Giáo trình hướng dẫn phân tích những khả năng áp dụng nền kinh tế mới tại VIệt Nam phần 1 pot

Lời nói đầu Trong những năm gần đây, thực hiện đường lối đổi mới, kinh tế tư nhân gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân đã phát triển rộng khắp cả nước góp phần quan trọ

Lời nói đầu

Trong những năm gần đây, thực hiện đường lối đổi mới, kinh tế tư nhân gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân đã phát triển rộng khắp cả nước góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế, huy động các nguồn lực vào sản xuất kinh doanh, tạo thêm nhiều việc làm, cải thiện đời sống nhân dân tăng tích luỹ, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã

hội

Tuy vậy, kinh tế tư nhân hiện nay ở nước ta còn nhiều hạn chế, yếu kém: quy mô, vốn ít, công nghệ lạc hậu, trình

độ quản lý thấp, sức cạnh tranh yếu…

Nghị quyết Đại hội IX của Đảng đã xác định: "Thực hiện nhất quán chính sách phát triển nền kinh tế nhiều thành phần Các thành phần kinh tế kinh doanh theo pháp luật đều

là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa, cùng phát triển lâu dài, hợp tác

và cạnh tranh lành mạnh, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân"

Giỏo trỡnh hướng dẫn phõn tớch những khả năng

ỏp dụng nền kinh tế mới tại VIệt Nam

Phần I

Quá trình phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam đến những năm đầu của thời kỳ

đổi mới

I Khái quát quá trình phát triển kinh

tế tư nhân Việt Nam

Kinh tế tư nhân trên thực tế có sức sống mãnh liệt và đã

có nhiều đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, nhưng có thời kỳ do nhận thức sai lầm, nóng vội đã coi kinh tế tư nhân là đối tượng phải cải tạo không được khuyến khích phát triển, không được pháp luật bảo vệ Những người hoạt động trong thành phần kinh tế này có địa vị chính trị thấp kém Sản xuất kinh doanh của họ bị trói buộc, kìm hãm, chèn ép Ngay trong những điều kiện đó, kinh tế tư nhân cá

thể vẫn tồn tại và ngày càng khẳng định thế đứng của mình

Nông nghiệp là nơi có phong trào hợp tác hoá mạnh nhất, triệt để nhất, nhưng luôn luôn tồn tại kinh tế cá thể Trong công nghiệp, lao động trong thành phần kinh tế tư nhân ở

Giỏo trỡnh giải thớch quan điểm nền kinh tế xó hội chủ nghĩa gồm hai hỡnh thức sở hữu chủ yếu là

quốc doanh và tập thể

.

xuyên chiếm một tỷ trọng lao động trên 15% với khoảng

50-80 nghìn người Khi giải phóng miền Nam số người hoạt

động trong thành phần kinh tế này rất lớn

1 Kinh tế tư nhân thời kỳ phục hồi kinh tế 1955-1957

Sau 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, tháng

7-1954 hoà bình lập lại trên miền Bắc, nền kinh tế đứng trước những hậu quả nặng nề do chiến tranh để lại, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương đã họp vào tháng 9-1954 đề ra

kế hoạch 3 năm (1955-1957) tập trung khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh, tiếp tục hoàn thành cải cách ruộng đất, tạo cơ sở vững chắc đưa miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội

Thắng lợi của cuộc cải cách ruộng đất là đã chia 81 vạn

ha ruộng và 74 nghìn con trâu bò cho 2,1 triệu hộ nông dân

Thủ tiêu chế độ sở hữu phong kiến về ruộng đất, xoá bỏ phương thức bóc lột địa tô và quan hệ chủ đất và tá điền

Nông dân thực hiện được mơ ước về làm chủ ruộng đất, đã

tích cực sản xuất nông nghiệp trên mảnh ruộng của mình

đem lại hiệu quả sử dụng đất đai tốt

Song song với việc chia ruộng đất cho nông dân , tháng 5-1955 Chính phủ đã ban hành 8 chính sách khuyến khích sản xuất bao gồm:

(1) Bảo đảm quyền sở hữu ruộng đất

(2) Bảo hộ tài sản nông dân và các tầng lớp khác

(3) Khuyến khích khai hoang, phục hoá bằng miễn giảm thuế 3 năm cho ruộng đất khai hoang Không phải đóng thuế phần tăng vụ, tăng năng suất

(4) Tự do thuê mướn nhân công, thuê mướn trâu bò, vay

và cho vay;

(5) Khuyến khích phát triển tổ đổi công;

(6) Khuyến khích phát triển nghề phụ và nghề thủ công trong nông dân và nông thôn;

(7) Bảo hộ và khuyến khích, khen thưởng những hộ nông dân làm ăn giỏi;

Thời kỳ này lực lượng kinh tế ngoài quốc doanh còn nhỏ, kinh tế hợp tác chưa phát triển, tham gia lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội chủ yếu là kinh tế tư nhân, kinh tế cá thể

Nhờ có những chính sách đúng đắn, sau ba năm khôi phục và phát triển nông nghiệp, công nghiệp nhẹ, đồng thời củng cố và khôi phục các cơ sở công nghiệp nặng cần thiết , các ngành và các lĩnh vực kinh tế - xã hội miền Bắc

đều đạt được những kết quả quan trọng

Nông nghiệp: 85% diện tích hoang hoá được đưa vào sử dụng; giá trị tổng sản lượng nông nghiệp năm 1957 tăng 16,7% so với năm 1955; trong đó trồng trọt tăng 14,7%, chăn nuôi tăng 27,7% Sản lượng lương thực quy thóc từ 3.759 nghìn tấn năm 1955 lên 4.293 nghìn tấn, năm 1957

Sản lượng hầu hết các loại cây công nghiệp đều tăng khá so với năm 1955 Bông đạt 5,6 nghìn tấn, tăng 0,6%; chè búp khô 2,9 nghìn tấn, tăng 11,5%; Đậu tương 7,6 nghìn tấn, tăng 40,7%; lạc 21,1 nghìn ấn, tăng 75,8%; mía 422 nghìn tấn, tăng gấp 2,4 lần; thuốc là 1,4 nghìn tấn, tăng gấp 2,3 lần; đay 4,9 nghìn tấn tăng gấp 5,4 lần Đàn trâu từ 1.052 nghìn con tăng lên 1.237 nghìn con

Công nghiệp đạt tốc độ tăng bình quân năm là 64,1%

Trong đó công nghiệp trung ương tăng 171,2%; công nghiệp

địa phương tăng 50,4%; công nghiệp sản xuất tư liệu sản xuất tăng 53,4%, công nghiệp sản xuất tư liệu tiêu dùng tăng 67,7%

Thành công của thời kỳ khôi phục kinh tế (1955 - 1957) không những đem lại nhiều biến đổi sâu sắc trong đời sống kinh tế xã hội miền Bắc mà còn để lại nhiều bài học quý giá

đó là:

- Đặt nông nghiệp, nông thôn vào đúng vị trí, gắn được sức lao động với tư liệu sản xuất cơ bản của nông dân là ruộng đất

- Phát huy được sức mạnh tổng hợp của các thành phần kinh tế Lúc này kinh tế quốc doanh chiếm tỷ trọng nhỏ bé, nhưng nhơ phát triển được vai trò của kinh tế tư nhân trên cơ

sở chính sách của Nhà nước nên nền kinh tế phát triển đúng hướng vơí tốc độ cao

2 Kinh tế tư nhân thời kỳ cải tạo xã hội nền kinh tế

Trên có sở thắng lợi của kỳ khôi phục và phát triển kinh

tế (1955 - 1957), miền Bắc bước vào thực hiện kế hoạch 3 năm cải tạo xã hội chủ nghĩa với các thành phần kinh tế ngoai quốc doanh Tháng 4 - 1958 Quốc hội thông qua kế hoạch 3 năm phát triển và cải tạo kinh tế, phát triển văn hoá

(1958 - 1960)

Nội dung chủ yếu của công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa đặt ra trong thời kỳ này là biến nền kinh tế nhiều thành phần thành nền kinh tế xã hội chủ nghĩa

Nên kinh tế xã hội chủ nghĩa gồm hai hình thức sở hữu chủ yếu là quốc doanh và tập thể Kinh tế cá thể và kinh tế tư bản tư doanh là đối tượng trực tiếp của công cuộc cải tạo này

Nội dung đưa nông dân vào hợp tác xã coi là khâu chính

Cải tạo đối với các hộ cá thể trong các ngành công nghiệp, thương nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng và các ngành khác cũng rất khẩn trương Đối với công thương nghiệp tư

bản tư doanh với mục tiêu nhanh chóng xoá bỏ thành phần kinh tế này được tiến hành bằng chính sách chuộc lại (trả

dần) và áp dụng hình thức công tư hợp doanh

Kết quả đến năm 1960 đã có: 40,4 nghìn hợp tác xã

nông nghiệp, chiếm 85,5% tổng số hộ nông dân và 68,1%

tổng dienẹ tích canh tác; 2.760 hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp, 267 tổ sản xuất và 285 hợp tác xã nghề muối Tính chung đến năm 1960 số xã viên hợp tác xã chuyên sản xuất công nghiệp lên 72 nghìn người

Về thương nghiệp đã có 65% trong số 185 nghìn tiểu thương tham gia hợp tác xã Hợp tác xã mua bán đã được thành lập ở hầu hết các xã phường miền Bắc

Đến cuối năm 1960 đã cải tạo xong toàn bộ 729 hộ tư

bản công nghiệp, trong đó 661 hộ theo hình thức công tư hợp doanh và 68 hộ theo hình thức xí nghiệp hợp tác xã

Toàn bộ lực lượng vận tải cơ giới tư nhân gồm 1.602 ôtô

và 132 phương tiện vận tải thuỷ đã chuyển thành 31 xí nghiệp công tư hợp doanh với tổng sóo 2.610 công nhân

Như vậy miền Bắc đến cuối năm 1960 đã hoàn thành cải tạo kinh tế ngoài quốc doanh dưới hình thức hợp tác xã và công tư hợp doanh, hoặc các đại lý, kinh tiêu của kinh tế nhà

tuy đã giảm nhiều nhưng vẫn còn chiếm giữ một tỷ lệ đáng

kể Năm 1960: 28,7%; năm 1970: 16,4%; năm 1975: 14,8% Thường xuyên có khoảng 50 -80 nghìn người lao động trong khu vực này Năm 1971: 71,5 nghìn người; năm 1974: 66,4 nghìn người; năm 1975: 64,3 nghìn người Cũng trong thời gian này số người buôn bán nhỏ và kinh doanh dịch vụ cũng thường xuyên ở mức trên dưới 20 vạn người Năm 1960 : 20 vạn người; năm 1965: 16,2 vạn người; năm 1973: 19,4 vạn người; năm 1974: 20 vạn người; năm 1975: 19 vạn người

ở miền Nam, năm 1976 riêng ngành công nghiệp có tới 94.857 hộ tư nhân, cá thể Trong đó ngành chế biến lương thực và thực phẩm 29.530 hộ; dệt 17.035 hộ; vật liệu xây dựng 5.964 hộ; hoá chất 2.413 hộ; cơ khí 23.312 hộ… Một

số địa phương có số hộ tư như cá thể sản xuất công nghiệp lớn như thành phố Hồ Chí Minh 31.922 hộ; Quảng Nam -

Đà Nẵng 10.466 hộ; Phú yên và Khánh Hoà 7.147 hộ; Ninh Thuận và Bình Thuận 7.904 hộ; Đồng Nai 6.142 hộ; Quảng Ngãi và Bình Định 5.925 hộ

3 Kinh tế tư nhân thời kỳ 1976 - 1985

Kế hoạch 5 năm 1976 - 1980 ngoài nhiệm vụ khắc phục hậu quả chiến tranh, tiến hành cải tạo kinh tế miền Nam theo mô hình kinh tế miền Bắc Tiếp tục cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với những người sản xuất nỏ ở miềm Bắc, đồng thời triển khai mạnh mẽ ở miền Nam

Nhưng kinh tế tư nhân vẫn tồn tại, trong công nhgiệp vẫn

có trên dưới 60 vạn người sản xuất cá thể năm 1980: 50,3 vạn; năm 1981: 55,1 vạn; năm 1982: 60,8 vạn; năm 1983: 66,6 vạn; năm 1984: 64 vạn; năm 1985: 59,3 vạn

Số lao động hoạt động tỏng kinh tế tư nhân hàng năm vẫn chiếm trên 20% tổng số lao động ngành công nghiệp; năm 1980: 22,3%; năm 1984: 26%; năm 1985: 23%; năm 1986: 23,2%

Giá trị sản lượng công nghiệp do khu vực kinh tế tư nhân tạo ra hàng năm chiếm trên dưới 15% giá trị sản lượng toàn ngành công nghiệp