GV : Hãy có biết gốc của vectơ này dùng để biểu diễn yếu tố nào của lực?. GV : Hãy có biết phương của vectơ này dùng để biểu diễn yếu tố nào của lực?. GV : Hãy có biết chiều của vectơ nà
Trang 1Bài 13
PHÉP TỔNG HỢP VÀ PHÂN TÍCH LỰC
I MỤC TIÊU
- Học sinh cần hiểu được khái niệm hợp lực
- Biết cách xác định hợp lực của các lực đồng quy
- Biết cách phân tích môt lực ra hai lực thành phần có phương xác định
II CHUẨN BỊ
- Bảng sắt, các lực kế và dây chung
III TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1) Kiểm tra bài cũ :
Câu 1 : Phát biểu định luật I Newton ?
Câu 2 : Chọn câu đúng : Nếu một vật đang chuyển động mà tất cả các lực tác dụng vài nó bỗng nhiên ngừng tác dụng thì :
A vật lập tức dừng lại
B vật chuyển động chậm dần rồi dừng lại
C Vật chuyển động chậm dần trong một thời gian, sau đó sẽ chuyển động thẳng đều
Trang 2 D Vật chuyển ngay sang trạng thái chuyển động thẳng đều
Trang 32) Giới thiệu bài mới :
Phần làm việc của giáo viên Phần ghi chép của học sinh
I NHẮC LẠI VỀ LỰC
GV : Ở các lớp dưới, người ta đã dùng đại lượng
gì để đặc trưng cho tác dụng của vật này lên vật
khác ?
HS : Người ta đã dùng đại lượng lực để đặc
trưng cho tác dụng của vật này lên vật khác
GV dùng chân đá vào một quả bóng cáo su
GV : Em hãy cho biết có hiện tượng gì xảy ra ?
HS : Quả bóng cao su chuyển động
GV dùng tay nén quả bóng cao su
GV : Em hãy cho biết có hiện tượng gì xảy ra ?
HS : Quả bóng bị biến dạng
GV : Đây là một cái thùn, nếu tác dụng một lực
có độ lớn xác định vào cái thùn, ta nhận thấy
I NHẮC LẠI VỀ LỰC :
Trang 4
rằng :
TH1 : Thùng bị ép mạnh lên giá đở
TH2 : Thùng có thể bị kéo lên khỏi giá đở
TH3 : Thùng di chuyển
TH4 : Thùng có thể bị lật nhào
GV : Hãy có biết gốc của vectơ này dùng để
biểu diễn yếu tố nào của lực ?
HS : Gốc của vectơ này là điểm đặt của lực
GV : Hãy có biết phương của vectơ này dùng để
biểu diễn yếu tố nào của lực ?
HS : Phương của vectơ này là phương của lực
GV : Hãy có biết chiều của vectơ này dùng để
Lực được mô tả bằng một vectơ :
- Gốc của vectơ là điểm đặt của lực
- Phương của vectơ là phương của lực
- Chiều của vectơ là chiều của lực
- Độ dài của vectơ là số đo độ lớn của lực
Trang 5biểu diễn yếu tố nào của lực ?
HS : Chiều của vectơ này là chiều của lực
GV : Hãy có biết độ dài của vectơ này dùng để biểu diễn yếu tố nào của lực ?
HS : Độ dài của vectơ này là số đo độ lớn của lực ( theo một tỉ lệ xích nhất định )
V : Em nào có thể nhắc lại một lần nữa cho Thầy biết khi tiến hành biểu diễn lực bằng một vectơ thì vectơ này có đặc điểm gì ?
HS nhắc lại đầy đủ 4 yếu tố trên
Đây là hình ảnh của hai chiếc cano tiến hành kéo một chiếc sà lan :
GV : Em hãy cho biết sà lan chịu tác dụng của những lực nào ?
HS : Sà lan chịu tác dụng của những lực, lực
Trang 6kéo F1 và F2 của hai chiếc cano, trọng lực P, lực
đẩy Archimede FA và lực cản môi trường FC
II PHÉP TỔNG HỢP LỰC
GV : Nội dung của phép tổng hợp lực được phát
biểu như sau : ( Phần ghi bên )
GV : Giới thiệu : Hợp lực và các lực thành phần
GV : Bố trí nghiệm như hình vẽ theo hình 2.3
như trong SGK trang 53
- Bước 1 : Ta buộc đầu A của sợi dây chun vào
điểm cố định, sau đó ta tác dụng hai lực F1 và F2
vào đầu O của sợi dây chun để cho dây chun
căng tới một vị trí AO nhất định bằng cách cho
hai lực kế kéo 2 sợi dây buộc vào đầu O của dây
chun
- Bước 2 : Dùng phấn ghi lại vị trí AO của dây
chun
- Bước 3 : Nhìn vào lực kế và đọc các số chỉ của
lực kế
- Bước 3 : Nhìn vào lực kế và đọc các chỉ số của
lực kế
II PHÉP TỔNG HỢP LỰC
Phép tổng hợp lực là phép thay thế nhiều lực tác dụng đồng thời vào một vật bằng một lực có tác dụng giống hệt như tác dụng của toàn bộ những lực ấy
1) Thí nghiệm
- Bố trí thí nghiệm như hình vẽ :
Trang 7- Bước 4 : Hãy tiến hành vẽ các vectơ F1 và F2
- Bước 5 : Tháo bợt một lực kế, rồi cầm lực kế
còn lại, tìm cách kéo cho tới lúc dây chun lấy lại
đúng vị trí AO
- Bước 6 : Lại đọc số chỉ của lực kế và vẽ vectơ
F theo một tỉ lệ xích đạ chọn lúc trước
- Bước 7 : Tiến hành nối ngọn của vectơ F với
ngọn của vectơ F1 và F2
GV : các em hãy cho biết tứ giác OF1FF2 là hình
gì ?
HS : Tứ giác OF1FF2 là hình bình hành
GV : Em hãy cho biết hợp lực của hai lực đồng
quy được biểu diễn bằng đường chéo hình bình
hành
GV : Em hãy cho biết hai cạnh của hình bình
hành này là những vectơ biểu diễn cái gì ?
HS : Hai cạnh của hình bình hành này là những
vectơ biểu diễn hai lực thành phần
- Dưới tac dụng của hai lực đồng quy
F
1 và F
2, sợi dây chun bị căng ra
- Ghi lại vị trí AO của dây chun và các vectơ F
1 và F
2
- Thay F
1 và F
2 bằng một lực duy nhất F
làm sợi dây chun trở lại đúng
vị trí AO tức là lực F
gây ra tác dụng giống hệt F
1 và F
2 Lực F
là hợp lực của F
1 và F
2
- Nối ngọn của F
với ngọn của F
1 và
F
2 , ta nhận thấy OF1FF2 là một hình bình hành
Trang 8GV : Giới thiệu quy tắc đa giác
Bây giờ các em hãy quan sát thật kỹ thí nghiệm
sau đây : Buông vật cho nó chuyển động trên
mặt phẳng nghiêng
GV : Em hãy cho biết trong thí nghiệm trên
trọng lực P có những tác dụng như thế nào ?
HS : Trong thí nghiệm trên trọng lực P có tác
dụng như sau : Một mặt nó ép vật vào mặt
phẳng nghiêng, mặt khác nó làm vật chuyển
2) Quy tắc hợp lực :
Hợp lực của hai lực đồng quy được biểu diễn bằng đường chéo của hình bình hành mà hai cạnh là những vectơ biểu diễn hai lực tành phần
F
= F
1 + F
2
** Quy tắc đa giác
Trang 9động xuống dưới theo mặt phẳng nghiêng
III PHÉP PHÂN TÍCH LỰC
GV : Nội dung của phép phân tích lực được phát
biểu như sau :
GV : Giới thiệu phép phân tích lực tuân theo
quy tắc hình bình hành
GV : Hướng dẫn cách phân tích lực F thành hai
lực thành phầnF1 và F2 Theo hai phương cho
trước đi qua gốc O của vectơ lực F
III PHÉP PHÂN TÍCH LỰC
Phép phân tích lực là phép thay thế một lực bằng hai hay nhiều lực tác dụng đồng thời và gây hiệu quả giống hết như lực ấy
Phép phân tích lực tuân theo quy tắc hình bình hành
Trang 103) Cũng cố
1/ Phát biểu quy tắc hợp lực ?
2/ Cuối giờ , nếu còn thời gian, cho HS làm bài tập số 1 để HS thấy được ảnh hưởng của góc đối với độ lớn hợp lực
4) Dặn dò
- Trả lời câu hỏi 1 ; 2 ; 3
- Làm bài tập 2, 3, 4, 5, 6
- Chẩun bị bài mới : Định luật II Newton