MÔN BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI TIỂU LUẬN TỔNG HỢP

PHẦN MỘT: TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM VÀ MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN ĐỂ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM TÁI CƠ CẤU THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM ĐỊNH HƯỚNG TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM

MÔN: BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI

Giảng viên hướng dẫn:

PGS.TS Hoàng Trần Hậu

Nhóm thực hiện:

Nhóm 3 Cao học tài chính ngân hàng – K1

Thành phố Hồ Chí Minh 2013 TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH- MARKETING



MÔN: BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI

PGS.TS Hoàng Trần Hậu

Nhóm 3

1 Trương Tuấn Anh

2 Huỳnh Tuấn Duy



MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỘT: TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM VÀ MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN ĐỂ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM

I TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM 5

II TÁI CƠ CẤU THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM 6

III ĐỊNH HƯỚNG TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM 14

IV MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM 1 Đối tượng có thể được bảo hiểm 18

2 Sức mua của người được bảo hiểm 18

3 Vai trò của chính sách bảo hiểm 18

4 Vai trò của cơ sở hạ tầng 19

5 Vai trò của sự ổn định tiền tệ 19

6 Các chu kỳ trong bảo hiểm 20

V MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM 1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm 20

2 Nâng cao tính an toàn hệ thống, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm 21

3 Khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển và đa dạng hóa sản phẩm 22

4 Đa dạng và chuyên nghiệp hóa các kênh phân phối bảo hiểm 22

5 Tăng cường hiệu quả quản lý của nhà nước về kinh doanh bảo hiểm 23

6 Đẩy mạnh hợp tác quốc tế và hội nhập trong lĩnh vực bảo hiểm 24

PHẦN HAI:

HOÁN ĐỔI RỦI RO TÍN DỤNG VÀ AIG TRONG KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH MỸ NĂM 2008

I KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH Ở MỸ NĂM 2008

1 Diễn biến khủng hoảng 25

2.Nguyên nhân khủng hoảng 27

II TÌM HIỂU VỀ MBS VÀ CDS 1.Chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp - Mortgage-backed securities (MBS) 29

2 Hoán đổi rủi ro tín dụng - Credit default swap (CDS) 31

III AIG TRONG KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH 2008 1 AIG là ai? 33

2 Hoạt động CDS của AIG 33

3 Sự sụp đổ của AIG 35

4 Vì sao phải giải cứu AIG 36

5 Kế hoạch và tiến trình giải cứu AIG 37

6 AIG hiện nay 38

PHẦN MỘT:

TÁI CẤU TRÚC DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM VÀ MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN ĐỂ

PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM

I TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM

Vận hành từ năm 1965 với sự có mặt duy nhất của Công ty bảo hiểm Việt Namnay là Tập đoàn Tài chính Bảo hiểm Bảo Việt, đến nay thị trường bảo hiểm Việt Nam đã

có 39 doanh nghiệp bảo hiểm, trong đó có 28 doanh nghiệp BH phi nhân thọ, 11 doanhnghiệp bảo hiểm nhân thọ và 12 doanh nghiệp môi giới bảo hiểm Các doanh nghiệp bảohiểm đã mở rộng mạng lưới phục vụ khách hàng tham gia bảo hiểm với hơn 400 chinhánh của các doanh nghiệp bảo hiểm khắp cả nước

Xét về tổng doanh thu, giai đoạn 2003-2010, thị trường BH có tốc độ tăng trưởngbình quân đạt 18,5%/năm, cao hơn nhiều tốc độ tăng trưởng GDP Trong lĩnh vực BH phinhân thọ, doanh thu phí BH tăng trưởng bình quân 23,8%/năm, từ 3.815 tỷ đồng năm

2003 lên 17.017 tỷ đồng vào năm 2010 Trong lĩnh vực BH nhân thọ, doanh thu phí BHtăng trưởng bình quân 11%/năm, từ 6.575 tỷ đồng lên 13.589 tỷ đồng Tổng số tiền đãgiải quyết bồi thường, trả tiền BH trong giai đoạn 2003-2010 là 50.921 tỷ đồng, trungbình mỗi năm chi trả 6.365 tỷ đồng Một điểm đáng chú ý là tổng số tiền đã huy độngđược từ BH để đầu tư trở lại cho nền kinh tế tăng 5,5 lần, từ 14.602 tỷ đồng vào năm

2003 lên 80.540 tỷ đồng năm 2010

Những con số trên đã chứng tỏ, mặc dù nền kinh tế thế giới lún sâu vào khủnghoảng, tuy nhiên, hoạt động kinh doanh BH vẫn trên đà tăng trưởng, đồng thời có đónggóp quan trọng cho đầu tư phát triển kinh tế Song, trước xu hướng được cho là diễn biếnkhó lường của kinh tế quốc tế sẽ kéo theo những xu hướng bất định của kinh tế trongnước, nếu không có những dự tính căn cơ và dài hạn về chiến lược kinh doanh thì hoạtđộng kinh doanh BH năm nay và những năm tới rất có thể mang đến kết quả khó đoán.Nói tới những tính toán về chiến lược kinh doanh, về dự tính căn cơ và dài hạn, cũng cónghĩa là phải nói tới tái cơ cấu doanh nghiệp

II TÁI CƠ CẤU THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM

Bối cảnh quốc tế và trong nước với hoạt động kinh doanh bảo hiểm

Có thể thấy, bối cảnh kinh tế quốc tế hiện nay và trong thời gian tới (ít nhất là tới 2015) nổi lên 3 điểm lớn như sau:

Thứ nhất, khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 đã tác động đến ngành bảo

hiểm Chỉ tính riêng ở Châu Á, trong năm 2008, 10 Công ty Bảo hiểm Nhân thọ hàng đầuđã lỗ 260 tỷ USD, giảm 60% so với con số sụt giảm 45% của chỉ số các dịch vụ tài chínhtoàn Châu Á Hàng loạt dự án tầm quốc tế hoặc bị trì hoãn hoặc bị huỷ hoàn toàn do các

tổ chức tài chính không còn đủ sức tiếp tục cung cấp vốn cho các giai đoạn tiếp theo của

dự án Một số tập đoàn tài chính bảo hiểm hàng đầu thế giới đã tái cấu trúc, làm thay đổitính năng động của nhiều thị trường, như Tập đoàn AIG bán hàng loạt danh mục đầu tư,Tập đoàn Fubon (Đài Loan) mua lại ING…

Đây là những sự kiện kinh tế tài chính có tác động vừa trực tiếp vừa lâu dài tới thịtrường bảo hiểm Theo dõi diễn biến kinh tế toàn cầu cho thấy hậu quả của khủng hoảngkinh tế sẽ tiếp tục kéo dài trong những năm tiếp theo và các doanh nghiệp bảo hiểm bắtbuộc phải tính đến việc này trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm ngắn hạn và dài hạn

Thứ hai, quá trình toàn cầu hóa về thương mại và dịch vụ tài chính sẽ tiếp tục diễn

ra mạnh mẽ cả chiều rộng và chiều sâu do đó mọi diễn biến liên quan đến tình hình và bốicảnh quốc tế về thương mại và dịch vụ tài chính ngày càng có ảnh hưởng đến thị trườngdịch vụ tài chính của từng nước Hệ thống chính sách về quản lý, giám sát dịch vụ tàichính của các nước có xu hướng hồi quy trong một hành lang chung Ngoài ra, xu hướngđan xen giữa các định chế kinh tế, tài chính theo mô hình hình thành các tập đoàn kinhdoanh đa lĩnh vực, xuyên quốc gia sẽ phát triển và lan rộng, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽgiữa các cơ quan quản lý, giám sát thị trường dịch vụ tài chính của các nước Theo đó, cơchế quản lý, giám sát thị trường dịch vụ tài chính nói chung, thị trường bảo hiểm nóiriêng của Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế này và đương nhiên sẽ tác động ngaylập tức tới các doanh nghiệp bảo hiểm

Thứ ba, tình hình biến đổi về môi trường, thời tiết, khí hậu ngày càng khó dự

đoán Trong khi đó, Việt Nam lại nằm tại trung tâm chịu nhiều tác động của biến đổi khíhậu nhất, là 1 trong 10 nước chịu tác động của biến đổi khí hậu hàng đầu trên thế giới.Trong những năm qua, thiên tai đã gây ra thiệt hại lớn đối với ngành bảo hiểm và xuhướng xảy ra thiên tai ngày càng tăng Theo số liệu thống kê của Công ty Tái bảo hiểmMunich Re AG (Đức), năm 2010 là năm thiệt hại lớn nhất của ngành bảo hiểm thiên taitoàn cầu kể từ năm 1980 với 950 thảm họa thiên nhiên, cao hơn mức trung bình 785 thảmhọa/năm trong một thập kỷ qua Đông Nam Á tiếp tục được xem là “rốn bão” của thếgiới, dễ bị ảnh hưởng nhất cuả biến đổi khí hậu do lụt, bão, nước biển dâng, hạn hán,…Một khi thiên tai gây ra thiệt hại lớn đối với ngành bảo hiểm thì đồng thời cũng tạo ra sức

ép lớn về năng lực nhận bảo hiểm của thị trường bảo hiểm quốc tế

Bên cạnh đó, bối cảnh kinh tế- xã hội trong nước hiện nay và trong thời gian tới cũng nổi lên 5 điểm lớn như sau:

Thứ nhất về môi trường thể chế, Nghị quyết TƯ3 Khóa XI đã xác định phải tái cơ

cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng Trong 5 năm tới, tập trung vào 3lĩnh vực quan trọng nhất: Tái cấu trúc đầu tư với trọng tâm là đầu tư công; cơ cấu lại thịtrường tài chính với trọng tâm là tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại và các tổchức tài chính; tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước mà trọng tâm là các Tập đoàn Kinh tế

và Tổng Công ty Nhà nước Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2011-2015 đãđược Quốc hội khóa 13 thông qua tại kỳ họp số 2 cũng đã khẳng định chủ trương này.Trên cơ sở đó hàng loạt các Nghị quyết của Chính phủ như Nghị quyết số 94/2011/NQ-

CP và Quyết định của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư triểnkhai xây dựng các đề án tái cơ cấu

Hầu hết các nội dung chính sách tái cơ cấu của Đảng và Nhà nước đều liên quantrực tiếp đến các hoạt động của các tổ chức tài chính, bảo hiểm, đòi hỏi các tổ chức nàyphải tiến hành rà soát, đánh giá hiện trạng để sắp xếp, đổi mới, tái cấu trúc lại mô hình tổchức, tài chính, quản trị, chiến lược… cho sự phát triển của giai đoàn 2011 – 2012 Đây

là một yêu cầu bắt buộc nên các doanh nghiệp bảo hiểm đương nhiên phải tiến hành ràsoát, đánh giá hiện trạng để thực hiện sắp xếp, đổi mới, tái cấu trúc lại mô hình doanh

nghiệp mình cho phù hợp với đặc thù của từng doanh nghiệp Trong đó, các doanhnghiệp bảo hiểm có vốn nhà nước với đặc thù của chủ sở hữu nhà nước đi kèm với nhữngquy chế, quy định đặc thù cần đặc biệt chú ý.

Thứ hai, theo Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2011-2020 (Văn kiện Đại hội

Đảng toàn quốc lần thứ XI), nền kinh tế Việt Nam được dự kiến tiếp tục tăng trưởng caovới tốc độ bình quân đạt khoảng 7-8%/năm; cơ cấu kinh tế được chuyển dịch, theo đó tỉtrọng các ngành công nghiệp và dịch vụ được nâng cao chiếm khoảng 85% trong GDP; tỉ

lệ đô thị hóa đạt trên 45%; thu nhập thực tế của dân cư gấp khoảng 3,5 lần so với năm2010; khoảng cách thu nhập giữa các vùng và nhóm dân cư được thu hẹp Bên cạnh đó,theo Chiến lược tổng thể phát triển khu vực dịch vụ của Việt Nam đến năm 2020 (Quyếtđịnh số 175/QĐ-TTg ngày 27/01/2011 của Thủ tướng Chính phủ), Nhà nước sẽ huy độngmọi nguồn lực để phát triển đồng bộ, hoàn chỉnh và hiện đại, đạt chất lượng và năng lựccạnh tranh quốc tế các loại thị trường dịch vụ

Sự tăng trưởng kinh tế và các chính sách hỗ trợ phát triển thị trường dịch vụ củaChính phủ trong thời gian sắp tới sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển và hoàn thiện của thịtrường bảo hiểm Tuy nhiên, nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng chưa thực sự bền vững,chất lượng tăng trưởng, năng suất và sức cạnh tranh còn thấp, hiệu quả sử dụng nguồnlực còn hạn chế, kết cấu hạ tầng yếu kém Trong ngắn hạn, kinh tế Việt Nam vẫn phảiđương đầu với sức ép lạm phát Bên cạnh đó, thị trường tài chính Việt Nam phát triểnchưa đồng bộ, chưa có sự gắn kết giữa các mảng thị trường Trong công tác điều hànhcủa các cơ quan quản lý Nhà nước chưa có sự phối hợp chặt chẽ, gây khó khăn trong việcphát triển từng mảng thị trường Đây là những khó khăn mà các doanh nghiệp cần nắmbắt để chủ động điều chỉnh đồng thời đóng góp ý kiến cũng như chia sẻ với các cơ quanquản lý nhà nước liên quan

Thứ ba, có thể thấy mặc dù thị trường bảo hiểm thời gian qua tuy phát triển song

quy mô còn nhỏ, ngành bảo hiểm VN còn rất nhiều tiềm năng để phát triển

So với các chỉ tiêu đề ra tại Chiến lược Phát triển thị trường bảo hiểm Việt Namgiai đoạn 2003-2010 thì các chỉ tiêu đạt được còn chưa tương xứng với tiềm năng mà

chiến lược đặt ra Ví dụ, đóng góp vào GDP của ngành bảo hiểm mới đạt 1,92% (so vớimục tiêu 4,2%); trích lập dự phòng nghiệp vụ bảo hiểm đạt 55.136 tỷ đồng (so với mụctiêu 100.000 tỷ đồng); đầu tư trở lại nền kinh tế đạt 80.540 (so với mục tiêu 90.000 tỷđồng) (Tính toán của Viện Kinh tế tài chính từ số liệu thống kê của Bộ Tài chính, Tổngcục Thống kê) Số liệu tính toán trên cho thấy đóng góp của ngành bảo hiểm Việt Namvào GDP thấp hơn nhiều so với mức trung bình của thế giới (6,98%) và khu vực (3,43%).Phí bảo hiểm bình quân đầu người của Việt Nam là 347.000 đồng (tương đương 17 USD)thấp hơn nhiều so với mức trung bình trên thế giới (595 USD) và khu vực (74 USD)

Nguồn: Swiss Re, Sigma No.2/2010 Thứ tư, việc hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam sẽ tạo cơ

hội thuận lợi cho thị trường bảo hiểm phát triển Điều này tạo ra nhiều cơ hội mới cho cácdoanh nghiệp bảo hiểm song cũng có không ít những thách thức Đặc biệt là khi năng lựctài chính của các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước chưa thực sự vững mạnh, công nghệquản trị điều hành còn lạc hậu, trình độ đội ngũ cán bộ bảo hiểm chưa cao và thiếu kinhnghiệm thực tiễn… Tính an toàn, ổn định của thị trường bảo hiểm một mặt dựa vào định

hướng, chính sách quản lý tốt của Nhà nước, đồng thời cũng phụ thuộc vào chính nănglực của các doanh nghiệp bảo hiểm.

Thứ năm, những khó khăn không lường trước được của nền kinh tế Việt Nam

trong những năm qua đã thức tĩnh không ít doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân về vai tròcủa bảo hiểm Khi bản thân kinh tế khó khăn trì trệ khiến doanh nghiệp khổ sở vất vả đểduy trì hoạt động sản xuất kinh doanh chờ cơ hội mới thì dường như sức chịu đựng rủi rocủa các chủ thể này là kém nhất Đối với nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa

và nhỏ Xét theo nghĩa nào đó, tâm lý bất an trong kinh doanh, việc làm cũng là cơ hộimới cho hoạt động bảo hiểm

Khó khăn thách thức đối với các doanh nghiệp bảo hiểm

Triển vọng kinh tế năm 2012 và giai đoạn tới vẫn diễn biến khó lường Tốc độtăng trưởng của các trụ cột của nền kinh tế toàn cầu bao gồm Mỹ, Trung Quốc, EU, NhậtBản tiếp tục đà suy giảm so với năm 2011, ảnh hưởng lớn tới tất cả các nền kinh tế cònlại và đặc biệt, đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu như Việt Nam Nếukhủng hoảng nợ tại châu Âu không được kiểm soát và lan sang các nước khác thì vẫn làmột nguy cơ tiếp tục gây nên khủng hoảng kinh tế toàn cầu

Cam kết với Tổ chức Thương mại Thế giới về mở cửa thị trường dịch vụ, thịtrường tài chính cùng với sự ra đời của nhiều Công ty Bảo hiểm, Ngân hàng, Quỹ đầu tư(gồm cả các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) tạo ra sức ép cạnh tranh rất lớn trênthị trường bảo hiểm, tài chính

Thị trường bảo hiểm ngày càng xuất hiện nhiều doanh nghiệp bảo hiểm trongnước và nước ngoài trên cả hai lĩnh vực nhân thọ và phi nhân thọ Đặc biệt số lượngdoanh nghiệp bảo hiểm có vốn đầu tư nước ngoài phát triển, nhiều nhà đầu tư là các công

ty bảo hiểm hàng đầu thế giới và trong khu vực đã được cấp phép thành lập doanh nghiệpbảo hiểm tại Việt Nam một mặt sẽ là nhân tố tích cực cho việc nâng cao chât lượng hoạtđộng dịch vụ bảo hiểm, những cũng là nhân tố đẩy mức độ cạnh tranh trên thị trường bảohiểm lên cao hơn trong thời gian tới

Nguồn nhân lực của thị trường đang thiếu hụt, sự chuyển dịch lao động đặc biệt lànhân sự cấp cao giữa các doanh nghiệp xảy ra thường xuyên dẫn đến khó khăn trongquản trị doanh nghiệp.

Thực tế, thị trường bảo hiểm từ năm 2005 đã trải qua giai đoạn phát triển nóng, sốlượng các doanh nghiệp bảo hiểm gia nhập thị trường tăng nhanh qua các năm, trong khidung lượng thị trường thay đổi chậm Kết quả của giai đoạn tăng trưởng nóng này, nhiềudoanh nghiệp đang gánh chịu tỷ lệ bồi thường cao tới mức báo động, không kiểm soátđược bồi thường phát sinh Hiệu quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp còn thấp, thểhiện ở tỷ suất sinh lời thấp, khả năng thanh toán khá hạn chế… dù thị trường bảo hiểmphi nhân thọ tăng 22% nhưng nợ đọng phí bảo hiểm nhiều, số hồ sơ bồi thường còn tồnđọng nhiều cần khẩn trương giải quyết, chi phí khai thác và quản lý còn cao

Hội nghị Ban Chấp hành định kỳ lần III, nhiệm kỳ 2010 - 2015 của Hiệp hội bảohiểm Việt Nam được tổ chức cuối năm 2011 cũng nhìn nhận, thị trường bảo hiểm phinhân thọ tăng 22% nhưng nợ đọng phí bảo hiểm nhiều, số hồ sơ bồi thường còn tồn đọngnhiều cần khẩn trương giải quyết, chi phí khai thác và quản lý còn cao

Không chỉ có vậy, theo tính toán, hiện chỉ số HHI (Mức độ tập trung của thịtrường) cho thấy thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đang ở mức độ tập trung vàviệc một số ít doanh nghiệp (DN) nắm giữ đa số thị phần làm số lớn các DN còn lại chỉ

có “tiếng nói” yếu ớt có thể coi là một trong các nhân tố cản trở đáng kể mức độ cạnhtranh Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là sự tồn tại các DN bảo hiểm

“nội ngành” trong các ngành dầu khí, bưu chính viễn thông, xăng dầu vô hình trung tạonên sự “chia cắt” thị trường, hạn chế cạnh tranh trong thị trường bảo hiểm phi nhân thọ

Nhìn vào thị phần của các DN bảo hiểm phi nhân thọ năm 2012 có thể thấy, chiếcbánh phần lớn được chia cho các “đại gia”: Bảo Việt, PVI, Bảo Minh, PJICO, PTI 5 DNnày chiếm gần 64% thị phần nhờ có cổ đông rất mạnh với nhiều lợi thế như: Bảo Việt(Bộ Tài chính, SCIC); PVI (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam); PJICO (Tổng công ty Xăngdầu), Bảo Minh (Tổng công ty Hàng không, Tổng công ty Lương thực miền Nam ), PTI(Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt nam) Ngoài ra, kinh nghiệm hoạt động lâu năm là

vũ khí cạnh tranh lợi hại của các DN này Mặt khác, khi đã có doanh thu phí ổn định từcác khách hàng truyền thống, khách hàng đồng thời là cổ đông, các DN bảo hiểm lớnkhông quan tâm đến các nghiệp vụ bảo hiểm quá rủi ro và dành “miếng xương” này chocác DN bảo hiểm nhỏ Họ tập trung đầu tư công nghệ để quản lý chặt chẽ quy trình bồithường, chống gian lận Các DN bảo hiểm quy mô nhỏ đã khó lại càng khó khăn hơn.

Theo các chuyên gia bảo hiểm, trong bối cảnh kinh tế chưa có dấu hiệu hồi phục,thị trường bị thu hẹp, cạnh tranh ngày càng khốc liệt, nếu không có sự khác biệt thực sự

về sản phẩm và dịch vụ, thật khó cho các DN quy mô nhỏ cạnh tranh Mặt khác, hoạtđộng đầu tư cần được kiểm soát chặt chẽ, nếu không sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồnvong của DN bảo hiểm Thời gian tới, thị trường sẽ tiếp tục chứng kiến các cuộc đổi chủ

Tình trạng tập trung không chỉ tồn tại ở lĩnh vực BH phi nhân thọ, trong thị trườngbảo hiểm nhân thọ mức độ tập trung còm ở mức cao hơn Trong số 11 DN bảo hiểm nhânthọ hiện đang hoạt động trên thị trường BH Việt Nam, trên 80% thị phần nằm trong tay 4

DN lớn là AIA, Bảo Việt nhân thọ, Manulife và Prudetial

Mức độ tập trung cao trên thị trường BH đặt trong bối cảnh hoạt động đầu tư củacác DN bảo hiểm ngày càng bất lợi khiến các DN bảo hiểm cỡ nhỏ, thị phần thấp đã khólại càng khó khăn hơn Kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy: quá trình chạy đuacạnh tranh với các DN bảo hiểm lớn khiến các DN bảo hiểm nhỏ dễ tổn thương và bất ổn

Thực trạng này đặt ra cho quản lí nhà nước về BH một mặt hạn chế cấp phép chocác công ty BH “nội ngành”, mặt khác cần có những chính sách giảm dần sự độc quyềnhình thành một cách vô hình trong việc bảo hiểm tại các ngành, các lĩnh vực kinh tế trọngyếu

Nguy hiểm hơn còn có doanh nghiệp bảo hiểm không đảm bảo khả năng thanhtoán là một thực tế rất đáng lo ngại Chưa kể các doanh nghiệp bảo hiểm còn có các độngthái bắt tay vi phạm luật cạnh tranh, thi nhau tăng chi phí bán hàng hoặc phá rào để tăngkhoản “hỗ trợ” khách hàng khi qui định về trần hoa hồng đã hết

Trong khi kinh doanh nghiệp vụ có chiều hướng xấu thì rủi thay hoạt động đầu tưcủa các DNBH cũng gặp không ít khó khăn do môi trường đầu tư bất lợi trong bối cảnhkinh tế vĩ mô ảm đạm, lạm phát tăng cao Với hoàn cảnh này, hoạt động đầu tư khó cóthể làm tròn vai trò “hậu thuẫn” cho hoạt động kinh doanh bảo hiểm nữa Biểu hiện rõ nétnhất là thị trường chứng khoán giảm sâu liên tục, kinh doanh bất động sản đóng băng, nợxấu tăng ảnh hưởng rất lớn đến tài sản đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm.

Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ thông tin trong kinh doanh và quản lí DNđang là một thách thức lớn đối với DNBH Trong lĩnh vực BH phi nhân thọ, các DNBH

cỡ nhỏ trong nước đang mày mò theo kiểu vừa làm vừa học, vừa tạo lập, ứng dụng vừacải tiến công nghệ thông tin dẫn đến tình trạng chắp vá và kém hiệu quả

Môi trường kinh doanh đã có những biến đổi về cơ bản, cùng với đó là quy môcủa các DNBH lớn lên nhanh chóng cả về vốn, nguồn nhân lực cũng như phạm vi hoạtđộng Nếu những năm trước đây, các DNBH phi nhân thọ chủ yếu hoạt động trong địabàn tỉnh hoặc thành phố, đến nay, hầu hết các DNBH phi nhân thọ đã hoạt động trongphạm vi cả nước, nhiều DNBH đang vươn ra thị trường thế giới với đa dạng các lĩnh vựchoạt động từ chỉ hoạt động kinh doanh bảo hiểm, tái bảo hiểm, đến nay, hoạt động đầu tư

và kinh doanh đa ngành đã được các DNBH phi nhân thọ đặc biệt coi trọng

Có thể nói, hoạt động của DNBH như chiếc áo đã quá chật nên phải tái cấu trúc,thay bằng chiếc áo phù hợp hơn

III ĐỊNH HƯỚNG TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM

Chính những áp lực bên ngoài và bên trong đã đặt ra yêu cầu cần phải tái cấu trúcDNBH Trước tình hình này, vừa qua, Bộ Tài chính đã xây dựng đề án tái cấu trúc cácDNBH, theo đó sẽ phân loại các doanh nghiệp này theo bốn nhóm gồm:

Nhóm 1 - các DNBH đảm bảo khả năng thanh toán hoạt động kinh doanh có lãi;

Nhóm 2 - các DNBH vẫn đảm bảo khả năng thanh toán nhưng kinh doanh còn khókhăn, chi phí hoạt động lớn, tỉ lệ bồi thường cao hoặc hoạt động kinh doanh không có lãitrong hai năm liên tục;

Nhóm 3 - các DNBH có nguy cơ không đảm bảo khả năng thanh toán

Nhóm 4 - các DNBH mất khả năng thanh toán, bị đặt vào tình trạng kiểm soát đặcbiệt và áp dụng các giải pháp theo quy định của các luật kinh doanh bảo hiểm Nếu trongthời gian kiểm soát đặc biệt không khắc phục được sẽ thực hiện sáp nhập hoặc phá sảntheo quy định của pháp luật

Việc tái cơ cấu ngành bảo hiểm trong tổng thể cơ cấu lại nền kinh tế, doanh nghiệpnhà nước, ngân hàng, chứng khoán, ưu tiên cho chính sách an sinh xã hội sẽ tạo đột phácho ngành này Từ đó, ngành Bảo hiểm có nhiều cơ hội mới để phát triển thêm nhữngphân khúc thị trường, sản phẩm bảo hiểm được hỗ trợ bằng các văn bản pháp quy nhưbảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

Thực tế hiện nay một số DNBH phi nhân thọ đã có những động thái tái cấu trúc lạidoanh nghiệp Mới đây, PVI đã tuyên bố chuyển đổi thành PVI Holdings và có một sốthay đổi, bổ sung ngành nghề kinh doanh chính Ngành, nghề kinh doanh mới của DNBHnày sau khi thay đổi gồm: bán buôn máy vi tính, thiết bị ngoại vi và phần mềm; bán buônthiết bị và linh kiện điện tử, viễn thông; xuất bản phần mềm; lập trình máy vi tính,…Đồng thời, PVI Holdings thành lập Tổng công ty Bảo hiểm PVI theo hình thức công tyTNHH một thành viên do PVI Holdings sở hữu Trước đó, giữa tháng 6/2011, Công tybảo hiểm Quân đội cũng chuyển đổi thành Tổng Công ty bảo hiểm Quân đội (MIC) với

19 công ty thành viên trực thuộc và một công ty đầu tư hoạt động trong lĩnh vực kinhdoanh bất động sản, đầu tư tài chính,… Một số công ty khác như BIC, PTI cũng cónhững thay đổi cơ bản về nhân sự chủ chốt

Không nằm ngoài tiến trình tái cơ cấu, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Bảo Việt (BVH)

- Lê Quang Bình chia sẻ: Việc tái cấu trúc Tập đoàn trong năm 2012 sẽ tập trung vào việcxem xét lại định hướng ngành nghề cốt lõi, tạo sự gắn kết, hợp lực giữa các lĩnh vựctrong tập đoàn như bảo hiểm, ngân hàng để tạo ra năng lực cạnh tranh, cung ứng dịch vụtài chính đa dạng không chỉ trong bảo hiểm, mà còn trong quản lý tài sản, thanh toán,ngân hàng…Bảo hiểm kết hợp với nhân hàng và đầu từ chứng khoán, quản lý tài sản đểđịnh hướng việc phát triển ngành nghề, tạo đột phá, từ đó phân bổ nguồn vốn cho phùhợp đem lại hiệu quả cao với tinh thần bền vững và ổn định, đảm bảo cổ tức cho các nhàđầu tư

Các công ty bảo hiểm nhìn chung có vốn chủ sở hữu đáp ứng được quy định vềduy trì vốn chủ sở hữu cao hơn vốn pháp định, tuy nhiên vẫn còn 3 công ty chưa đáp ứngđược yêu cầu này Hiện 29/39 công ty hoạt động sản xuất kinh doanh có lãi Tuy nhiên,

tỷ lệ sở hữu của một số tập đoàn, tổng công ty nhà nước tại các doanh nghiệp bảo hiểmcao, dẫn đến tình trạng khép kín trong hoạt động kinh doanh tại các doanh nghiệp bảohiểm này Quy mô thị trường bảo hiểm, phí bảo hiểm bình quân đầu người còn nhỏ so vớicác nước trên thế giới và trong khu vực

Không phủ nhận những thành công cũng như đóng góp của ngành bảo hiểm thờigian qua, nhưng sự bộc lộ yếu kém của một số DN kinh doanh thua lỗ, mất khả năngthanh toán càng làm cho nhu cầu tái cơ cấu DNBH trở nên cấp thiết

Nhìn lại quá trình tái cấu trúc của các doanh nghiệp bảo hiểm kể trên, dù đượcđánh giá là mới chỉ mang tính "từng phần", nhưng ít nhiều cũng đã giúp thị trường có sựthay đổi đáng kể Năm 2011, tư duy về cạnh tranh và tăng trưởng đã thay đổi, không ítdoanh nghiệp tuyên bố chú trọng hiệu quả, thay vì chú trọng quy mô như trước đây, trong

đó, có những kế hoạch cải tiến chất lượng sản phẩm, dịch vụ, ưu tiên phát triển côngnghệ thông tin, đào tạo nhân lực, đa dạng danh mục sản phẩm Tình hình cạnh tranh phi

kỹ thuật bớt căng thẳng, thị trường hứa hẹn sẽ phát triển theo hướng lành mạnh hóa Tuyvậy, để "mây mù" thực sự tan nhanh, cần một động lực mạnh mẽ từ nhiều phía cho mộtquá trình tái cấu trúc trên bình diện toàn thị trường Quá trình tái cấu trúc này bao gồmcác hành động cụ thể như sau:

Công khai thông tin về tình hình tài chính, khả năng thanh toán của các công tybảo hiểm, đặc biệt là sự kết nối và chia sẻ thông tin về các khách hàng thuộc "danh sáchđen" của bảo hiểm phi nhân thọ

Bộ Tài chính cần ban hành các quy định giám sát và nâng cao độ an toàn tài chínhcho chính các công ty bảo hiểm: yêu cầu vốn khả dụng (vốn có thể chuyển hóa ngaythành tiền) đạt tối thiểu vốn pháp định để tránh việc các công ty bảo hiểm dùng phần lớnvốn góp để đầu tư bất động sản, góp vốn dài hạn, đầu tư lại cho các cổ đông; áp dụng hệ

số Vốn tối thiểu/Tổng mức trách nhiệm bảo hiểm giữ lại (ngoài việc chỉ quy định giớihạn trách nhiệm giữ lại trên từng rủi ro là 5% Vốn chủ sở hữu như hiện nay) để tránh việccác công ty bảo hiểm không có khả năng chi trả khi đồng thời xảy ra nhiều rủi ro

Yêu cầu các công ty bảo hiểm phải đầu tư hệ thống công nghệ thông tin để cậpnhật, theo dõi được hàng ngày bồi thường phát sinh, để trích lập dự phòng đầy đủ, hạchtoán đầy đủ chi phí để có số liệu tài chính chính xác Đây được coi là một điều kiện bắtbuộc để các công ty bảo hiểm được phép hoạt động

Hiện nay, ngoài 3 lĩnh vực hàng không, vệ tinh, dầu khí phải có điều kiện về vốn(các công ty bảo hiểm phải tăng vốn thêm 100 tỷ đồng cho mỗi lĩnh vực), các công ty bảohiểm được thành lập chỉ cần đủ vốn pháp định (đối với phi nhân thọ là 300 tỷ đồng) thìthoải mái cấp bảo hiểm cho các dịch vụ lớn, đặc thù khác Việc cấp bảo hiểm như vậytiềm ẩn nhiều rủi ro khi công ty bảo hiểm chưa đáp ứng được tiêu chuẩn về thời gian hoạtđộng, kinh nghiệm, năng lực cán bộ nghiệp vụ, các quy định cụ thể hơn về an toàn củanhà tái bảo hiểm, nhưng lại yếu về năng lực tài chính

Bộ Tài chính ban hành các quy định "mở đường" cho việc hợp nhất, sáp nhập cáccông ty bảo hiểm để tạo "đường thoát" cho các công ty bảo hiểm yếu kém và gây dựngmột số công ty bảo hiểm lớn có khả năng cạnh tranh trong khu vực

Để các công ty bảo hiểm tập trung cạnh tranh về chất lượng dịch vụ, Bộ Tài chínhnên quy định mức phí chuẩn trên cơ sở phân tích số liệu rủi ro lịch sử của những sảnphẩm bảo hiểm phổ thông

Bộ Tài chính cần có quy định cụ thể các nguyên tắc quản trị công ty bảo hiểm, tiếndần đến thông lệ quốc tế; trong đó, việc yêu cầu tách bạch các hoạt động cốt lõi (khaithác, quản lý rủi ro/chấp nhận bảo hiểm, bồi thường) cần phải làm sớm, tránh việc mộtcán bộ kinh doanh vừa tư vấn bán hàng, vừa đánh giá chấp nhận rủi ro, vừa xử lý bồithường

Các cơ quan chức năng vào cuộc và quyết liệt kiểm soát để ngăn chặn triệt để tìnhtrạng cạnh tranh không lành mạnh, hướng tới một thị trường minh bạch và hoạt động hiệuquả

Để thực hiện được vai trò là "lá chắn cho nền kinh tế", ngành bảo hiểm rất cầnphải cơ cấu lại một cách hệ thống để thực sự lành mạnh, an toàn và nâng cao năng lực tàichính

IV MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM

1 Đối tượng có thể được bảo hiểm

Khi đời sống con người càng phát triển, nhu cầu bảo hiểm sẽ ngày càng nhiều, không chỉ về

số lượng mà còn là về đối tượng được bảo hiểm Ngược lại, bảo hiểm muốn phát triển, các doanhnghiệp bảo hiểm muốn thu hút nhiều người tham gia thì cần phải mở rộng các đối tượng có thểđược bảo hiểm ra Cùng với thời gian, các đối tượng bảo hiểm đang ngày càng được mở rộng vàcần phải được mở rộng hơn nữa

Do đó, sẽ không lạ lẫm gì khi nghe đến các hợp đồng bảo hiểm như bảo hiểm chân, bảo hiểmmắt, bảo hiểm tranh vẽ, … Đây sẽ là một bước tất yếu trong quá trình phát triển bảo hiểm củahầu hết các thị trường

2 Sức mua của người được bảo hiểm

Điều kiện kinh tế là cơ sở phát triển thị trường bảo hiểm Một khi người dân đảm bảo đượcnhững nhu cầu đời sống thiết yếu thì mới có thể tiếp cận và sử dụng dịch vụ bảo hiểm Trongnhững năm qua, nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ, liên tục, thu nhập bình quân đầungười luôn được cải thiện trong những năm gần đây, đời sống của dân cư không ngừng được cảithiện Người dân đã bắt đầu có tích luỹ và yên tâm sử dụng tiền tích luỹ này để đầu tư trở lạinền kinh tế trong đó bảo hiểm đặc biệt là bảo hiểm nhân thọ là một trong những kênh đầu tư vốn được người dân lựa chọn Đây chính là những yếu tố rất quan trọng và là cơ sở cho sự phát triểncủa bảo hiểm trong giai đoạn này cũng như những năm về sau

3 Vai trò của chính sách bảo hiểm

Chính sách bảo hiểm càng mạnh, chế độ bảo hiểm ngày càng cao thì sẽ khuyến khích người dântham gia bảo hiểm Ngoài bảo hiểm tự nguyện, các loại bảo hiểm bắt buộc cũng cần phải củng cốlại chính sách Đơn cử như bảo hiểm y tế, khi dịch vụ y tế dành cho người tham gia bảo hiểm cóchất lượng càng cao thì sẽ khuyến khích người dân tham gia vào bảo hiểm này, và qua đó giảmbớt thành kiến về các loại hình bảo hiểm Bên cạnh đó việc công khai minh bạch thông tin và bồithường thiệt hại thỏa đáng cũng sẽ góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp bảo hiểm và củng

cố lòng tin người tiêu dùng Hầu hết người tiêu dùng đều có thành kiến về bảo hiểm Nguyên

nhân chính là do mất lòng tin trong việc bồi thường thiệt hại cho người tham gia bảo hiểm Liênquan đến bồi thường bảo hiểm, có tới 100% DN bảo hiểm vi phạm về bồi thường bảo hiểm Bảnthân tất cả các lãnh đạo DN bảo hiểm, cụ thể là các vị tổng giám đốc DN đều biết rõ vấn đề này,nhưng không phải ai cũng quyết tâm làm triệt để để thực hiện tốt các quy định có liên quan Sốtiền bồi thường, phí bảo hiểm, nợ phí bảo hiểm được các DN công bố có thể thấp hơn nhiều sovớicon số thực tế.

4 Vai trò của cơ sở hạ tầng

Trong lĩnh vực bảo hiểm, việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ cho phép các doanh nghiệpbảo hiểm vi tính hoá quá trình dịch vụ, giảm bớt tính cồng kềnh của cơ cấu tổ chức doanh nghiệpbảo hiểm, đa dạng hoá kênh phân phối và các hình thức dịch vụ, tăng cường dịch vụ khách hàngbằng các dịch vụ phụ trợ kỹ thuật cao,

Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin tạo ra một thói quen tiêu dùngmới cho khách hàng Khách hàng ngày càng có nhu cầu tìm hiểu thông tin qua các phương tiệnthông tin hiện đại như qua: Internet, điện thoại, emial được cung cấp các dịch vụ tài chính tổnghợp như: bảo hiểm - đầu tư - thanh toán Do vậy, đây là cơ hội để các doanh nghiệp bảo hiểmtriệt để ứng dụng thành tựu của khoa học kỹ thuật, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạngcủa khách hàng trong điều kiện cạnh tranh và hội nhập

5 Vai trò của sự ổn định tiền tệ

Sự ổn định tiền tệ không chỉ giúp nền ổn định toàn bộ nền kinh tế mà nó còn ảnhhưởng đến sự phát triển của thị trường bảo hiểm Việc duy trì sự ổn định của tiền tệ cònđồng nghĩa với việc ổn định sức mua của đồng tiền Khi đó, mọi người sẽ an tâm hơn vềcác khoản thu nhập từ bảo hiểm sẽ không bị mất giá trị nhiều trong tương lai Ngược lại,nếu tình hình thị trường tiền tệ không ổn định, đồng tiền bị mất giá không kiểm soát đượcthì người dân sẽ không thể yên tâm chi tiền cho các hợp đồng bảo hiểm và do đó làm chothị trường bảo hiểm trở nên kém hấp dẫn

6 Các chu kỳ trong bảo hiểm

Cũng giống như nền kinh tế, quá trình phát triển chung của bảo hiểm cũng diễn ratheo chu kỳ Tuy nhiên, các chu kỳ của bảo hiểm thường gắn với các sự kiện phát sinh cóảnh hưởng lớn Ví dụ, khi một đợt hạn hán xảy ra làm mùa màng của cả một vùng thiệthại nặng, giả sử chỉ có một số hộ nông dân tham gia bảo hiểm cho mùa vụ của mình và

do đó chỉ có những hộ này được bồi thường Trong trường hợp này, những hộ nông dânkhác trong vùng hoặc trong các vùng khác khi biết đến thông tin này sẽ nghĩ đến nhu cầumua bảo hiểm cho vụ mùa của mình, khi đó doanh thu của các doanh nghiệp bảo hiểm sẽ

có đà tăng lên, và có thể phí bảo hiểm lúc này cũng tăng do nhu cầu lớn

Ngoài ra, chu kỳ trong bảo hiểm cũng gắn liền với chu kỳ kinh tế, khi nền kinh tế tăngtrưởng, đời sống của người dân được cải thiện thì nhu cầu mua bảo hiểm cũng tăng cao.Ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái hoặc rơi vào khủng hoảng, người dân chưa đảm bảođược điều kiện sống của mình thì chưa có nhu cầu mua các dịch vụ bảo hiểm

V MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm

Tổ chức nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luậtnhằm đảm bảo tính đầy đủ, đồng bộ, nhất quán giữa các quy định; hướng dẫn kịp thời các quyđịnh mới; tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm trong quátrình triển khai và phù hợp hơn với thực tiễn; đảm bảo thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tếtrong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm mà Việt Nam là thành viên

Bổ sung, ban hành một số các quy định về thuế liên quan đến lĩnh vực kinh doanh bảo hiểmtheo hướng đồng bộ và nhất quán; giảm thiểu thủ tục hành chính, phù hợp hơn với thông lệ quốc

tế nhằm góp phần tăng tính cạnh tranh của ngành bảo hiểm Việt Nam so với các nước trong khuvực và các nước có điều kiện tương đồng với Việt Nam; tiếp tục nghiên cứu xây dựng cơ chếkhuyến khích các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp và người cóthu nhập thấp tham gia bảo hiểm