thấp, chân tay co quắp; làm sáng mắt, mát gan, bổ tủy xương”

Sách Thời Bịnh Luận Trị của ông Phạm Văn Điền viết: “Thương nhĩ tính ấm, ít độc, phát hấn, tan phong, trừ thấp, giải độc, trị loa lịch, ngứa ngáy, ghẻ chốc, tay chân đau nhức”

Gần đây, theo Đỗ Tất Lợi và Phạm Kim Loan, với cây Ké Đầu Ngựa thu hái ở các tỉnh miễn núi như Lạng Sơn, Cao Bằng, Hòa Bình thì tất cả các

bộ phận của cây (trái, thân, lá) đều chứa lượng ¡od lớn, trung bình vào

khoảng 150ug iod trong một gam thân, lá hay trái Do đó, cây Ké Đầu Ngựa được dùng để phòng ngừa và chữa bệnh bướu cổ Nhu cầu hằng ngày của cơ thể vé Iod là 200-300ug; mỗi ngày, một người chỉ cần uống 1-2 gam cây hay

trái Ké Đầu Ngựa phơi khô

b) Nghiên cứu lâm sàng:

Ké Đầu Ngựa có tác dụng chữa mụn nhọt, mẫn ngứa, bệnh da xù xì có mau đỏ như bị hủi

Những kinh nghiệm lâm sàng thực hiện tại Bệnh Viện Da Liễu Nam

Xương - Giang Tây đã dùng trái Ké Đầu Ngựa để chữa 22 trường hợp bệnh

ngoài da Kết quả đã chữa khỏi hẳn 11 bệnh nhân.

Ngoài công dụng chữa mụn nhọt, mẫn ngứa, đau nhức, tê thấp, cây Ké

Đầu Ngựa còn có tác dụng chữa bướu cổ

Từ năm 1969 đến 1970, Tổng Cục Lâm Nghiệp Việt Nam đã dùng cao

Ké Đầu Ngựa chế thành viên chữa bướu cổ tại một số lâm trường miễn núi

Kết quả đạt trên 80%,

Đỗ Tất Lợi và Phạm Kim Loan đã phối hợp với bác sĩ Nguyễn Văn Tri (Tổ Bướu Cổ Trung Ương) và bác sĩ Lê Văn Đoàn (Tổng Cục Lâm Nghiệp)

dùng viên Ké đo Xí Nghiệp Dược Phẩm 2 sản xuất để thứ chữa bướu cổ; ngày

uống 2 viên, uống liên tục trong 3-4 tháng cho kết quá bước đầu rất tốt

Đối với 29 người có bướu cổ độ 1, sau khi uống liên tục tháng thứ nhất

đã có một số bướu nhỏ hẳn, một số bướu thu gọn lại Sau 3 tháng, có 19 người mất hẳn bướu, 6 người giảm bớt và 4 người chưa thấy chuyển biến

Đối với 7 người có bướu cổ độ 2, sau 3 tháng đầu tiên điều trị, có 5

người giảm từ độ 2 xuống độ 1, một người giảm bớt và 1 người chưa thấy kết

quả

Hiện nay còn đang tiếp tục theo dõi trền diện rộng

c) Một số đơn thuốc:

*%* Chữa đau răng:

Sắc trái Ké Đầu Ngựa (iểu vừa phải) lấy nước Ngậâm nước sắc 10 phút rồi nhổ đi; thực hiện nhiều lần trong ngây

** Chứa múi châẩy nước trong, đặc:

Tán trái Ké sao vàng thành bột Ngày uống 4-8 gam

* Chữa thủy thũng, bí tiểu tiện:

Thương nhĩ tử, thiều tổn tính, đình lịch Hai vị bằng nhau, tấn nhỏ Uống

với nước, mỗi lần 8 gam Ngày uống 2 lần

*%* Chữa bướu cổ:

Trái hay cây Ké Đầu Ngựa được phơi khô và tấn thành bột Uống mối ngày 4-5 gam dưới dạng thuốc sắc (đun sôi, giữ sôi 15 phú);

* Chữa phong khí mẫn ngửa:

Bột lá Ké Đầu Ngựa (8g) uống với rượu ngầm đậu đen Phối hợp với cách dùng bên ngoài: lá Ké Đầu Ngựa, lá bổ hòn, lá nghể răm, lá thuốc bồng

nấu nước xông để tắm

* Chữa thấp khóp, viêm khóp:

Bào chế thành chè thuốc Hãấm nước sôi, chia nhiều lần để uống trong

ngày

2 ^ nw 2

*®° Chita mun nhot, chéc Id:

Bào chế thành chè thuốc, đóng gói 30g Ngày dùng ! gói, hấm với

^“

A? a ` A + 2 sẻ Le ` 4 "

200m] nước sôi, uống làm nhiều lần Trẻ dưới 1 tuổi ngày uống nửa gói

>, a xs ze 2

%* Thudc mo trdiké:

Cao lông trái kế 100ml

Bồi ngoài da chữa rôm sẩy, mẫn ngứa

1.2.2 Nghiên cứu về thành phần hóa học:

Một số tài liệu nghiên cứu về cây Ké Đầu Ngựa , Xanthium Strumarium

đã được công bố:

Năm 1960, J.R.Plourde va J.A.Mockle da xd4c định độ ẩm và tro trên

các bộ phận của cây Ké Dau Neva [9] (bang 1).

Bằng 1 Độ ẩm và tro trên các bộ phận của cây Ké Đầu Ngựa

Đầu Ngựa

(Phương pháp nhiệt)

HCI (%)

Sự thử với acid hidroxamic cho thấy có sự hiện diện của lacton

định hàm lượng đầu trong trái non của cAy Xanthium strumarium {10}

Hàm lượng đầu đo được là 9,2% và có các đặc điểm như sau (bảng 2): Bảng 2 Đặc điểm của dầu trong trái Ké Đầu Ngựa

a”? 1,47

Các acid béo hiện điện trong dau 1a (bang 3):

Bảng 3 Phần trăm khối lượng của các acid béo

Trong cay Xanthium strumarium còn CỔ:

Lecithin, cephalin

Glucoz, fructoz, sucroz

Acid tartric, acid succinic, acid fumaric, acid malic

Leucin, phenilalanin, glicin, asparagin, acid aspartic

strumarium Ở thời kỳ ra hoa, acid 3,4-dihidroxicinamic (acid caffeic) CaHaO¿

và acid 1,4-dicaffeilquinic (cinarm) C;;Ha¿Ox¿ [11]

CH=CH7— COOH

Acid caffeic

OH

COOH

HO OCOCH= CH

CH=CH~~CÖO

Cinarin

El Peraly, Farouk da cé lap va xae dinh dude t¥ Xanthium strumarium mét diterpenoid glicosid la carboxiatractilosid [13]

CH,OH

O

QSO,H HO,SO

H,C—— CHCH,CCŒO

HO,C CO,H

CH,

Carboxiatractilosid