phần nghiên cứu thành phần hóa học của cao eter dầu hỏa

phần nghiên cứu thành phần hóa học của cao eter dầu hỏa

HGHIEM CUU

la: lẽ lệc khảo sát, nghiên cứu trên cây kim vàng được thực hiện với phương

Phân lập các cấu tử hữu cơ :

e _ Sứ dụng sắc ký cột với silica gel 60H dùng cho sắc ký bản mỏng, Merck

se Sắc ký bản mỏng loại 25 DC-Alufolien 20x20cm Kieselgel 60 Fysq

e Sắc ký ban day loa: Art 5715; DC- Fertigplatten; Reselgel 60 Fosa; Schichtdicke 06,25mm, Merck

Các phương pháp hóa lý sử dung :

se Phan tích hàm lượng các nguyên tố bằng quang phổ phát xạ nguyên tứ

Máy Dx §, phòng phân tích quang phổ, Liên Đoàn Địa Chất Việt Nam

» Đo điểm nóng chẩy trên khối Maquenne, Prolabo và máy Model Wrs-

1 Digital Melting Point Apparatus

e Phố hồng ngoại IR ghi trên máy quang phổ hồng ngoại Brủker- IFS 48 và

{R-470 Shimadzu

s Phổ cộng hưởng từ hạt nhân 'H RMN ghi trên máy cộng hưởng từ hat

nhan Bruker AC 200, tan s6 cộng hướng 200MH¿

e Phổ cộng hưởng từ hạt nhân 'ÍC RMN kết hợp kỹ thuật DEPT ghi trên máy cộng hướng từ hạt nhân Brủker AC 200, tần số cộng hưởng SOMH¿, Trung Tâm Dịch Vụ Phân Tích Và Thí Nghiệm Thành Phố Hồ Chí Minh

® Khối phổ : ghi phố EILMS trên máy HP-5989 B-MS, sử dụng dữ liệu

ĐATABASEAWILEX 275.L, Viện Hóa Học, Hà Nội.

I, Khảo sát nguyên liệu

1.1 Thu hái và xử lý mẫu

Cây kim vàng Barleria lupulna được nhận danh bởi PGS Lê Công Kiệt, Bệ Môn Thực Vật, Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên Thành Phế Hồ Chí Minh,

được thu hái tại Long Khánh thuộc tỉnh Đẳng Nai vào tháng 1/1998

Cây sau khi được đem về tách riêng hai phần lá và thân, loại bỏ lá vàng úa và phần thân non bị dập Rứa sạch để ráo, trải móng ra phơi ở nhiệt độ phòng, từ

2 - 3 ngây, sau đó đem sấy ở nhiệt độ 60°C - §0°C cho đến khô, xay nhuyễn, bảo quản để sử dụng dẫn

Mẫu khô được đem nung ở nhiệt độ 200°C trong | gid, tiếp tục nâng nhiệt độ

lên 600°C trong 3 giờ cho đến khi toàn bộ mẫu biến hoàn toàn thành tro có mầu trắng xám Cân trọng lượng tro Hàm lượng tro được tính như sau :

Trọng lượng tro

Kết quả hàm lượng tro được trình bày trong báng 3 Mẫu tro được dùng để

xác định định tính sự hiện điện của các ion vô cơ

Bảng 3 : Kết quá hàm lượng tro của lá và thân cây kim vàng,

lI Khảo sát sự hiện diện của các ion vô cơ

II.1 Bằng phương pháp hóa học

Để khảo sát sự hiện điện của các ion vô cơ trong cây, chúng tôi nung mẫu cây khô thành tro và dùng tro này để thực hiện các phần ứng hoá học đối với từng ion Tro dude hoa tan trong dung dich HCl 10% (20ml), lọc và pha loãng dung dịch với 100ml nước cất Dịch lọc này dùng để xác định các ion KỲ, Ca”, Mẹ”,

Fe”, Fe”, Na', Mn”",

Tro héa tan trong SOmi dung dich HNO, 10% Dich lọc này dùng để xác định

cdc ion S*, CY, SO", PO.”

Kết quả thực nghiệm được ghi nhan trong bang 4

Bang 4: Két qua dinh tinh sự hiện diện các ion vô cơ trong cây kim vàng

Kết luận: Các kết quả cho thấy trên lá và thân cây kim vàng có các lon vô cơ

3 - - Ca TA ok btn Rfett Balt & sau: K*, Na‘, Ca2*, Mg”*, Fe**, Cr, SO,”, PO,” và không có chứa Mn””, Fe", S

11.2 Bang phương pháp vật lý

Để tìm hiểu thêm về các nguyên tố khác và xác định hàm lượng của chúng trong mẫu, chúng tôi phân tích bằng quang phổ phát xạ nguyên tử trên mẫu tro trắng thu được từ sự nung mẫu khô

Phương pháp phân tích trên quang phổ phát xạ nguyên tử cho thấy trên cây kim vàng có chứa 13 loại nguyên tố và thân là 11 loại nguyên tố Kết quá được ghi trên bảng 5 (phụ lục số 1 và 2)

Bang 5: Ham lượng các nguyên tố trong tro của cây kim vàng

HII Khảo sát sự hiện diện của các cấu

trong cây kưn vàng

HII.1 Điều chế các loại cao

tỉ hữu cơ có

Trong cây có thường có sự hiện diện của một số cấu tử hữu cơ như sterol,

alcaloid, glicosid, tanin, flavon, saponin, triterpen

Mỗi cấu tử hữu cơ được định tính bởi những loại thuốc thử đặc trưng, thường các thuốc thử cho phản ứng có màu hoặc cho phản ứng trầm hiện

Sự khảo sát này được thực biện trên bột khô, cao eter dầu hỏa, cao benzen,

cao cloroform và cao alcol eul của lá và thân cây kim vàng

Các dạng cao trên được điều chế theo sơ đồ 3 như sau :

Sơ đồ 3: Qui trình điều chế các loại cao của cây kim vàng

Mẫu tươi (lá, thân)

— Phơi dưới ánh nắng mặt trời

— Sấy khô ở 60-80°C cho đến trọng lượng không đổi

~_ Cô cạn dung môi dưới áp suất kém

XHI.2 Khảo sát định tính

12.1 Khảo sát định tính steral và trữerpen [1011L11121

Sterol thuéc nhém steroid, trong cơ cấu chứa hệ thống vòng ciclopentanoper- hidrophenantren

Ciclopentanoperhidrophenantren

Sterol là hợp chất không màu, chứa ít nhất một nhóm —OH (thutng ở vị trí C;), có từ 27 đến 29 carbon Sterol được tìm thấy ở đạng tự do và dạng ester hoặc glicosid

Sterol và triterpen được xác định dựa trên các phần ứng có màu với các thuốc

thử Liebermann, Burchard, Salkowski và Noller

Kết quả dinh tinh sterol va triterpen trong lá và thân cây kim vàng được ghi trong bảng 6.

Bang 6: Két qua dinh tinh sterol va triterpen trên bột khô, cao eter đầu hỏa, cao benzen, cao cloroform, cao alcol etHl và dịch trích nước của lá và thân

Kết luận: Dịch trích nước của lá, cao benzen, cao cloroform, cao alcol ebl của lá

và thân cây kim vàng có chứa sterol và trierpen, dịch trích nước của thân không

có chứa sterol và trierpen

lII.2.2 Khảo sát định tính alcaloid [1311 LẠ]

Alcaloid là những hợp chất hữu cơ có trong thực vật, đôi khi cả trong động vật, chứa ít nhất một nguyên tử nitrogen, có tính baz, có dược tính rất cao đối với các sinh vật khác Alcaloid gốc thực vật ít khi ở đạng tự do, thường kết hợp với acid hữu cơ hoặc vô cơ có trong cây

Alcaloid được phát hiện bởi phản ứng trầm hiện và phản ứng có màu như : céc thuéc th? Bouchardat, Mayer, Hager, Bertrand, Dragendorff Két qua dinh tính được trình bày trong bằng 7

Bảng 7; Kết quả định tính alcaloid trên lá và thân cây kim vàng,

}HI.2.3 Khảo sát định tink glicosid

GHeosid là hỗn hợp chất hữu cơ có trong thực vật, cấu trúc gồm phần đường

(glucoz, fructoz, rharnnoz ) vA phan không đường gọi là agicon hay genin, nối

với nhau bằng cầu nối oxygen

Độ tan của glcosid phụ thuộc vào số nhóm đường hiện diện trong phân tử

Glicosid có một nhóm đường (monoglicosid ) hòa tan trong các dung mỗi ít phân cực hoặc phân cực trung bình như cloroform, acetat etil Glicosid có nhiều nhóm đường trong phân tử (poliglicosid ) hoa tan trong các dung môi phân cực

như alcol, nước

Glicosid được xác định bằng các phản ứng có màu và phản ứng huỳnh quang

Để xác định sự hiện điện của glicosid, chúng tôi thực hiện phương pháp

SOOS (có sửa đổi) theo so dé 4 Dich alcol etil sau cùng được dùng để trắc nghiệm với các thuốc thứ Tollens, Baljet và Molish,

Kết quả định tính glicosid được tóm tắt trong bảng 8,

Bảng 8: Kết quả định tính glicosid trên lá và thân cây kim vàng

Sơ đồ 4: Định tính glicosid theo phương pháp SOOS (có sửa adi)

~ Dung dich Na,SO, bao hoa

1.2.4 Khao sat dinh tinh tanin (15)

Tanin bay acid tanic là chất poliphenol thường gặp trong thực vật, mặc di

thành phần hóa học rất thay đổi nhưng chúng thường có những tỉnh chất hóa học

như : làm kết tủa một số protein, đặc biệt là gelaun, albumin; làm kết tủa một số

baz hữu cơ như alcaloid; cho mầu sắc khác nhau với muối kim loại nặng, đặc biệt

với Fe”, tanin cho mầu xanh lá cây hay xanh đậm; không có điểm nóng chảy xác

định; có vị chát; có tính thuộc đa

26

Tanin được xác định bổi các thuốc thứ cho phản ứng mầu và trầm hiện như stiasny, dung dich gelatin mặn hoặc dung dich FeCl, 1%

Kết quả định tính tanin được trình bày ở bảng 9

Bảng 9: Kết quả định tính tanin trên lá và thân cây kim vàng

}HI2.5 Khảo sát định tính flavon

Flavon là chất flavonoid thường gặp trong thực vật, có cấu trúc cơ bản loại

2-phenilbenzopiron [16]

Các vòng thường mang một hay nhiều nhóm -OH tự do hoặc thay thế một phần, vì vậy về tính chất chúng là các poliphenol, có tính acid Độ hòa tan của

flavon phụ thuộc vào số nhóm -OH và các nhóm thế khác của chúng

Flavon được xác định bởi phản ứng SHIBATA, còn gọi là phản ứng Cianidin của WILSTATTER

Thuốc thứ gồm : HCI đậm đặc, bột Mg kim loai va alcol iso-amil

Kết quả định tính flavon được trình bày trong bằng 10

Bang 10: Kết quả định tính flavon trên lá và thân cây kim vàng,

Kết luận: Bội khô, cao alcol ebl lá và thân của cây kim vàng có chứa flavon; cao

eter đầu hỏa, cao benzen và cao cloroform không có chứa avon

III.2.6 Khảo sát định tính saponi

Saponin là một nhóm chất glicosid có đặc tính chung là khi hòa tan vào nước

sẽ có tác dụng làm giảm sức căng bề mặt của dung dịch và tạo nhiều bot [17] Dưới tác dụng của men thực vật boặc acid loãng, saponin thủy phân thành sapogenin và phần đường Dựa vào cấu trúc của sapogenin, người ta chia chúng thành hai nhóm lớn : sapogenin triterpen và sapogenin steroid,

28

Để xác định sự hiện điện của sapomin, người ta đựa vào tính phá huyết và

tính tạo bọt của chúng Trong bài chúng tôi xác định định tính saponin bằng cách

xác định chỉ số bọt Các kết quả thực nghiệm cho thấy lá và thân cây kim vàng

không có chứa saponin

lII.3 Khảo sát định lượng

Trong phần này, chúng tôi chỉ tiến hành xác định hàm lượng một số cấu tổ

hữu cơ tiêu biểu như alcaloid, glicosid, tanin trên lá cây kim vàng

}HI.3.1 Xác định hàm lượng aÌcaloid [19]

Để xác định hầm lượng alcaloid, chúng tôi tiến hành theo hai phương pháp : phương pháp SCHREIBER ( có sửa đổi) theo sơ để 5 và phương pháp STASS- OTTO theo sơ đồ 6

Kết quả định lượng của cả hai phương pháp cho biết bột khô lá kim vàng có chứa 0.01% alcaloid

HII.3.2 Xác định hàm luong glicosid

Chúng tôi tiến hành xác định hàm lượng giicosid theo sd dé 7

Kết quả định lượng cho biết lá kim vàng có chứa 1,9% gicosid

IHI.3.3 Xác định hàm lượng tanin

Có nhiều phương pháp để xác định hầm lượng tanin, chúng tôi chí dùng

phương pháp TAKASHI YOSHIDA (1988) để xác định hàm lượng tanin [ L6] theo

sơ đồ §

Kết quả định lượng cho biết bột khô lá kim vàng có chứa 5,1% tanin

29

Sơ đồ 5: Xác định hàm lượng alealoid trên lá cây kim vàng theo phương pháp

— Tẩm với NHạOH 50% trong 48 giờ

— Ngam trong eter etil-cloroform (3:1), trong 24 gid

— Lam khan dich n-BuOH với Na;SOx — Lam khan véi Na,SO,

— Cô cạn dung môi ở áp suất kém —_ Cô cạn dung môi

Sơ đồ 6: Xác định hàm lượng alcaloid theo phương pháp SfASS-OTTO

Rửa với nước

— Lam khan voi CaCl,

— Loe, cd can dung méi

Alealoid thô

Kết quả: Hàm lượng alcaloid thô trong bột lá khô là 0,011%

Sơ đồ 7: Xác định hàm lượng giicosid trên lá cây kim vàng

Thu héi EtOH 6 ap sudt kém

-— Loaitap chat bang acetat chi 20%

— Cô cạn dung môi

— Lam khan bang Na,SO,

- COcan dap suất kém

Sơ đồ §: Xác định hàm lượng tanin theo phương pháp TAKASHI YOSHIDA

Tan trich véi n-BuOH

Tanin thé Tanin thé

—_ Kết quả định tinh cho thấy cây kim vàng không chứa saponin

ø Bột khó của lá và thân; cao alcol eul chứa hấu hết các cấu tử hữu cơ như

sterol, triterpen, alcaloid, glicosid, tanin va flavon

® Cao cloroform chia sterol, triterpen, alcaloid va glicosid

e Cao eter déu héa va cao benzen chi chifa sterol, triterpen

— Kết quả định lượng cho thấy bột khô của lá cây kim vàng chứa 0,01% alcaloid; 1,9% gHicosid và 5,1% tanin

[V Trích ly, cô lập một số cấu tử hữu cơ có trong cao

eter dâu hóa của cây kim vàng

Phần tổng quan cho thấy cây kim vàng được khảo sát nhiều trên cao alcol etil sau khi đã được loại béo bằng n-hexan TY cao alcol etil néi trên được sắc ký cột

và thu được các tridoid gìncosid Các tài liệu cho thấy chưa có khảo sát nào trên cao eter đầu hỏa của cây Với lý do đó, chúng tôi mong muốn góp phần tìm hiểu thêm về thành phần hóa học trong cao eter dầu hỏa của cây kim vàng,

IV.1 Điều chế cao cter dầu hỗa và cao alcol củi của lá cây km pang

Manu cây được thu hái ở huyện Long Khánh -Tính Đồng Nai

Lặt lấy lá, phơi héo ở nhiệt độ phòng, sau đó sấy ở 80C đến trọng lượng

không đổi Lá khô được xay nhuyễn thành bét (2,20kg), cho vao Soxhlet va tan

trích bằng eter dầu hỏa (60-90°C), thu hồi dung môi ở áp suất kém, được cao eter đầu hỏa (48g) Bã lá được phơi khô và tận trích với alcol etl, thu hổi dụng môi thu được cao alcol eHl

Cao eter dầu hỏa thô thu được đem sắc ký bản móng với hệ dung ly benzen- cloroform (8:2), phun thuốc thử hiện bình (acid phosphomolibdic 10% trong EIOH), sấy ở 160°C trong 3 phút, cho thấy có một vết từ vạch xuất phát đến vạch

tiên tuyến dung môi, điểu đó chứng tổ trong cao eter dau héa ngoai sterol, triterpen còn chứa một lượng khá lớn các chất béo

Để quá trình khảo sát cao eter đầu hỏa được dé hơn cần phải xà phòng hóa cao này để tách phần không xà phòng hóa ra khối hỗn hợp

Qui trình điều chế cao alcol eũl và cao eter dầu hỏa phan không xà phòng hóa được trình bày trong sơ đồ 9

Cao eter dầu hỏa được sử dụng để sắc ký cột còn cao alcol etil tạm để lại, chúng tôi sẽ khảo sát sau.

Sơ đề 9: Qui trình điều chế cao alcol edil và cao eter đâu hồa phan không xà

phòng hóa từ lá cây kim vàng

—_ Trích với alcoli eul

~_ Thu hổi dung môi

Dun hoan htu cach thiy v6di KOH trong alcol etil

Dich alcol etil

Ly trich bing eter etil