Bai 1_DTH_chuyen nganh Quan Tri Benh Vien pdf

DỊCH TỄ HỌCỨNG DỤNG TRONG CHUYÊN NGÀNH QUẢN TRỊ BỆNH VIỆNPGS.TS.. MỤC TIÊU:• 1- Xác định được vị trí DTH trong Y học và Chuyên ngành Quản trị Bệnh viện.. NỘI DUNG VÀ VỊ TRÍ CỦA DỊCH TỄ H

DỊCH TỄ HỌCỨNG DỤNG TRONG CHUYÊN NGÀNH QUẢN TRỊ BỆNH VIỆN

PGS.TS NGUYỄN DUY PHONG

MỤC TIÊU:

• 1- Xác định được vị trí DTH trong Y học và Chuyên ngành Quản trị Bệnh viện

• 2- Nhận định được kết quả cuả một NCKH

• 3- Thiết kế được một công trình NC

• 4- Nêu được nguyên tắc trình bày một công trình NC

1- Nội dung và vị trí DTH đối với Y học

2- Thống kê trong NC y học: Số đo, Chỉ số

3- Các kiểu thiết kế nghiên cứu

4- Cách tiến hành NCKH

5- Hình thức trình bày NCKH

NỘI DUNG

NỘI DUNG VÀ VỊ TRÍ CỦA DỊCH TỄ

HỌC ĐỐI VỚI Y HỌC VÀ ỨNG

DỤNG TRONG CHUYÊN NGÀNH

QUẢN TRỊ BỆNH VIỆN

Bài 1:

1- Định Nghiã DỊCH TỄ HỌC (1):

DTH - “EPIDEMIOLOGY” gốc từ Hy lạp: ΕΠΙΔΕΜΟΛΟΓΟΣ

+ ΕΠΙ (EPI) = thuộc về, trên…

+ ΔΕΜΟΣ (DEMOS) = dân số

+ ΛΟΓΟΣ (LOGOS) = môn khoa học

Theo nghĩa Hán –Việt: Dịch tễ có nghĩa là…

• DTH – Khoa Học nghiên cứu về phân bố hiện tượng

SK trong quần thể, về yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố đó → áp dụng KQ NC làm thay đổi hiện tượng SK

• DTH được áp dụng vào lĩnh vực Y học để bảo vệ SK

⇒ quy luật của vấn đề SK → nâng cao SK

1- Định Nghiã DỊCH TỄ HỌC (2):

∀ ♥ Các khái niệm: khác nhau

• + DTH (NCS chuyên ngành DTH) DTH

• + Y tế công cộng Y tế công cộng (CK1, CK2 YTCC)

• + Y học cộng đồng Y học cộng đồng (Cao học YHCĐ)

• + Sức khoẻ cộng đồng

• + Y học dự phòng, Y học dự phòng Y tế dự phòng (TT YT dự phòng)

∀ ♥ Y học= khoa học; Y tế= tổ chức; Sức khoẻ= trạng thái sinh lý (v/đề dịch thuật) → Health (santé)

1- Định Nghiã DTH(3):

•Định nghĩa DTH thay đổi qua các thời kỳ theo sự thay

đổi Định nghĩa về SK

ĐỊNH NGHĨA DTH QUA TỪNG THỜI KỲ 

1 Từ thời cổ đại đến cuối

TK XIX Hippocrate: KH nghiên cứu về hiện tượng ảnh hưởng đến nhiều người

2 Cuối TK XIX (L Pasteur

tìm ra nguồn gốc bệnh nhiễm)

đến thế chiến thứ 1

(1914-1918)

KH NC về bệnh nhiễm khuẩn

3 Thế chiến thứ 1 cho đến

thế chiến thứ 2 (1939-1945) KH của bệnh nhiễm khuẩn và không nhiễm khuẩn ở cộng đồng dân cư

4 Từ 1946 đến nay (thành

lập liên hợp quốc và WHO) Khoa học của tất cả các sự vật, hiện tượng liên quan đến sức khoẻ

(DTH bệnh không lây)

2- MỤC TIÊU CỦA DTH:

2.1- Xác định ng/nhân bệnh tật và các yếu tố nguy cơ dẫn đến dịch bệnh

2.2- Mô tả mô hình bệnh tật và xu hướng SK quần thể.2.3- NC qui luật phát triển tự nhiên của dịch bệnh

2.4- Đánh giá biện pháp dự phòng, đ/trị và tiên lượng

2.5- Cung cấp thông tin ⇒ ra quyết định, đường lối hay chính sách y tế

3- Đối tượng NC của DTH:

cá thể ≠ cộng đồng (cộng đồng là gì?)

MỘT CÁ THỂ MỘT CỘNG ĐỒNG Giải phẫu Dân số học (tĩnh): nam, nữ; tháp tuổi… Sinh lý, Sinh hoá Dân số học (động): di dân…

Chẩn đoán LS một căn bệnh Chẩn đoán cộng đồng: NN gây

ra dịch bệnh Phác đồ điều trị Chương trình can thiệp Theo dõi sinh hiệu một BN Gíam sát ch/trình can thiệp Văn phong lâm sàng (mạch, Văn phong dịch tễ: Tỉ lệ phân

4- Vai trò DTH trong ngành QTBV (1):

DTH được xem như KH của bệnh nhiễm vì

chỉ bệnh nhiễm mới ảnh hưởng đến nhiều người

Điều này đúng nhưng chưa đủ: Ung thư, Tim

mạch, Tiểu đường…

Tổ chức Y Tế thế giới ra đời: DTH được định nghĩa trở lại gần giống như thời kỳ cổ đại

Chuyên ngành QTBV, sử dụng ph/pháp NC DTH

⇒ qui luật chung qui luật chung về diễn tiến bệnh

4- Vai trò DTH (3):

QUÁ TRÌNH NHIỄM BỆNH

Tác nhân gây bệnh:

Vi trùng, siêu vi, vi nấm

ĐƯỜNG LÂY

- Đặc tính sinh học

- Địa lý, khí hậu

Vật trung gian

Nhóm nguy cơ: Tuổi, Giới tính, nghề nghiệp, di truyền

Cơ thể con người (cơ thể cảm thụ)

+ Tại VN, dịch “tiêu chảy” thời Chúa Nguyễn

tại ĐBSCL

+ Suốt TK XX, dịch Tả thường xuyên xảy ra:

- năm 1910: chết >15 ngàn cas ở ĐBSCL

- 1915-1916: lan rộng khắp cả nước.

- 1926-1927: Thái lan ⇒ Campuchia và VN.

- 1937-1938: chết 11.800 cas ở phía Bắc và hơn 4000 ở miền Trung.

Ví dụ minh họa: dịch TẢ (1)

Cao lãnh- đồng tháp: Tháng 6 Âm lịch 1820

- Đầu năm 1964, Tả bùng phát tại SG và các tỉnh lân cận, kéo dài 7 tháng, làm chết nhiều người (“Dưa Hấu”???)

Ví dụ minh họa: dịch TẢ (2)

+ Năm 2007, phía Bắc,♯2000 cas tiêu chảy cấp:

295 cas phẩy khuẩn Tả (+) ⇒ “Mắm tơm”!!!

+ Từ tháng 1 đến 8 /2010, BV BNĐ Tp.HCM: 6 cas Tả

- 2 mẹ con: Ăn hàng rong trường Hồng bàng

- 1 SV ĐH mở: Hàng rong chợ Bình thạnh

- 1 cas Tây ninh: Ăn bún riêu ở chợ

- 1 cas Nhà Bè: sống trên ghe, ăn rau sống

- 1 cas Quận 7: sống trên ghe

+ An giang, Bến tre … (lây lan từ Tà keo, Kendal… Campuchia)

Ví dụ minh họa: dịch TẢ (3)

1- Nguồn bệnh:

Phẩy khuẩn tả sống ở nước lợ: T> 15 ° C, [muối]=0,5-3 %,

pH # 8 và giàu chất hữu cơ.

Nguồn bệnh: người bệnh hoặc mang mầm bệnh

T/kỳ ủ bệnh, vi khuẩn tả đã cĩ trong phân, nhất là tồn phát khi tiêu chảy và nơn ĩi.

Phân chứa phẩy khuẩn tả trong vịng 17 ngày;

Điều trị KS: phẩy khuẩn tả hết dần trong 2-6 ngày.

Khoảng 75% người nhiễm phẩy khuẩn

khơng LS nhưng vẫn thải vi khuẩn

ra mơi trường 7 - 14 ngày

Ví dụ minh họa: dịch TẢ (4)

2- Đường lây truyền bệnh: Thức ăn, nước uống ơ nhiễm phân,

chất nơn cĩ chứa phẩy khuẩn tả hoặc hải sản nhiễm phẩy khuẩn tả.

3- Tính cảm nhiễm và sức đề kháng: Tất cả mọi người Sau

khỏi bệnh hoặc sau nhiễm khơng tr/ch: MD đặc hiệu tồn tại đến 3 năm.

Ví dụ minh họa: dịch TẢ (5)

Ví dụ minh họa: dịch bệnh khơng lây

KHẢO SÁT TÌM NGUYÊN NHÂN MỘT CĂN BỆNH:

BỆNH XUẤT HUYẾT MÀNG NÃO TRẺ EM Ở TP.HCM

Tháng 7 / 1981, một dịch bệnh lạ của trẻ em xảy ra tại Tp HCM và các vùng lân cận làm xôn xao

dư luận, nhất là các bà mẹ có con còn ở tuổi bú mẹ

+ BV nhi đồng 1: một số em bé nhập viện do: đang

khỏe mạnh, dinh dưỡng tốt, đột nhiên bỏ bú nôn mửa, khóc thét

+ Khám: vết bầm ở tay, chân hoặc

khắp cơ thể và chảy máu các vết trầy da

+ Ở một số em <1 tuần tuổi, chưa hay

mới rụng rún, đột nhiên chảy máu không cầm được ở rún + Vài em nhập viện ở tình trạng hôn mê, co giật

Chẩn đoán ban đầu: “XUẤT HUYẾT MÀNG NÃO” “XUẤT HUYẾT MÀNG NÃO”

Câu hỏi

Câu hỏi: có phải do nhiễm vi trùng hay siêu vi không?

+ Xét nghiệm máu trẻ em bị bệnh, không tìm thấy vi trùng hay siêu vi nào cả= rối loạn đông máu do thiếu

+ 24/9/1981,chuyên viên DTH viện NC Pháp (INSERN)-

BS M Bouillet được mời khảo sát

+ Ông dùng Dịch tễ học phân tích Dịch tễ học phân tích

tìm nguyên nhân: Ghi nhận tất cả chi tiết

ghi trên bệnh án và so sánh tìm những đặc điểm chung

+ Kết quả: tất cả các em bệnh đều được các bà mẹ

dùng phấn rôm hiệu “X” để thoa da cho bé “X”

+ Mẫu phấn rôm “X”: kiểm nghiệm ⇒ “3α

acétonyl-benzyl 4 hydroxycooumarine”

benzyl 4 hydroxycooumarine” thường gọi là “warfarin”

thường dùng để pha chế thuốc diệt chuột có mùi thơm

Biện pháp xử trí:

+ Điều trị bằng phác đồ có vitamin K

+ Thu hồi tất cả loại phấn rôm “X”.

+ Thông báo không dùng phấn rôm “X” trên báo, TV “X”

Kết quả:

+ Các em được điều trị khỏi bệnh, không tái phát + Vài ngày sau, dịch bệnh chấm dứt

DTH → chỉ số đo lường, tỉ lệ phân bố bệnh theo địa dư, thời gian…→ qui luật diễn tiến dịch bệnh.(Phương pháp)

Biểu hiện bệnh ở 1 người→ chất liệu → PP DT

→khía cạnh dịch tễ của căn bệnh

Chuyên ngành QTBV: DTH giúp tìm mối liên hệ:

“Nhân-Quả”, Khái niệm “ Nhân-Quả Nhân – Duyên” Nhân – Duyên

⇒giảm quá tải BV: P= I x D P= I x D

⇒Bài 2: Các số đo, Chỉ số trong QTBV

TÓM

LẠI