Quan Niệm Của Phật Giáo Về Vấn Đề số mệnh ppt

Quan Ni m C a Ph t Giáo V V n ệ ủ ậ ề ấ Đề ố s

m nhệ

B i Vi t - Tùy Bút à ế - B i Vi t Chuyên à ế Đề

Written by Minh Chi - Theo Nguy t san Giác Ng s 48 ệ ộ ố

Page 1 of 8

I Con ngêi cã nªn tin vµo sè mÖnh hay kh«ng?

Có nên tin v o s m nh hay không ? Thái c a các à ố ệ độ ủ tri t gia v c a các tôn giáo l n i v i v n s m nh ế à ủ ớ đố ớ ấ đề ố ệ

nh th n o, v c bi t l o Ph t, m t trong nh ng ư ế à à đặ ệ à đạ ậ ộ ữ tôn giáo l n c a th gi i v l tôn giáo l n nh t, có s ớ ủ ế ớ à à ớ ấ ố tín ông nh t n c ta hi n nay, quan ni m v n sđồ đ ấ ở ướ ệ ệ ấ đề ố

m nh nh th n o ? ó l n i dung ch y u c a b i n y Hy v ng qua ây cóệ ư ế à Đ à ộ ủ ế ủ à à ọ đ

th gi i áp ể ả đ được m t v i b c xúc ch y u c a ông o qu n chúng hi n ộ à ứ ủ ế ủ đ đả ầ ệ nay v v n n y.ề ấ đề à

Trong cu c s ng xã h i y b t tr c, v c bi t l trong th i gian chi n ộ ố ộ đầ ấ ắ àđặ ệ à ờ ế tranh có r t nhi u chuy n x y ra, có th t không h c u, khi n ng i ta tin l ấ ề ệ ả ậ ư ấ ế ườ à

có s m nh "Nhanh c ng ch t, ch m c ng ch t, may thì s ng", ó l câu ố ệ ũ ế ậ ũ ế ố đ à

th ng ườ được nói t i trong su t th i gian binh l a , khi gi a cái ch t v cái ớ ố ờ ử ữ ế à

s ng, kho ng cách ch l m t tích t c ng h hay l m t s i gang s i tóc ố ả ỉ à ộ ắ đồ ồ à ộ ợ ợ Trong m t b i c nh xã h i v t n c y b t tr c,ộ ố ả ộ àđấ ướ đầ ấ ắ d u sôi l a b ng n ầ ử ỏ đế

nh v y, s ng i tin v o chuy n t ng s , bói toán, c u o ph i r t nhi u, ư ậ ố ườ à ệ ướ ố ầ đả ả ấ ề

v ng y c ng nhi u.à à à ề

V y có c s o lý gì cho t t c nh ng chuy n n y hay không ?ậ ơ ở đạ ấ ả ữ ệ à

Con ng i l sinh v t có lý trí, i v i nh ng tai h a l n giáng vaò m t t ườ à ậ đố ớ ữ ọ ớ ộ đấ

n c, m t vùng, m t dân t c, hay m t cá nhân, nh t l nh ng tr ng h p t ướ ộ ộ ộ ộ ấ à ữ ườ ợ độ

t x y ra cho m t ng i hay m t s ng i con ng i không th tin ó l ử ả ộ ườ ộ ố ườ Ợ ườ ể đ à

ng u nhiên m tin l có s tác ng c a nh ng nguyên nhân sâu xa, có th lẫ à à ự độ ủ ữ ể à siêu nhiên, m trình hi u bi t hi n nay c a con ng i không gi i thích à độ ể ế ệ ủ ườ ả c

đượ

Tôi có ng i b n c l anh V Th , m t l n, anh tâm s : Có chuy n x y ra ườ ạ ũ à ũ ơ ộ ầ ự ệ ả ngay trong t nh m tôi ph trách, khi n tôi nghi r ng có m t cái gì ó không ỉ à ụ ế ằ ộ đ

ph i l v t ch t ng ng sau nh ng chuy n ó Chuy n nh sau :ả à ậ ấ đứ đằ ữ ệ đ ệ ư

"T i m t xã g n Qu c l s 1 n i li n H N i v i t nh l Ninh Bình, có m t ạ ộ ầ ố ộ ố ố ề à ộ ớ ỉ ỡ ộ

cô gái x a nay v n l i bi ng, không hay i l m Th m m t hôm, m c dù ư ẫ ườ ế đ à ế à ộ ặ

tr i m a l t ph t, cô l i ra ng l m c s m h n m i ng i M t chi c ô tô ờ ư ớ ớ ạ đồ à ỏ ớ ơ ọ ườ ộ ế con ch y nhanh trên ạ đường qu c l , không hi u sao tr t bánh, b ng ngang ố ộ ể ượ ă qua đường r i v o úng ch cô gái ang l m c , nh n cô ta xu ng bùn ch t ơ à đ ỗ đ à ỏ ậ ố ế

li n Tôi ích thân n xem n i x y ra tai n n T ch cô gái l m c n v ề đ đế ơ ả ạ ừ ỗ à ỏ đế ệ

ng c ng ph i o c g n ch c th c, chi c ô tô ph i ch y nhanh l m

m i có th b ng qua g n 10 mét ớ ể ă ầ được T i sao l i x y ra chuy n nh v y nh ,ạ ạ ả ệ ư ậ ỉ

m t cô gái h ng ng y v n l i không i l m, t i sao úng hôm nay l i i l mộ ằ à ẫ ườ đ à ạ đ ạ đ à

tr c m i ng i ngay trong khi tr i ang m a l t ph t"ướ ọ ườ ờ đ ư ớ ớ

Còn bao nhiêu chuy n n a, c ng vô lý t ng t nh chuy n cô gái l m c , ệ ữ ũ ươ ự ư ệ à ỏ

x y ra trong v sau th i gian chién tranh c a th p niên 60 v 70, l m m i ả à ờ ủ ậ à à ọ

ng i dù l duy v t c ng ph i tin v o s ph n hay s m nh.ườ à ậ ũ ả à ố ậ ố ệ

C quan th y s n c a H i Phòng tr c ây l m t ngôi nh b n t ng, tôi ã ơ ủ ả ủ ả ướ đ à ộ à ố ầ đ

t ng n th m trong th i gian có chi n d ch máy bay M d i bom mi n B c ừ đế ă ờ ế ị ỹ ộ ề ắ

M t qu bom xuyên ã r i trúng c quan th y s n, vì l qu bom xuyên, ộ ả đ ơ ơ ủ ả à ả nên nó xu ng t n h m m i n , khi n cho nh ng ng i n o nhanh chân ch y ố ậ ầ ớ ổ ế ữ ườ à ạ

xu ng h m tr c thì u ch t Trái l i nh ng ng i còn ch m chân t ng ố ầ ướ đề ế ạ ữ ườ ậ ở ầ

ba, t ng hai thì l i không can gì, m c dù ai c ng u hú vía.ầ ạ ặ ũ đề

Tôi có m t anh b n tên S , nguyên l V tr ng V T i v c a B Công ộ ạ ự à ụ ưở ụ à ụ ủ ộ nghi p n ng, khi B n y ch a tách th nh nhi u B anh có m t cái h m bê ệ ặ ộ à ư à ề ộ ộ ầ tông g n nh , có th nói l an to n 100% tránh máy bay Không may ở ầ à ể à à để cho anh b n tôi l hôm y anh có xu ng h m khi máy bay n, nh ng l i ạ à ấ ố ầ đế ư ạ

ng i c a không ch u v o sâu bên trong h m nh v v các con c a anh ồ ở ử ị à ầ ư ợ à ủ Máy bay M th m t qu bom t v o nh máy i n Yên Ph nh ng không ỹ ả ộ ả ạ à à đ ệ ụ ư trúng, bom n gây m t ch n ng d d i, anh S ng i c a h m u p v oổ ộ ấ độ ữ ộ ự ồ ở ử ầ đầ đậ à

th nh bê tông, b v s ch t ngay t c kh c Anh ã ch t n i an to n nh t, à ị ỡ ọ ế ứ ắ đ ế ở ơ à ấ

l m sao hi u à ể được ?

Vì v y m mi n B c, trong th i k máy bay M ném bom d d i ã l u ậ àở ề ắ ờ ỳ ỹ ữ ộ đ ư

h nh câu nói c a mi ng nhi u ng i : "Nhanh c ng ch t, ch m c ng ch t, à ở ử ệ ề ườ ũ ế ậ ũ ế

ch có may thì s ng".ỉ ố

Cái may ó ph i ch ng l s m nh hay s ph n ? Các tri t gia các tôn giáo đ ả ă à ố ệ ố ậ ế

c kim nh n th c v n s m nh v s ph n nh th n o ?ổ ậ ứ ấ đề ố ệ à ố ậ ư ế à

Các thuy t túc m nh lu n, nh m nh lu n, thiên m nh lu n :ế ệ ậ đị ệ ậ ệ ậ

Nói chung, t t c m i thuy t d n t i thái yên ph n v tiêu c c c a con ấ ả ọ ế ẫ ớ độ ậ à ự ủ

ng i u thi u giá tr nhân b n, dù chúng mang b t c nhãn hi u n o.ườ đề ế ị ả ấ ứ ệ à

Túc m nh lu n l thuy t cho r ng s ph n con ng i l do quá kh an b i, ệ ậ à ế ằ ố ậ ườ à ứ à

x p t t t c , m i c g ng hay n l c c a con ng i u vô ích, nh dân ế đặ ấ ả ọ ố ắ ỗ ự ủ ườ đề ư gian t ng nói :ừ

Con vua r i l i l m vua, ồ ạ à

Con sãi chùa l i quét lá a ở ạ đ

Nh ng ng i Trung Qu c x a hay nói câu : "Nh t m nh t trác, m c phi ữ ườ ở ố ư ấ ẩ ấ ặ

ti n nh", ngh a l n m t mi ng, u ng m t chén, không gì l không do ề đị ĩ à ă ộ ế ố ộ à quá kh quy t nh tr c Có th nói, ó l nh ng ng i theo túc m nh lu n ứ ế đị ướ ể đ à ữ ườ ệ ậ

c c oan.ự đ

nh m nh lu n c ng l túc m nh lu n, nh ng c ng i u tính ch t b t kh

kháng c a s m nh Ý nói, s m nh l quy t nh, m i c g ng c a con ng iủ ố ệ ố ệ à ế đị ọ ố ắ ủ ườ

u vô ích

đề

Thiên m nh lu n có nhi u ngh a, không ph i ngh a n o c ng sai N u hi u ệ ậ ề ĩ ả ĩ à ũ ế ể thiên m nh l thiên o, t c l o Tr i, l lu t t c t nhiên, áp d ng v o thệ à đạ ứ àđạ ờ à ậ ắ ự ụ à ế

gi i c a nhân sinh thì không có gì sai Ph i ch ng, ó l ý t c a Kh ng t ớ ủ ả ă đ à ứ ủ ổ ử trong Lu n ng : "Ngô ng th p nhi tri thiên m nh" - "Ta n m m i tu i thì ậ ữ ũ ậ ệ ă ươ ổ

bi t m nh Tr i" N u hi u m nh Tr i l s m nh m ông Tr i quy nh cho ế ệ ờ ế ể ệ ờ à ố ệ à ờ đị mình thì ó l s m nh lu n, hay úng h n l thiên m nh lu n, v t t nhiênđ à ố ệ ậ đ ơ à ệ ậ à ấ

l Ph t giáo s bác b thuy t ó Nh ng T ng Nho Chu Hy l i gi i thiên à ậ ẽ ỏ ế đ ư ố ạ ả

m nh nh l "nguyên lý v n h nh v bi n hóa c a t nhiên", thì ây không ệ ư à ậ à à ế ủ ự đ

ph i l s m nh lu n Nh ng v n còn tùy thu c phái T ng Nho hi u ả à ố ệ ậ ư ấ đề ộ ở ố ể

lu t t c t nhiên nh th n o.ậ ắ ự ư ế à

ch ng XVI cu n " o c kinh", Lão T c ng nói "Ph c m nh", nh ng

trong v n c nh c a ch ng n y, thì m nh ây rõ r ng ch có ngh a l o, ă ả ủ ươ à ệ ở đ à ỉ ĩ à đạ

ch không ph i l s m nh.ứ ả à ố ệ

"Phù v t vân vân, các ph c k c n, quy c n vi t t nh, th v ph c m nh" - ậ ụ ỳ ă ă ế ĩ ị ị ụ ệ

"Muôn v t ph n th nh, m i v t u tr v c i g c c a mình , tr v c i g c ậ ồ ị ỗ ậ đề ở ề ộ ố ủ ở ề ộ ố thì g i l t nh, t c l tr v v i m nh".ọ à ĩ ứ à ở ề ớ ệ

Rõ r ng, Lão T dùng t m nh ây không ph i v i ngh a s m nh, m v i à ử ừ ệ ở đ ả ớ ĩ ố ệ à ớ ngh a o,t c l c i ngu n c a tr i t, muôn v t.ĩ đạ ứ à ộ ồ ủ ờ đấ ậ

Trong Th n h c a Hy L p c i có th n s m nh g i l Fate, m c n ầ ệ ủ ạ ổ đạ ầ ố ệ ọ à à ả đế Zeus, v th n t i cao ng u các v th n, c ng ph i e dè, n s Nh v y ị ầ ố đứ đầ ị ầ ũ ả ể ợ ư ậ

ng i Hy L p c i tin r ng t t c các v th n, k c Zeus c ng ph i ph c ườ ạ ổ đạ ằ ấ ả ị ầ ể ả ũ ả ụ tùng s m nh.ố ệ

Ni m tin s m nh ph bi n nh v y, lan tr n nh v y, t x a t i nay, t ề ở ố ệ ổ ế ư ậ à ư ậ ừ ư ớ ừ Tây sang ông, thì ph i ch ng ni m tin ó có o lý c a nó, c s khoa h cĐ ả ă ề đ đạ ủ ơ ở ọ khách quan c a nó ?ủ

Ng i Pháp có câu : "L’homme propose, Dieu dispose" (Ng i ki n ngh ườ ườ ế ị

nh ng Th ng bác i).ư ượ đế đ

ây c ng l m t bi u hi n rõ nét c a thuy t m Ph t giáo th ng g i l Th n

ý lu n, kh ng nh m i s vi c di n bi n trong th gian n y u do ý mu n ậ ẳ đị ọ ự ệ ễ ế ế à đề ố

c a Th ng , v ý mu n ó l siêu vi t, v t trên t m hi u bi t c a con ủ ượ đế à ố đ à ệ ượ ầ ể ế ủ

ng i, cho nên con ng i ch nên ph c tùng, không nh ng không ườ ườ ỉ ụ ữ được

ch ng i m còn ph i c m t v tri ân Th ng ố đố à ả ả ạ à ượ đế

Thiên m nh lu n c ng l s m nh, nh ng s m nh ệ ậ ũ à ố ệ ư ố ệ được nhân cách hóa

th nh Th ng hay l s m nh do m t nhân cách siêu nhiên an b i, x p à ượ đế à ố ệ ộ à ế

t Cái nguy c a thuy t n y l m t m t khi n cho con ng i ta an ph n th

th ng, m t h t ý chí ph n u, m t khác l i khi n cho con ng i tr n ườ ấ ế ấ đấ ặ ạ ế ườ ố

tránh trách nhi m c a mình, th m chí mình gi t ng i, o t c a, nh ng l iệ ủ ậ ế ườ đ ạ ủ ư ạ

t an i : ó l do Th ng mu n nh v y, ó l ý chí huy n nhi m c a ự ủ đ à ượ đế ố ư ậ đ à ề ệ ủ

Th ng ượ đế

Ph t giáo tôn tr ng t t c các tôn giáo b n, k c nh ng tôn giáo công nh n ậ ọ ấ ả ạ ể ả ữ ậ

có Th ng t o th ó l ượ đế ạ ế Đ à đường l i th y chung nh nh t c a Ph t giáo t ố ủ ư ấ ủ ậ ừ

x a n nay, n c ta c ng nh các n c Ph t giáo khác Tính bao dung ư đế ở ướ ũ ư ở ướ ậ

v m t t t ng v n l m t c tính c a Ph t giáo m các nh tôn giáo h c ề ặ ư ưở ố à ộ đặ ủ ậ à à ọ trên th gi i u công nh n, nh ng i u n y không có ngh a l Ph t giáo ế ớ đề ậ ư đ ề à ĩ à ậ

ch p nh n, không ph n i m t s quan i m c a nh ng tôn giáo ó v v ấ ậ ả đố ộ ố đ ể ủ ữ đ ề ũ

tr v nhân sinh.ụ à

II M t s tôn giáo v v n s ph n, hay s m nh : ộ ố à ấ đề ố ậ ố ệ

1 Tôn giáo Hy L p c i : ạ ổđạ

Trong t t ng c a Hy L p c i, v n s ph n (fate) chi m v trí quan ư ưở ủ ạ ổ đạ ấ đề ố ậ ế ị

tr ng v ọ àđược bi u tr ng b ng ba n th n ng i d i m t g c cây trung tâm ể ư ằ ữ ầ ồ ướ ộ ố ở trái t v quy t nh s ph n c a m i ng i V n th n th nh t có tên đấ à ế đị ố ậ ủ ỗ ườ ị ữ ầ ứ ấ Clotho, l m nhi m v kéo s i an th nh s ph n cho m i ng i V n th n à ệ ụ ợ đ à ố ậ ỗ ườ ị ữ ầ

th hai có tên l Lachesie l m nhi m v phân ph i s ph n cho m i ng i ứ à à ệ ụ ố ố ậ ỗ ườ

V n th n th ba có tên l Atropos, l m nhi m v c t t s ph n c a m i ị ữ ầ ứ à à ệ ụ ắ đứ ố ậ ủ ỗ

ng i, t c l quy t nh ng i n o ph i ch t v ch t lúc n o.ườ ứ à ế đị ườ à ả ế à ế à

T t ng s ph n óng vai trò quan tr ng trong ngh thu t k ch Hy L p c ư ưở ố ậ đ ọ ệ ậ ị ạ ổ

i Trong các bi k ch c a Sophocle, th y bói (Oracle) l m ch c n ng thông

tin cho con ng i bi t s ph n c a mình, nh l m t cái gì ã ườ ế ố ậ ủ ư à ộ đ được quy t ế

nh tr c r i c bi t l ho n c nh ch t c a m i ng i l do s ph n ã

c quy t nh nh n i dung v k ch Oedipe cho th y

Trên ây ã nói v t t ng s ph n hay s m nh trong t t ng Hy L p c đ đ ề ư ưở ố ậ ố ệ ư ườ ạ ổ

i, nh trong các tác ph m c a Homer cho th y, qua ba n th n s m nh

nói trên ây, tuy Homer th ng dùng t s ph n hay s m nh theo s ít, đ ườ ừ ố ậ ố ệ ố

nh m bi u tr ng cho m t s c m nh siêu nhiên, siêu vi t lên trên ý chí con ằ ể ư ộ ứ ạ ệ

ng i.ườ

2 n giáo v v n s m nh : Ấ Độ à ấ đề ố ệ

An Độ giáo nh l tôn giáo th ng nói t i m t s th n linh nh Vishnu, Siva,ư à ườ ớ ộ ố ầ ư Kali có kh n ng quy t nh s ph n c a m i cá nhân tín ,th m chí ôi ả ă ế đị ố ậ ủ ỗ đồ ậ đ khi ng c l i v i h ng c a nghi p do cá nhân ó t o ra.ượ ạ ớ ướ ủ ệ đ ạ

Nh ng An ư Độ giáo còn nói t i hai y u t khác, c ng quy t nh i s ng c a ớ ế ố ũ ế đị đờ ố ủ con ng i l nghi p (Karma) v th i Y u t nghi p c ng t ng t nh khái ườ à ệ à ờ ế ố ệ ũ ươ ự ư

ni m nghi p c a o Ph t, nh ng không tri t v nh t quán b ng o ệ ệ ủ đạ ậ ư ệ để à ấ ằ đạ

Ph t V n n y s ậ ấ đề à ẽ đượ à ỹc b n k trong ph n " o Ph t thay thuy t s m nh ầ đạ ậ ế ố ệ

b ng thuy t nghi p".ằ ế ệ

Còn y u t th i c a An ế ố ờ ủ Độ giáo c ng t ng ũ ươ đương nh y u t th i trong ư ế ố ờ

D ch h c c a Trung Qu c v y.ị ọ ủ ố ậ

Nói chung, trong v n ch ng c a An ă ươ ủ Độ giáo, c ba y u t th n linh, nghi p ả ế ố ầ ệ (Karma) v th i u à ờ đề được nh c t i Thí d , trong cu n thánh ca n i ti ng ắ ớ ụ ố ổ ế

"Bhagavad Gita", khi ho ng t Arjuna do d không mu n xung tr n vì k à ử ự ố ậ ẻ thù không ai khác m chính u l b con, h h ng thân th c, thì th n à đề à à ọ à ưộ ầ Krishna óng vai trò ng i lái binh xa cho Arjuna, ã hi n nguyên hình v đ ườ đ ệ à

gi ng gi i cho Arjuna l ph i xung tr n, vì s ph n c a k thù l b tiêu di t.ả ả à ả ậ ố ậ ủ ẻ à ị ệ

N i dung c a t p thánh ca "Bhagavad Gita" cho th y, chi ph i s di n bi n ộ ủ ậ ấ ố ự ễ ế

c a tình hình l ý chí c a th n Vishnu c ng v i s c m nh c a nghi p ủ à ủ ầ ộ ớ ứ ạ ủ ệ

(karma)

Nói chung, ph n l n nh ng ng i theo An ầ ớ ữ ườ Độ giáo u tin nh ng s ki n chđề ữ ự ệ ủ

y u c a cu c i, nh thân ph n tái sanh, s c kh e nói chung, ng i v ế ủ ộ đờ ư ậ ứ ỏ ườ ợ

t ng lai hay ch ng t ng lai, s con v gi i tính c a con, th i i m ch t ươ ồ ươ ố à ớ ủ ờ đ ể ế

u l nh ng s ki n c xác nh tr c b i nghi p (karma), hình th nh t

trong i s ng quá kh đờ ố ứ

M t s tín An giáo tin r ng, s c hay l tác ng c a m t th n linh, ộ ố đồ Độ ằ ự ố à độ ủ ộ ầ

có th em l i cái ch t t t cho m t ng i nh t nh, v trái l i, vi c xu t ể đ ạ ế độ ử ộ ườ ấ đị à ạ ệ ấ gia, s ng lánh m t thánh a r t có th thay i s ph n c a m t con ng i.ố ở ộ đị ấ ể đổ ố ậ ủ ộ ườ Nam An, trong vùng c trú c a ng i Tamils ng i ta tin r ng s ph n m t

con ng i ã ườ đ được an b i s n khi m i sanh v à ẵ ớ àđược ghi trên trán b ng nh ngằ ữ

d u hi u c bi t m ch có nh ng th y xem t ng gi i m i gi i mã v bi t ấ ệ đặ ệ à ỉ ữ ầ ướ ỏ ớ ả à ế c

đượ

3 Do Thái giáo v v n s m nh: à ấ đề ố ệ

Ng i Do Thái c i tin l nh ng s ki n l n c a l ch s dân t c Do Thái ườ ổ đạ à ữ ự ệ ớ ủ ị ử ộ

u do Th ng an b i s n, m dân t c Do Thái ph i ph c tùng Quân i

ngo i qu c xâm l ng Israel, chi m c Israel, y bi t x dân Do Thái i n i ạ ố ặ ế ứ đà ệ ứ đ ơ khác, nh l qu c Assiri, v Babylone v sau n y qu c La Mã t ng ư à đế ố à à à đế ố ừ

l m, t t c nh ng tai h a ó giáng xu ng u dân Do Thái u không ph i à ấ ả ữ ọ đ ố đầ đề ả

ng u nhiên m l do dân Do Thái ã không trung th nh v i liên minh m t ẫ à à đ à ớ à ổ tiên h l tiên tri Moise, ã thay m t h , ký k t v i Yahve trên núi Sinai ọ à đ ặ ọ ế ớ Ợ

Nh v y l s ph n c a m t dân t c Do Thái, do hai y u t quy t nh : m t ư ậ à ố ậ ủ ộ ộ ế ố ế đị ộ

l nh ng vi c l m c a b n thân dân t c ó, ph n b i l i liên minh v i à ữ ệ à ủ ả ộ đ ả ộ ạ ớ

Th ng Y u t th hai l s tr ng ph t c a Th ng i v i dân t cượ đế ế ố ứ à ự ừ ạ ủ ượ đế để đố ớ ộ

Do Thái ó l s can thi p c a m t l c l ng siêu nhiên, siêu vi t lên ý chíĐ à ự ệ ủ ộ ự ượ ệ

c a con ng i Có th nói, ây l s ph n hay s m nh c a dân t c Do Thái ủ ườ ể đ à ố ậ ố ệ ủ ộ

ã c Th ng Yahve l a ch n truy n bá chân lý c a o Do Thái

cho lo i ng i.à ườ

4 Đạ o H i v v n s ph n : ồ à ấ đề ố ậ

T R p maniyab l s ph n hay s m nh xu t hi n trong th ca R p ngay ừẢ ậ à ố ậ ố ệ ấ ệ ơ Ả ậ

tr c th i Mahomad Con ng i có th ch t vì s c , trong chi n tranh hay l ướ ờ ườ ể ế ự ố ế à

vì b nh t t, nguyên nhân sâu xa c a cái ch t ó l do ti n nh Nh ng s c ệ ậ ủ ế đ à ề đị ư ứ

m nh gì quy t nh s ki n cái ch t c a m t con ng i ? L Th ng Allah ạ ế đị ự ệ ế ủ ộ ườ à ượ đế

ch ng hay l s ph n, nh l m t s c m nh không b nhân cách hóa i u n y ă à ố ậ ư à ộ ứ ạ ị Đ ề à không rõ trong v n ch ng R p, b i l không ph i thi s R p n o c ng tin ă ươ Ả ậ ở ẽ ả ỹẢ ậ à ũ

o H i, vì o H i mãi t i th k VII sau d ng l ch m i xu t hi n

Th nh ng trong ph m vi o H i, nh t l trong kinh Coran, thì m i s ế ư ạ đạ ồ ấ à ọ ự

ki n, th m chí m i ho t ng trong i s ng c a m t tín o H i u doệ ậ ọ ạ độ đờ ố ủ ộ đồ đạ ồ đề

Th ng Allah an b i, ch không ph i do s ph n hay l s m nh Ng y ượ đế à ứ ả ố ậ à ố ệ à

t n th c ng do Th ng Allah quy t nh, ý chí lo i ng i không d ậ ế ũ ượ đế ế đị à ườ ự

ph n trong vi c n y.ầ ệ à

Tuy nhiên các nh Th n h c H i giáo v sau có xu h ng gi m b t tính à ầ ọ ồ ề ướ ả ớ tuy t i c a s can thi p c a Th ng v o i s ng con ng i, v d nh ệ đố ủ ự ệ ủ ượ đế à đờ ố ườ à à

m t ph m vi nh t nh cho ho t ng c a ý chí t do.ộ ạ ấ đị ạ độ ủ ự

Hình nh các tôn giáo th n quy n, ng y c ng thiên v thuy t không ph i ư ầ ề à à ề ế ả

Th ng an b i v quy t nh t t c , v con ng i dù l s n ph m do ượ đế à à ế đị ấ ả à ườ à ả ẩ

Th ng t o ra, nh ng v n có m t ph m vi ý chí t do n o ó, khi n nó cóượ đế ạ ư ẫ ộ ạ ự à đ ế

th ph m sai l m v ch u s tr ng ph t c a Th ng , i n hình l nhân v tể ạ ầ à ị ự ừ ạ ủ ượ đế đ ể à ậ Adam c a o Do Thái v o Thiên Chúa, tuy do Th ng t o ra nh ng ủ đạ à đạ ượ đế ạ ư

v n n trái c m, ng c v i l i d y c a Th ng Do ó m ph m t i g c, ẫ ă ấ ượ ớ ờ ạ ủ ượ đế đ à ạ ộ ố

t c l nguyên t i.ứ à ộ

Có th nói, trong các thuy t c a các tôn giaó l n, ch có thuy t Karma ể ế ủ ớ ỉ ế

(nghi p) c a An ệ ủ Độ giáo l t ng i g n g i (ch không ph i ng nh t) v ià ươ đố ầ ũ ứ ả đồ ấ ớ thuy t nghi p c a Ph t giáo Tuy nhiên, c n nh r ng Ph t giáo nói nghi p, ế ệ ủ ậ ầ ớ ằ ậ ệ

nh ng ng th i c ng nh n m nh tính b t inh c a nghi p, nghi p l có thư đồ ờ ũ ấ ạ ấ đ ủ ệ ệ à ể chuy n ể được Ng i l ch nhân ng th i c ng l th a t c a nghi p (trungườ à ủ đồ ờ ũ à ừ ự ủ ệ

b III, Kinh "Ti u nghi p phân bi t).ộ ể ệ ệ

5 D ch h c v s m nh : ị ọ à ố ệ

Ph t giáo có ph n i các chuy n nh l xem t ng s , bói toán hay ậ ả đố ệ ư à ướ ố

không ?

Xin tr l i r ng, v n c b n c a Ph t giáo l giác ng v gi i thoát, ả ờ ằ ấ đề ơ ả ủ ậ à ộ à ả

không ph i l t ng s vá bói toán Vì v y m trong kinh Di Giáo, ngay ả à ướ ố ậ à

tr c khi nh p Ni t b n, c Ph t t ng khuyên h c trò mình l T ng s , ướ ậ ế à đư ậ ừ ọ à ă ĩ

không nên bói toán v xem t ng s Trong n m môn h c à ướ ố ă ọ được gi ng d y ả ạ ở các tr ng i h c Ph t giáo tr c ây An ườ đạ ọ ậ ướ đ ở Độ không có môn t ng s v ướ ố à bói toán, tuy có d y các môn th h c nh l thanh minh (ngôn ng ), Công ạ ể ọ ư à ữ

x o minh (ti u th công ngh ), Y ph ng minh (ch a b nh) Nhân minh ả ể ủ ệ ươ ữ ệ

(logic h c)ọ Ợ

V D ch h c Ph t giáo c ng không ph n i d ch h c nh l m t b môn ề ị ọ ậ ũ ả đố ị ọ ư à ộ ộ Tri t h c c a Trung Hoa, do các b c thánh Trung Hoa th i x a l Ph c Hy, ế ọ ủ ậ ờ ư à ụ

V n V ng, Chu Công, v Kh ng T sáng l p v ho n ch nh Nh ng D ch ă ươ à ổ ử ậ à à ỉ ư ị

h c, theo b n ý c a các b c thánh, ó không ph i l môn h c bói toán, m lọ ả ủ ậ đ ả à ọ à à

m t môn tri t h c b n v o lý th nh suy, l nh d , h nh v b t h nh c a cá ộ ế ọ à ề đạ ị à ữ ạ à ấ ạ ủ nhân v xã h i, t n c ; v tinhth n c a D ch h c l c n ng th ng s chà ộ đấ ướ à ầ ủ ị ọ àđứ ă ắ ố ứ không ph i l con ng i ph c tùng s m nh Tôi tuy không ph i l ng i ả à ườ ụ ố ệ ả à ườ nghiên c u chuyên môn v D ch h c, nh ng c ng có nghiên c u qua sách ứ ề ị ọ ư ũ ứ

d ch, không ph i l xem ch i nh vua Tr n Nhân Tôn nói trong ch ng I, ị ả àđể ơ ư ầ ươ

b i phú C Tr n l c o (1)m vì có gi ng v tri t ph ng ông m t s à ư ầ ạ đạ à ả ề ế ươ Đ ở ộ ố

tr ng i h c v h c vi n Ph t giáo Tuy ch có bi t ôi chút v D ch h c, ườ đạ ọ à ở ọ ệ ậ ỉ ế đ ề ị ọ

nh ng v i cái s h c c a mình, c ng th y ư ớ ở ọ ủ ũ ấ đượ ảc b n ý c a các b c Thánh l pủ ậ ậ

ra môn D ch h c không ph i l bói toán Trái l i, bói toán ch l m dung t c ị ọ ả à ạ ỉ à ụ hóa môn D ch h c m thôi h c gi Trung Hoa Phó L Pháp trong cu n ị ọ à ọ ả ệ ố

"Qu c h c khái lu n" ( i b c xu t b n, trang 40) vi t r t úng : "B n ý c aố ọ ậ Đà ắ ấ ả ế ấ đ ả ủ

V n V ng l m Chu D ch l d y ng i cái o lý tr lo n, th nh suy, ă ươ à ị à để ạ ườ đạ ị ạ ị được

m t Ng i i sau dùng bói toán, th c không ph i l b n ý c a V n ấ ườ đờ để ự ả à ả ủ ă

Vương" (2)

H n n a, n u chúng ta xem k m t s l i gi i các qu c a V n V ng hay ơ ữ ế ỹ ộ ố ờ ả ẻ ủ ă ươ các l i gi i các h o c a Chu Công thì chúng ta s th y các b c thánh n y ờ ả à ủ ẽ ấ ậ à

nh n m nh vai trò c a c, c a n l c ñ o c cá nhân h n l s Ngh a l ấ ạ ủ đứ ủ ỗ ự ạ đứ ơ à ố ĩ à

dù g p ph i c nh ng khó kh n, gian kh , nh ng n u bi t gi c h nh, s ngặ ả ả ộ ă ổ ư ế ế ữđứ ạ ố chính áng thì d bi n th nh l nh, hung bi n th nh cát Rõ r ng, ó l đ ữ ế à à ế à à đ à quan i m c n ng th ng s tuy các b c Thánh không nói rõ nh v y.đ ể đứ ă ắ ố ậ ư ậ

minh h a, có th d n ch ng câu sau ây trong V n Ngôn truy n m t

cu n sách ch y u gia thích hai qu C n v Khôn : "Tích hi n chi gia t t ố ủ ế ỉ ẻ à à ệ ấ

h u d h ng, tích b t thi n chi gia t t h u d ng " Ngh a l nh tích ữ ư ươ ấ ệ ấ ữ ư ươ Ợ ĩ à à

ch a nhi u i u thi n thì s có th a i u l nh, nh tích ch a nhi u i u ác ứ ề đ ề ệ ẽ ừ đ ề à à ứ ề đ ề thì s g p nhi u chuy n dẽ ặ ề ệ ữ

Gia ình nh v y, cá nhân cho t i t n c, xã h i u nh v y Tr n c m đ ư ậ ớ đấ ướ ộ đề ư ậ ị ướ à

t n b o, h hi p, bóc l t dân quá áng thì dân s l m lo n Cá nhân s ng à ạ à ế ộ đ ẽ à ạ ố

ác, thì g p nhi u b t h nh, n u l m thi n thì s g p may m n, ó l o ặ ề ấ ạ ế à ệ ẽ ặ ắ đ àđạ

Tr i, l lu t t c t nhiên D ch h c tuy b n chuy n h ng vong, th nh suy v ờ à ậ ắ ự ị ọ à ệ ư ị à

c th t nh ng cu i cùng v n kh ng nh con ng i s ng ph i có c, tr

n c c ng ph i có c, thì m i vi c m i thông su t, h i hòa (sách d ch ướ ũ ả đứ ọ ệ ớ ố à ị

dùng các t hanh thông) chính áng, b n v ng (sách d ch dùng các t l i, ừ đ ề ữ ị ừ ợ trinh)

III Ph t giáo dùng thuy t nghi p thay cho thuy t s m nh : ậ ế ệ ế ố ệ

1 Nghi p l gì ? ệ à

Nghi p l h nh ng có d ng tâm, h nh ng m không có d ng tâm thì ệ à à độ ụ à độ à ụ không ph i l nghi p theo úng ngh a c a t n y M t ng i lái xe không ả à ệ đ ĩ ủ ừ à ộ ườ

c n th n cán ch t ng i Ng i ó có th mang t i ng sát, ph i tr ti n b i ẩ ậ ế ườ ườ đ ể ộ ộ ả ả ề ồ

th ng v ng i tù Nh ng th t ra, anh ta không có t o nghi p sát sinh, anh ta ườ à ồ ư ậ ạ ệ

ch l m t cái duyên, hay l m t i u ki n trong k t cu c nh v y L nh lùngỉ à ộ à ộ đ ề ệ ế ộ ư ậ ạ

m nói, tình hình ích th c l nh th , n u chúng ta có m t nh n th c sâu à đ ự à ư ế ế ộ ậ ứ

s c v thuy t nghi p Trong i n y, không có gì x y ra m t cách ng u ắ ề ế ệ đờ à ả ộ ẫ nhiên h t, m i s vi c, quá trình x y ra u có nhân duyên c a nó Có ế ọ ự ệ ả đề ủ đủ nhân, duyên v úng th i, t s vi c x y ra t t hay x u, l nh hay d , mayđủ à đ ờ ừ ự ệ ả ố ấ à ữ

m n hay b t h nh M i s vi c x y ra u t ng ng v i nhân duyên ã t o ắ ấ ạ ọ ự ệ ả đề ươ ứ ớ đ ạ

ra nó t tr c V ây l nghi p, ch không ph i l s m nh.ừ ướ à đ à ệ ứ ả à ố ệ

2 D n nghi p v mãn nghi p - hai lo i nghi p quan tr ng nh t : ẫ ệ à ệ ạ ệ ọ ấ

Nghi p có nhi u lo i nh ng Ph t giáo th ng chú ý hai lo i chính l d n ệ ề ạ ư ậ ườ ạ à ẫ nghi p v mãn nghi p D n nghi p l nghi p d t chúng sanh i v o m t ệ à ệ ẫ ệ à ệ ắ đ à ộ trong sáu cõi, trong s n y có ba cõi thi n l cõi lo i Tr i, cõi lo i A Tu la vố à ệ à à ờ à à cõi lo i ng i Ba cõi ác l cõi súc sanh, cõi qu ói, v cõi a ng c M t à ườ à ỷđ à đị ụ ắ

tr n chúng ta không th y ầ ấ được lo i Tr i v lo i A tu la Ch bi t r ng hai lo i à ờ à à ỉ ế ằ à

na có quy n n ng v th m ng nhi u h n, d i h n lo i ng i r t nhi u M tỳ ề ă à ọ ạ ề ơ à ơ à ườ ấ ề ắ

ta không th y h , nh ng không ph i l h không t n t i Dân gian không ấ ọ ư ả à ọ ồ ạ

bi t, g i h b ng các th tên nh th n, tiên, qu Trong các lo i chúng ế ọ ọ ằ đủ ứ ư ầ ỷ ạ sanh s ng cõi ác, có hai lo i m t ng i c ng không th y ố ở ạ ắ ườ ũ ấ đượ àc l chúng sanh trong lo i qu ói v chúng sanh trong lo i a ng c Lo i qu ói l ạ ỷ đ à à đị ụ à ỷ đ à

lo i chúng sanh b ng r t to, nh ng c h ng r t bé cho nên luôn luôn b ói à ụ ấ ư ổ ọ ấ ị đ Chúng sanh a ng c thì b kh tri n miên, kh m c lo i ng i không ở đị ụ ị ổ ề ổ ở ứ à ườ

th t ng t ng n i Còn súc sanh thì r t nhi u lo i, không th k xu ể ưở ượ ổ ấ ề ạ ể ể ể được,

nh ng chúng có c tính chung l hay c u xé l n nhau, tr m t s tr ng ư đặ à ấ ẫ ừ ộ ố ườ

h p ngo i l Lo i súc sanh quen thu c nh t l gia súc nh chó, mèo, g , ợ ạ ệ ạ ộ ấ à ư à

l n, ng a, trâu Chúng nó s ng kh th n o, chúng ta c ng u bi t Nh ng ợ ự ố ổ ế à ũ đề ế ư

có i u nhi u ng i không bi t l n u không s ng thi n, không tu t p v đ ề ề ườ ế à ế ố ệ ậ à

s ng l i s ng ngu si nh súc v t thì sau khi ch t chúng ta có th tái sanh v oố ố ố ư ậ ế ể à

l m súc v t R t có kh n ng ó, chúng ta không th xem th ng.à ậ ấ ả ă đ ể ườ

Cho nên, ít nh t chúng ta ph i bi t c ch v n h nh c a nghi p, c bi t l ấ ả ế ơ ế ậ à ủ ệ đặ ệ à

lo i nghi p g i l d n nghi p M c ích l dùng c ch v n h nh c a ạ ệ ọ à ẫ ệ ụ đ à ơ ế ậ à ủ

nghi p cu c s ng chúng ta có ý ngh a, cho chúng ta ch ng t o ra ệ để ộ ố ĩ để ủ độ ạ

nh ng nghi p có c ng m nh cho i n y, c ng nh các i s ng ữ ệ ườ độ ạ để ở đờ à ũ ưở đờ ố sau, chúng ta không b a v o các cõi ác, kh , m luôn tái sanh v o các cõi ị đọ à ổ à à

l nh, cõi thi n, d n chúng ta n m c ích cao nh t l giác ng v gi i à ệ ẫ đế ụ đ ấ à ộ à ả thoát

Vì d n nghi p quy t nh h ng tái sanh, cho nên c ng có tên g i l tái ẫ ệ ế đị ướ ũ ọ à sanh nghi p, v i ti ng anh t ng ệ ớ ế ươ đương l Reproductive Kamma Kamma l à à

ti ng P li, ngh a l nghi p, còn ti ng Sanskrit t ng ế à ĩ à ệ ế ươ đương l Karma, m t t à ộ ừ

m sách Tây ph ng r t hay dùng ch nghi p.à ươ ấ để ỉ ệ

Tái sanh nghi p hay d n nghi p l nh ng h nh ng t o nghi p có c ng ệ ẫ ệ à ữ à độ ạ ệ ườ độ

m nh hay thi n ho c b t thi n, quy t nh h ng tái sanh c a m t chúng ạ ệ ặ ấ ệ ế đị ướ ủ ộ sanh, c ng nh nh ng s ki n ch y u i sau c a chúng sanh ó Sau âyũ ư ữ ự ệ ủ ế ở đờ ủ đ đ tôi xin a v i ví d minh ho tr c h t nh ng h nh ng t o nghi p c c đư à ụ ạ ướ ế ữ à độ ạ ệ ự

ác, quy t nh không tránh kh i h ng tái sanh c a m t chúng sanh v o m tế đị ỏ ướ ủ ộ à ộ trong ba cõi ác l a ng c, qu ói v súc sanh ó l các h nh ng c ý à đị ụ ỷ đ à Đ à à độ ố

gi t cha, m , b c thánh Ala hán,l m ch y máu Ph t v phá s ho h p c a ế ẹ ậ à ả ậ à ự à ợ ủ

t ng chúng N u ph m m t trong n m nghi p ác nói trên, thì nh t nh ph i ă ế ạ ộ ă ệ ấ đị ả tái sanh v o cõi s ng ác, kh N m tr ng h p nói trên l nh ng tr ng h p à ố ổ ă ườ ợ à ữ ườ ợ

c c oan, còn nói chung s ng buông th , không gi n m gi i, không l m ự đ ố ả ữ ă ớ à

m i thi n th nh thói quen, v i tâm ác không bi t s a ch a u có nguy c ườ ệ à ớ ế ử ữ đề ơ sanh v o m t trong ba cõi ác l a ng c, qu ói, v súc sanh, v dù có may à ộ à đị ụ ỷ đ à à

m n ắ được tái sanh l m ng i thì s l ng i s ng b t h nh nh ch t y u, t t à ườ ẽ à ườ ố ấ ạ ư ế ể ậ nguy n, hay m au, b ng i i khinh r ề ố đ ị ườ đờ ẻ

3 C ng c a nghi p quy t nh ch d ng tâm : ườ độ ủ ệ ế đị ở ỗ ụ

Y u t gì t o ra c ng m nh c a nghi p, khi n cho nghi p ó quy t nhế ố ạ ườ độ ạ ủ ệ ế ệ đ ế đị

h ng tái sanh c a chúng sanh ó Ch y u l d ng tâm khi t o nghi p Thí ướ ủ đ ủ ế à ụ ạ ệ

d t o nghi p sát v i tâm tham, tâm sân G n ây báo chí ng v gi t ụ ạ ệ ớ ầ đ đă ụ ế

ng i c a h ng v ng Kim Sinh (H n i) K c p ã gi t b n m ng ng i ườ ở ử à à à ộ ẻ ướ đ ế ố ạ ườ

m t lúc c p v ng, ó l ví d sát sanh vì lòng tham Trên báo h ng ộ để ướ à đ à ụ ằ

ng y c ng t ng ng tin m t cô gái, ch vì ghen t c i v i ng i con riêng à ũ ừ đă ộ ỉ ứ đố ớ ườ

c a ch ng mình - m t cháu bé n m tu i - ã nh n tâm qu ng cháu bé ó ủ ồ ộ ă ổ đ ẫ ẳ đ

xu ng sông H ng Sát sanh v i tâm sân h n v ghen t c l lo i nghi p r t ố ồ ớ ậ à ứ à ạ ệ ấ

m nh, có th khi n k ph m t i a v o cõi ác không tránh kh i.ạ ể ế ẻ ạ ộ đọ à ỏ

i v i thi n nghi p c ng v y, c ng c a nghi p thi n ch y u do ch

d ng tâm ch không ph i do quy mô v hình th c c a s vi c Trong o ụ ứ ả ở à ứ ủ ự ệ đạ

Ph t có câu : L m vi c o v i cái tâm i, t c l tâm danh l i, thì vi c oậ à ệ đạ ớ đờ ứ à ợ ệ đạ

bi n th nh vi c i ; còn l m vi c i v i tâm o, t c l cái tâm vì l i ích ế à ệ đờ à ệ đờ ớ đạ ứ à ợ

c a o v c a chúng sanh, thì vi c i c ng bi n th nh vi c o.ủ đạ à ủ ệ đờ ũ ế à ệ đạ

Quan i m trên v nghi p gi i phóng nh ng ng i nghèo hèn kh i n i b c đ ể ề ệ ả ữ ườ ỏ ỗ ứ xúc c a mình quá nghèo hèn, quá túng thi u, mu n l m vi c thi n, mu n ủ ế ố à ệ ệ ố giúp ng i nh ng không bi t xoay x th n o.ườ ư ế ở ế à

Trong kinh 42 Ch ng có nói t i h nh tùy h b thí ó l h nh chia x ươ ớ ạ ỷ ố Đ à ạ ẻ

ni m vui v i ng i khác N u s chia x ni m vui ó l th t lòng, không ề ớ ườ ế ự ẻ ề đ à ậ chút ganh ghét thì công c c a h nh b thí tùy h ó c ng l vô l ng, đứ ủ ạ ố ỷ đ ũ à ượ

c ng nh m t ng n u c có th giúp cho bao nhiêu nh ũ ư ộ ọ đ ố ể àđược th p sáng, n u ắ ấ chín c m, s i m v.v m b thí tùy h có c n ph i có gì âu, m ch ơ ưở ấ àđể ố ỷ ầ ả đ à ỉ

c n có t m lòng bi t chia x ni m vui c a ng i khác m thôi.ầ ấ ế ẻ ề ủ ườ à

i s Trung Hoa Trí Kh i, trong b i t a cu n " ng mông ch quán" k

tr ng h p m t Sadi tr , cùng chùa m t v tr trì ã ch ng qu A la hán Vườ ợ ộ ẻ ở ộ ị ụ đ ứ ả ị

tr trì chùa xem t ng h c trò, bi t trong vòng m t tu n n a h c trò mình sụ ướ ọ ế ộ ầ ữ ọ ẽ

ch t b nh không th tránh kh i, bèn l ng l ng cho h c trò mình v th m ế ệ ể ỏ ẳ ặ ọ ề ă

nh Anh h c trò trên à ọ đường v nh th y m t ki n trên b ê ang b m t ề à ấ ộ ổ ế ờ đ đ ị ộ dòng n c xoáy th c v o b ê, e d a cu n trôi i Th y Sadi tr ng lòng ướ ố à ờ đ đ ọ ố đ ầ ẻ độ

th ng l ki n ang nháo nhác, bèn nh y xu ng sông, ra s c h n l i ch ê ươ ũ ế đ ả ố ứ à ạ ỗ đ

có th b v c u ki n C u ể ị ỡ để ứ ổ ế ứ đượ ổ ếc ki n, th y Sadi v nh V sau m t ầ ề à à ộ

tu n tr l i chùa, v A la hán th y h c trò mình tr l i chùa an to n, khí s c ầ ở ạ ị ấ ọ ở ạ à ắ

l i còn h ng h o h n x a, r t l y l m l , h i c n k u uôi chuy n c u ạ ồ à ơ ư ấ ấ à ạ ỏ ặ ẽđầ đ ệ ứ ổ

ki n V tr trì k t lu n l do th y Sadi phát tâm t bi r ng l n, c u ki n ế ị ụ ế ậ à ầ ừ ộ ớ ứ ổ ế cho nên ã chuy n nghi p, áng l ph i ch t trong vòng m t tu n l i v n đ ể ệ đ ẽ ả ế ộ ầ ạ ẫ

s ng an to n v còn ti p t c s ng th trong nhi u n m n a.ố à à ế ụ ố ọ ề ă ữ

Câu chuy n trên c ng t ng t chuy n m t b gi n m y, s ng trong th i ệ ũ ươ ự ệ ộ à à ă à ố ờ

Ph t ,mu n cúng d ng Ph t m t ng n èn m không ti n mua d u iậ ố ườ ậ ộ ọ đ à đủ ề để ầ Đ

n xin, ky cóp mãi m i c m t ng Nh ng khi n c a h ng thì ch ti m

l i nói m t ng không mua d u th p èn Nh ng vì ch ti m c m lòng ạ ộ đồ đủđể ầ ắ đ ư ủ ệ ả

th nh c a b gi cho nên v n bán Cu i cùng b gi c ng có à ủ à à ẫ ố à à ũ được m t ng n ộ ọ

èn cúng d ng Ph t, không ph i t trong t nh xá n i Ph t thuy t pháp, m

ch ỉ đượ đặ ởc t ngo i v n y th m sau bu i thuy t pháp c a Ph t, ng i ta i à ườ Ấ ế à ổ ế ủ ậ ườ đ

d p t t t t c ng n èn trong nh t nh xá c ng nh ngo i v n, m i ng n ậ ắ ấ ả ọ đ ở à ị ũ ư à ườ ọ ọ

èn u d p t t d d ng, ch riêng ng n èn c a b gi n m y cúng Ph t

thì ng i ta th i mãi, d p mãi m không l m sao t t ườ ổ ậ à à ắ được, c n Ng i M c ảđế à ụ

Ki n Liên, h c trò th n thông nh t c a Ph t c ng b t l c ề ọ ầ đệ ấ ủ ậ ũ ấ ự Đượ ỏ ề ực h i v s

ki n l lùng n y, Ph t nói ó l s c m nh l n lao c a lòng chí th nh cúng ệ ạ à ậ đ à ứ ạ ớ ủ à

d ng Ph t c a b gi V i tâm th nh l n nh v y,thì dù l cúng d ng m t ườ ậ ủ à à ớ à ớ ư ậ à ườ ộ

ng n èn nh , c ng em l i cho b y công c vô l ng, khi n cho ch ọ đ ỏ ũ đ ạ à ấ đứ ượ ế ư Thiên c ng c m ng, che cho ng n èn không b d p t t.ũ ả ứ ọ đ ị ậ ắ

Trong l ch s truy n o c a c Ph t c ng không hi m nh ng chuy n minh ị ử ề đạ ủ đứ ậ ũ ế ữ ệ

ch ng cho kh n ng chuy n nghi p c a nh ng ng i tuy t ng ph m nhi u ứ ả ă ể ệ ủ ữ ườ ừ ạ ề

t i ác trong quá kh , nh ng sau khi ộ ứ ư đượ ặc g p Ph t, ậ được nghe pháp v th nh à à

th t n n n h i l i, c i t quy chánh, m t lòng tin o v h nh o, thì ngayậ ă ă ố ỗ ả à ộ đạ à à đạ trong i n y c ng ch ng đờ à ũ ứ được qu Thánh ó l tr ng h p n i ti ng c a ả Đ à ườ ợ ổ ế ủ Angulimala, v n l m t tên c p t n b o v ng qu c Kosala, tr ng h p ố à ộ ướ à ạ ở ươ ố ườ ợ

c a dâm n Ambanali Vaisali, c hai u xu t gia theo Ph t, tu h nh ủ ữ ở ả đề ấ ậ à

không bao lâu u ch ng qu Thánh A La Hán.đề ứ ả

Tóm l i d ng tâm l y u t quy t nh tính ch t v c ng c a nghi p ạ ụ à ế ố ế đị ấ à ườ độ ủ ệ

D ng tâm trong kinh t ng P li còn g i l tác ý, cho nên Ph t giáo nh ngh aụ ạ à ọ à ậ đị ĩ nghi p l tác ý Khi ã tác ý,theo h ng thi n hay ác, t c l ta ã t o nghi pệ à đ ướ ệ ứ à đ ạ ệ thi n hay ác r i Ng i bình th ng không hi u c ch v n h nh c a nghi p,ệ ồ ườ ườ ể ơ ế ậ à ủ ệ