khuon kho phap luat cua ngan hang nha nuoc viet nam pps

CHỦ ĐỀCó nhận định rằng: “Cần hoàn thiện khuôn khổ pháp luật ngân hàng để nâng cao vai trò của ngân hàng nhà nước Việt Nam trong hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ.” Anh chị suy n

MỤC LỤC

Mục lục 1

Chủ đề 2

1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 3

1.1 Mô hình tổ chức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 3

1.2 Quyền hạn và nghĩa vụ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 3

2 Những bất cập của NHNN trong hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ 4

3 Một số mô hình NHTW tiêu biểu của các nước trên thế giới 9

3.1 NHTW Nhật Bản (BOJ) 9

3.2 Kinh nghiệm của Ngân hàng dự trữ New Zealand 11

3.3 Kết luận 14

4 Đề xuất ý kiến hoàn thiện khuôn khổ pháp luật ngân hàng 14

4.1 Mục tiêu hoạt động rõ ràng và độc lập 14

4.2 NHNN cần có sự độc lập cả về địa vị pháp lý và về hoạt động 15

4.3 Trách nhiệm của NHNN Việt Nam 16

Tài liệu tham khảo 17

Danh sách nhóm 5 18

CHỦ ĐỀ

Có nhận định rằng: “Cần hoàn thiện khuôn khổ pháp luật ngân hàng để nâng cao vai trò của ngân hàng nhà nước Việt Nam trong hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ.” Anh (chị) suy nghĩ gì về những khuôn khổ pháp luật cần được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện.

1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

.1 Mô hình tổ chức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là một cơ quan quản lý Nhà nước về tiền tệ tại Việt Nam Đây là cơ quan đảm trách việc phát hành tiền tệ, quản lý tiền tệ và tham mưu các chính sách liên quan đến tiền tệ cho Chính phủ Việt Nam như: chính sách tỷ giá, chính sách lãi suất, quản lý dự trữ ngoại tệ, soạn thảo các dự thảo luật về kinh doanh ngân hàng và các tổ chức tính dụng, xem xét việc thành lập các ngân hàng và tổ chức tín dụng, quản lý các ngân hàng thương mại quốc doanh

Mô hình tổ chức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

1.2 Quyền hạn và nghĩa vụ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

1.2.1 Trong việc thực hiện chức năng quản lí nhà nước

- Tham gia xây dựng chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, hệ thống ngân hàng

- Xây dựng dự án chính sách tiền tệ quốc gia và quốc hội, trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách tiền tệ

- Xây dựng các dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác về tiền tệ và hoạt động ngân hàng

- Ký kết, tham gia các điều ước quốc tế về tiền tệ và hoạt động của ngân hàng

- Kiểm tra, thanh tra hoạt động ngân hàng, kiểm soát tín dụng, xử lí các vi phạm

- Quản lý vay, trả nợ nước ngoài

- Quản lý ngoại hối và hoạt động kinh doanh vàng

.2.2 Trong việc thực hiện chức năng NHTW

- Tổ chức in, đúc, bảo quản, vận chuyển tiền, thực hiện nghiệp vụ phát hành, thay thế, thu hồi, tiêu hủy tiền

- Thực hiện tái cấp vốn nhằm cấp tín dụng ngắn hạn và phương tiện thanh toán cho nền kinh tế

- Điều hành chính sách tiền tệ, thực hiện nghiệp vụ thị trường mở

- Kiểm soát dự trữ quốc gia, quản lý dự trữ ngoại hối Ngân hàng Nhà nước

- Tổ chức hệ thống thanh toán qua ngân hang, làm dịch vụ thanh toán, quản lý cung ứng các phương tiện thanh toán

- Làm đại lý và thực hiện các dịch vụ cho Kho bạc Nhà nước

- Tổ chức hệ thống thông tin và làm các dịch vụ thông tin

2 Những bất cập của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ

NHNN Việt Nam hiện nay đang ở mức độ độc lập thấp, nhất là trong việc xây dựng

và thực thi chính sách tiền tệ Theo Luật NHNN, NHNN Việt Nam không độc lập

trong việc thiết lập mục tiêu, xây dựng chỉ tiêu hoạt động và thậm chí là không tự chủ trong việc lựa chọn công cụ điều hành Cụ thể:

- Về mục tiêu, theo Điều 1 Luật NHNN, NHNN thực hiện nhiều mục tiêu có khả năng xung đột lẫn nhau như ổn định giá trị đồng tiền, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa

- Về xây dựng chỉ tiêu hoạt động, Quốc hội quyết định và giám sát việc thực hiện CSTT quốc gia, mức lạm phát dự kiến hàng năm trong mối tương quan với cân đối NSNN và mức tăng trưởng kinh tế (Điều 3 Luật NHNN) Chính phủ xây dựng dự án CSTT quốc gia, mức lạm phát dự kiến hàng năm trình Quốc hội quyết định (Điều 3 Luật NHNN)

- Về việc tự chủ trong lựa chọn công cụ điều hành, Chính phủ tổ chức thực hiện CSTT quốc gia; quyết định lượng tiền cung ứng bổ sung cho lưu thông hàng năm, mục đích sử dụng số tiền này và định kỳ báo cáo Uỷ ban thường vụ Quốc hội, quyết định chính sách cụ thể khác và các giải pháp thực hiện (Điều 3 Luật NHNN); NHNN xây dựng dự án chính sách tiền tệ quốc gia để Chính phủ xem xét trình Quốc hội quyết định

và tổ chức thực hiện chính sách này (Điều 5 Luật NHNN); NHNN cấp, thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động cuả các tổ chức tín dụng, trừ trường hợp do Thủ tướng Chính phủ quyết định (Điều 5 Luật NHNN); việc trả lãi đối với tiền gửi dự trữ bắt buộc của từng loại hình tổ chức tín dụng, từng loại tiền gửi trong từng thời kỳ do Chính phủ quy định (Điều 20, Luật NHNN); trong trường hợp đặc biệt, khi được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, NHNN cho vay đối với các tổ chức tín dụng tạm thời mất khả năng chi trả, có nguy cơ gây mất an toàn cho hệ thống các tổ chức tín dụng (Điều 30 Luật NHNN); NHNN tạm ứng cho Ngân sách trung ương để xử lý thiếu hụt tạm thời quỹ NSNN theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ Khoản tạm ứng này phải được hoàn trả trong năm ngân sách, trừ trường hợp đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quyết định (Điều 32); NHNN tổ chức thực hiện việc in, đúc, bán ở trong nước và ngoài nước các loại tiền mẫu, tiền lưu niệm được thiết kế phục vụ cho mục đích sưu tầm hoặc mục

đích khác theo quy định của Chính phủ (Điều 27 Luật NHNN); Chính phủ ban hành quy chế nghiệp vụ phát hành tiền bao gồm các quy định về việc in, đúc, bảo quản, vận chuyển, phát hành, thu hồi, thay thế, tiêu huỷ tiền và chi phí cho các hoạt động nghiệp

vụ phát hành tiền Bộ Tài chính kiểm tra việc thực hiện quy chế nghiệp vụ phát hành tiền; Bộ Tài chính, Bộ Nội Vụ giám sát quá trình in đúc, tiêu huỷ tiền (Điều 28 Luật NHNN); Bộ Tài chính kiểm tra việc quản lý Dự trữ ngoại hối Nhà nước do NHNN thực hiện theo quy định của Chính phủ (Điều 38); tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của Thanh tra ngân hàng do Chính phủ quy định (Điều 50)

Những bất cập của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ đã được bộc lộ trong thực tiễn Ví dụ:

Ví dụ 1:

Năm 2008, tỉ lệ tăng CPI > tỉ lệ tăng GDP Lạm phát cao thì điều tất nhiên là thực hiện một chính sách tiền tệ thắt chặt Thực tế, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã thực thi một loạt các biện pháp mạnh, mà khởi đầu là Quyết định số 187 ngày 16/1/2008 của Thống đốc về việc điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc (DTBB) lên thêm 1% đối với các ngân hàng thương mại (NHTM) Tiếp đó, ngày 30/1/2008, NHNN đã thông báo điều chỉnh tăng các mức lãi suất cơ bản, lãi suất tái cấp vốn, lãi suất chiết khấu, áp dụng từ ngày 1/2/2008 Cùng thời điểm này, Thống đốc đã ký ban hành Quyết định 03 thay cho Chỉ thị 03 về việc cho vay, chiết khấu giấy tờ có giá để đầu tư và kinh doanh chứng khoán

Như vậy chỉ chưa đầy nửa tháng, NHNN đã “xắn tay áo” thực hiện một loạt các biện pháp mạnh nhằm trị bằng được “cơn ho” lạm phát Việc thắt chặt tiền tệ với các biện pháp như tăng dự trữ bắt buộc, tăng lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu… là phù hợp với xu thế tự do hóa và thông lệ quốc tế, ở đó, NHNN cần thực thi chính sách tiền tệ của mình thông qua các công cụ gián tiếp Thế nhưng, các liệu pháp trên vẫn chưa đủ liều và hình như chưa đủ răn đe Chính vì vậy, ngày 13/2/2008, Thống đốc

NHNN đã ban hành Quyết định 346 về việc phát hành tín phiếu NHNN với tổng trị giá 20.300 tỷ đồng dưới hình thức bắt buộc đối với các ngân hàng thương mại (NHTM) Chính sách thắt chặt tiền tệ thông qua việc phát hành tín phiếu trên thị trường mở thì không có gì lạ, song điều mà nhiều người dễ nhận thấy là tần suất thực hiện các liệu pháp tiền tệ là quá dày và mang tính mệnh lệnh hành chính không phù hợp với xu thế thị trường Điều này khiến cho hệ thống ngân hàng như bị “sốc thuốc” Đây là cái dở của chính sách tiền tệ hiện nay Trị bệnh phải cần thời gian Kê toa ba liều nhưng không phải uống ngay một lần mà phải chia ra nhiều đợt, nhưng cách tốt nhất là phòng bệnh Hiệu ứng các NHTM khan hiếm tiền đồng, đua tăng lãi suất tiết kiệm, hạn chế cho vay ra là những triệu chứng không bình thường chút nào trên thị trường tài chính hiện nay

Nguyên nhân chủ yếu:

NHNN quá bị động và đôi khi còn chủ quan trong việc thực thi chính sách tiền tệ nhằm kiềm chế lạm phát Sự bị động này một phần là do NHNN thiếu tính độc lập và

tự chủ trong việc quyết định và thực thi các chỉ tiêu tiền tệ Cần tăng cường tính độc lập và tự chịu trách nhiệm của NHNN trong việc thực thi chính sách tiền tệ là một chủ

đề đã được bàn đến nhiều trên các diễn đàn học thuật thời gian qua, nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả

Thường trước khi thông qua một số Quyết định nào đó, NHNN phải xin phép hoặc hỏi ý kiến Chính phủ Điều này tất yếu dẫn đến sự chậm trễ trong việc triển khai chính sách tiền tệ Bên cạnh đó, do công tác dự báo yếu kém cộng với sự chậm trễ trong việc công bố các chỉ tiêu kinh tế nên khi hiện tượng lạm phát có khuynh hướng bùng phát nhanh thì NHNN không kịp trở tay Nếu các chỉ tiêu thống kê phải đảm bảo tính khách quan, trung thực, công khai, minh bạch và kịp thời thì ở Việt Nam không đạt yêu cầu nào cả, ngay cả xung quanh việc tính CPI cũng có nhiều ý kiến tranh cãi

Ví dụ 2:

Năm 2010, kinh tế Việt Nam một lần nữa lại chứng kiến sự biến động mạnh của lạm phát và những bất ổn đi kèm, đặt các hoạch định chính sách trước bài toán nan giải phải cân bằng hài hoà giữa tăng trưởng với bình ổn lạm phát, lãi suất và tỷ giá

Điều này cho thấy việc xác định mục tiêu và điều hành chính sách tiền tệ để đạt được mục tiêu đó còn có những bất cập nhất định Chính sách tiền tệ có vẻ như còn thiếu một cơ sở lý luận vững chắc, do vậy thường dẫn đến những phản ứng thụ động, không hiệu quả, hoặc gây sốc cho nền kinh tế

Về cơ bản, xu hướng dài hạn của lạm phát phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng cung tiền hàng năm của nền kinh tế Sự gia tăng nhanh của cung tiền, đạt đỉnh vào khoảng gần 50% trong năm 2007, đã kéo theo thước đo lạm phát dài hạn đạt mức cao nhất vào những tháng giữa năm 2008 Kể từ năm 2008 đến nay, hai thước đo tăng trưởng cung tiền và lạm phát cùng có xu hướng giảm Tuy nhiên, mức lạm phát dài hạn vẫn ở mức cao, khoảng 8% vào cuối năm 2010 Với tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 7 – 8%, nếu Chính phủ muốn đạt được mục tiêu lạm phát xoay quanh 7% thì tốc độ tăng trưởng cung tiền chỉ nên giới hạn trong khoảng 15%/năm Với việc cho phép cung tiền tiếp tục tăng trên 20% của NHNN, mục tiêu kiểm soát lạm phát ở mức một con số gần như là điều không thể

Để bình ổn lạm phát, phải dự đoán được các xu hướng biến đổi nhằm có những phản ứng chính sách mang tính đón đầu Sự phản ứng chậm trễ có thể làm giá cả tăng theo phản ứng dây chuyền và khó kiểm soát Từ sau tháng 8/2008, khi khủng hoảng kinh tế thế giới xảy ra, giá cả các yếu tố đầu vào giảm mạnh đồng thời với sự suy giảm của tổng cầu Tuy nhiên, từ tháng 9/2010, lạm phát có xu hướng gia tăng do sự mất giá của đồng nội tệ cũng như sự gia tăng trở lại của giá cả thế giới Mặc dù vậy, chính sách tiền tệ chỉ được bắt đầu thực hiện kể từ đầu tháng 11/2010 khi Ngân hàng Nhà nước đồng thời nâng lãi suất cơ bản lên 9% và hạn chế lượng tiền bơm ra trên thị trường mở

Sự chậm trễ này kết hợp với yếu tố mùa vụ cao của những tháng cuối năm đã khiến tốc

độ tăng CPI tăng cao

Nguyên nhân chủ yếu:

Ngân hàng Nhà nước theo đuổi một lúc quá nhiều mục tiêu Thực tế ở Việt Nam trong thời gian qua, hàng năm Ngân hàng Nhà nước đồng thời công bố hai mục tiêu tăng trưởng cung tiền và mục tiêu lạm phát Năm 2010, Ngân hàng Nhà nước đồng thời đặt mục tiêu tăng trưởng cung tiền là 20% và mục tiêu lạm phát là 8% Đây là những quy tắc chứa đựng nhiều mâu thuẫn Việc theo đuổi tăng trưởng cung tiền ở mức cố định sẽ khiến cho chính sách tiền tệ mất đi tính linh hoạt trong việc kiểm soát lạm phát Chúng ta không thể đồng thời vừa tăng cung tiền vừa cắt giảm lạm phát trong trường hợp cần thiết Quan trọng hơn, ấn định mục tiêu tăng trưởng cung tiền ở mức 20% là cao một cách bất hợp lý Trạng thái cân bằng dài hạn cho chúng ta biết tốc độ tăng cung tiền chỉ nên dao động xấp xỉ quanh mức lạm phát mục tiêu cộng với tốc độ tăng trưởng kinh tế – khoảng 15% đối với Việt Nam Việc theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cung tiền quá cao trong thời gian dài sẽ dẫn đến việc lạm phát thực tế vượt xa mức mục tiêu

3 Một số mô hình NHTW tiêu biểu của các nước trên thế giới

.1 NHTW Nhật Bản (BOJ)

Hiện tại, hệ số độc lập của BOJ được đánh giá ở mức 2,5 (thấp hơn nhiều so với Thụy Sỹ, Đức (4) và Mỹ (3,5)) Điều này khẳng định BOJ không phải là một ngân hàng có được sự độc lập tuyệt đối Bên cạnh đó, về mặt cấu trúc, BOJ áp dụng mô hình

ít phổ biến nhất đó là BOJ “trực thuộc” Bộ Tài chính Nhật Bản Do đó, đây không phải

là mô hình phù hợp để chúng ta đi theo Tuy nhiên, quá trình cải cách, mà đặc biệt là việc sửa đổi Luật BOJ năm 1997 đã đưa lại cho ngân hàng này một số đặc điểm quan trọng như tính độc lập và sự minh bạch mà Việt Nam có thể tham khảo trong quá trình xây dựng một NHNN hiện đại và hiệu quả

 Về tính độc lập:

- Về mục tiêu: Từ bỏ mục tiêu không rõ ràng trong luật cũ là “tối đa hóa tiềm năng của nền kinh tế”, luật mới khẳng định: “BOJ có quyền tự chủ về tiền tệ và kiểm

soát tiền tệ” và mục tiêu tối cao là ổn định giá cả (price stability) Đây cũng chính là mục tiêu phổ biến nhất mà các NHTW trên thế giới đang hướng theo Việc luật hóa mục tiêu một cách rõ ràng, nhất quán này nhằm hạn chế việc chính phủ can thiệp

- Về công cụ và ra quyết định thực thi CSTT: Để ra các quyết định liên quan đến thực thi CSTT, luật cho phép BOJ thiết lập một hội đồng chính sách với 9 thành viên bao gồm Thống đốc, hai Phó Thống đốc và sáu thành viên khác (không nhất thiết là người của NHTW và điểm quan trọng nhất ở đây là không cho phép đại diện của chính phủ trong hội đồng này) Các thành viên trong hội đồng sẽ bầu ra một người làm chủ tịch Hội đồng họp khi được chủ tịch triệu tập và ra quyết định theo phương thức bỏ phiếu Chủ tịch có trách nhiệm thông qua quyết định này để triển khai thực hiện

- Với hội đồng này, kết hợp với mục tiêu được ấn định, BOJ không bị chi phối và

đi lệch hướng trong quyết định thực thi CSTT Nhìn lại Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng

tư vấn CSTT của Việt Nam là một Phó Thủ tướng, các thành viên khác là Thống đốc,

Bộ trưởng các Bộ có liên quan và thành viên khác Điều này hạn chế đáng kể tính độc lập trong quyết định CSTT của NHNN Việt Nam

- Về vấn đề tài chính: BOJ vẫn chịu rất nhiều sự chi phối của Chính phủ, ví như quy định về việc hỗ trợ thâm hụt ngắn hạn thông qua các khoản vay không thế chấp Tuy nhiên, BOJ được cho cơ chế tài chính riêng trong việc thiết lập chế độ tiền lương nhằm thu hút nhân sự giỏi

- Về nhân sự: Vị trí Thống đốc được đề xuất bởi Thủ tướng và phải được Quốc hội thông qua Các thành viên trong Hội đồng Chính sách do Thủ tướng bổ nhiệm và phục vụ với thời hạn 5 năm Đây là một điểm yếu của Luật BOJ do nhiệm kỳ quá ngắn của Thống đốc và các thành viên khác có thể chi phối tới việc ra quyết định (trong khi

đó, nhìn sang Mỹ, nhiệm kỳ của Thống đốc lên tới 14 năm) Tuy nhiên, điểm đáng chú

ý trong vấn đề nhân sự BOJ là Thủ tướng không có quyền sa thải Thống đốc và các thành viên hội đồng do bất đồng quan điểm về CSTT, ngoại trừ các trường hợp vi