Sự khác biệt giữa những “hoạt động” trong sách giáo khoa hiện nay với “hoạt động giáo khoa”

Sự khác biệt giữa những “hoạt động” trong sách giáo khoa hiện nay với “hoạt động giáo khoa”

Sự KHáC BIệT GIữA NHữNG “Hoạt động” trong sách giáo khoa hiện nay

VớI “hoạt động giáo khoa”

Nguyễn Văn Đằng, THPT Cao Bá Quát – Quốc Oai Quốc Oai – Sdd: 0914.571.322

I Mở đầu

Bên cạnh các phơng pháp truyền thống, các xu hớng dạy học hiện đại đã và đang đợc nghiên cứu và

đ-ợc vận dụng có hiệu quả, đáp ứng đđ-ợc yêu cầu của tinh thần đổi mới phơng pháp dạy học Một trong số xu h-ớng dạy học hiện đại phải kể đến đó là xu hh-ớng dạy học thông qua hoạt động giáo khoa

Hớng dạy học thông qua hoạt động giáo khoa là một hớng dạy học mới và đã đợc nhiều nhà khoa học

đánh giá là có giá trị cao về cả lí luận và thực tiễn Nó cho ta một giải pháp thực tiễn hóa việc đổi mới phương phỏp dạy học Vì thế, nghiên cứu và vận dụng hoạt động giáo khoa vào dạy học ở Việt Nam là cần thiết

Để vận dụng có hiệu quả hớng dạy học mới này, không những phải có đợc những ví dụ cụ thể về hoạt

động giáo khoa, mà còn phải phân biệt những đối tợng không phải là hoạt động giáo khoa, nhất là những hoạt

động trong sỏch giỏo khoa Trong khuôn khổ hạn hẹp của một bài bỏo, chúng tôi chỉ đề cập đến vấn đề: Phân biệt các “Hoạt động” trong sách giáo khoa với “hoạt động giáo khoa”

II Có nhữNG “HOạT Động” TRONG SáCH GIáO KHOA KHÔNG Là “HOạT ĐộNG giáo khoa”

“Hoạt động giáo khoa đợc hiểu là một nhiệm vụ học tập, đợc tạo thành một mục có tên là hoạt động thoả mãn các điều kiện: (1) Phù hợp với chơng trình; (2) Không đợc quá đơn giản, quá dễ dàng đến mức học sinh chỉ cần thực hiện trong một vài phút; nhng ngợc lại cũng không đợc quá khó đến mức học sinh phải suy nghĩ quá lâu hoặc không thể tự mình giải quyết đợc cho dù có hợp tác với những học sinh khác; (3) Đợc trình bày rõ ràng, dễ hiểu đối với mọi học sinh tham gia;(4) Nhiệm vụ này tự bản thân nó hoặc cùng với một số nhiệm vụ khác cũng thỏa mãn ba điều kiện trên phải tạo cho học sinh một trong các cơ hội:Đi đến những phỏng đoán về kiến thức mới; Đi đến kiến thức mới; Hình thành biểu tợng hình ảnh về đối tợng sắp đợc học; Hình thành kỹ năng mới; Huy động những kiến thức đã đợc học để tổ chức lại những kiến thức này; Huy động những kiến thức đã đợc học để vận dụng những kiến thức này vào đời sống thực tiễn.”[1,39]

Vì các hoạt động trong sách giáo khoa không có một định nghĩa rõ ràng, nên để thấy sự khác biệt giữa

nó với hoạt động giáo khoa, chúng tôi đã xem xét trực tiếp các hoạt động trong sách giáo khoa và đã thu đ ợc

kết quả là hầu hết các hoạt động trong sách dùng ở trờng THPT hiện nay không là hoạt động giáo khoa Dới

đây chúng tôi trình bày một vài sự khác biệt cụ thể

Một số hoạt động không là hoạt động giáo khoa vì không thỏa mãn điều kiện:"Hoạt động giáo khoa là một nhiệm vụ thực sự dành riêng cho học sinh "

Trong khi hoạt động giáo khoa là “nhiệm vụ học tập dành riêng cho học sinh” thì trong sách bồi dỡng

giáo viên lại có những hoạt động dành hẳn cho giáo viên hoặc chủ yếu dành cho giáo viên Chẳng hạn, ngay sau các Hoạt động 4, Hoạt động 6: [5, 164-165] ngời ta ghi: hoạt động dành hẳn cho giáo viên và chủ yếu dành cho giáo viên

Ngoài ra, qua các tiến trình bài học trong các, cũng nh giáo án của các giáo viên hiện nay có thể nhận thấy:

1) Có hai đối tợng tham gia hoạt động: giáo viên và học sinh

2) Hoạt động của học sinh đan xen với hoạt động của giáo viên chứ không hề có sự khuyến khích hay

định hớng rằng học sinh tự mình thực hiện hoạt động

3) Sự tham gia, can thiệp của giáo viên trong hoạt động là khá rõ ràng, hơn thế sự tham gia này còn chiếm một tỷ trọng không hề nhỏ và gần nh không thể thiếu, mang tính chất chỉ đạo về mặt tìm kiếm tri thức

Một số hoạt động không là hoạt động giáo khoa vì không thỏa mãn điều kiện: “không đợc quá

đơn, quá giản dễ dàng đến mức học sinh chỉ cần thực hiện trong vài phút.”

“H1.Nờu mệnh đề phủ định của mỗi mệnh đề sau đõy và xỏc định xem mệnh đề phủ định đú đỳng hay sai.

(a) Pa-ri là thủ đụ của nước Anh

(b) 2002 chia hết cho 4 [2, 5]”

Hoạt động này quỏ dễ với học sinh, nhất là học sinh THPT, cỏc em khụng cần mất thời gian cú thể trả lời đỳng ngay lập tức Hoạt động này đó được tụi thực hiện tại lớp 10A4 và thực tế cho thấy tất cả cỏc học sinh chỉ mất khụng đến một phỳt, đó cho cõu trả lời chớnh xỏc Ngoài hoạt động trờn, sỏch giỏo khoa mụn Toỏn bậc THPT cũn cú khá nhiều hoạt động khỏc, mà đa số học sinh của chỳng tụi đều cho rằng chỳng quỏ đơn giản, quỏ dễ dàng, nhiều hoạt động khụng cần thời gian suy nghĩ, thậm chí vừa nêu yêu cầu của hoạt động thì ngay lập tức học sinh đã có đợc câu trả lời chính xác Vì thế khi dạy, chỳng tụi chỉ thực hiện chỳng như là những vớ

dụ đơn thuần

Một số hoạt động không là hoạt động giáo khoa vì không thỏa mãn điều kiện: không đ“ ợc quá khó

đến mức học sinh phải suy nghĩ quá lâu hoặc không thể tự mình giải quyết đ ợc cho dù có hợp tác với những học sinh khác.”

“ 2

Cho tam giỏc ABC cú cỏc đỉnh là A = (1 ; 0), B = (2 ;-3), C = (-2 ;4) và đường thẳng : x 2y 1 0 Xột xem  cắt cạnh nào của tam giỏc [3, 87] ”

Bình luận:Mới nhìn cứ tởng hoạt động này đơn giản nhng thực tế lại không nh vậy Học sinh có thể trả lời

đ-ợc  cắt đờng đờng thẳng nào trong 3 đờng thẳng AB, AC , BC nhng sẽ rất khó trả lời đợc yêu cầu của hoạt

động Học sinh rất khó phát hiện ra rằng  cắt cạnh AB khi và chỉ khi A và B nằm khác phía đối với  và

điều này tơng đơng với

x A 2y A1 x B 2y B1  0

trong khi đây lại là điểm mấu chốt của vấn đề hoặc nếu tìm giao điểm của AB, AC, BC với  rồi kiểm tra xem giao điểm tìm đợc có thuộc vào các cạnh đó không thì sẽ rất dài và mất rất nhiều thời gian

Các hoạt động trên đây cũng đã đợc chúng tôi thực hiện tại lớp 10A4 và 12A5 trờng trung học phổ thông Cao Bá Quát - Quốc Oai Các học sinh thờng lúng túng, mất rất nhiều thời gian nhng cũng không tự

mình đa ra đợc câu trả lời Nh vậy có nghĩa là các hoạt động này là vợt sức của học sinh và không thể xem là hoạt động giáo khoa.

Từ khi sỏch giỏo khoa thớ điểm, rồi đến sỏch giỏo khoa hiện hành xuất hiện mục “Hoạt động”, giỏo viờn

trung học phổ thụng chỳng tụi, nhất là giỏo viờn Toỏn rất quan tõm, rất vui mừng vỡ tin rằng đõy là những cụng cụ hữu hiệu giỳp chỳng tụi đổi mới phương phỏp dạy học Tuy nhiờn, sau một thời gian nghiờn cứu, tỡm hiểu, chỳng tụi nhận thấy: nội dung của mục này (trong sỏch giỏo khoa và sỏch giỏo viờn Toỏn trung học phổ

thụng) khụng hề cú gỡ mới lạ Đõy vẫn chỉ là những vớ dụ, những cõu hỏi, những bài tập,… bỡnh thường mà

từ trước đến nay, mỗi giỏo viờn Toỏn vẫn yờu cầu học sinh thực hiện khi dạy học Ngoài ra, thỡ cứ những gỡ

giỏo viờn hay học sinh làm đều được cỏc sỏch giỏo khoa và sỏch giỏo viờn hiện nay gọi là Hoạt động: Kiểm

tra bài cũ, dặn dũ,… hay định nghĩa, giải bài tập, luyện tập, củng cố,… thỡ nay, tất cả đều là hoạt động Núi cỏch khỏc, thay vỡ trước kia núi như thế này thỡ nay núi như thế kia bằng cỏch thờm từ “hoạt động”:

- Trước kia núi và viết “Kiểm tra bài cũ”: thỡ nay núi và viết là “hoạt động kiểm tra bài cũ”;

- Trước kia núi và viết “Định nghĩa” thỡ nay núi và viết là “Hoạt động định nghĩa”;

- Trước kia, sau định nghĩa, núi và viết “Vớ dụ”, “phản vớ dụ” thỡ nay núi và viết là “Hoạt động củng cố”; v.v

Vì thế, về phía mình, chúng tôi thấy sự đổi mới phương phỏp dạy học được thể hiện trong sỏch giỏo khoa

và sỏch giỏo viờn qua mục này chỉ là sự thay đổi về hỡnh thức.

Trong hoàn cảnh đú, khỏi niệm Hoạt động giỏo khoa ra đời Hoạt động giỏo khoa cú đặc điểm mà

mục “Hoạt động” trong sỏch giỏo khoa cỏc nước: Singapore, Australia, Phỏp,… đều hướng tới Tuy nhiờn, do

khỏi niệm Hoạt động giỏo khoa ra đời sau sự ra đời của cỏc sỏch giỏo khoa hiện nay nờn cỏc hoạt động trong cỏc sỏch này hầu như khụng phải là Hoạt động giỏo khoa Việc phân biệt hoạt động trong sách giáo khoa hiện

nay với hoạt động giáo khoa một mặt giúp các giáo viên chúng tôi có cách nhìn rõ ràng hơn về các hoạt động

đó để từ đó có cách dạy phù hợp Mặt khác, do hiện nay những hoạt động giỏo khoa được thiết kế sẵn cho

giỏo viờn cũn rất ớt, nên từ một số hoạt động đó chúng tôi cố gắng tìm cách thiết kế để biến chúng thành hoạt

động giáo khoa giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức một cách tích cực, chủ động, sáng tạo góp phần nâng cao

hiệu quả dạy học Hiện nay, chỳng tụi đang thực hiện điều đú và đang nhận được sự quan tõm của nhiều giỏo viờn Toỏn Chỳng tụi cũng hy vọng rằng trong những lần thay sỏch tiếp theo, hoạt động trong cỏc sỏch giỏo

khoa và cỏc sỏch giỏo viờn thực sự là hoạt động giỏo khoa để mục hoạt động thực sự cú ý nghĩa “đổi mới”,

thực sự hỗ trợ giỏo viờn chỳng tụi trong việc đổi mới phương phỏp dạy học

Tài liệu tham khảo

[1] Trơng Thị Vinh Hạnh, Dạy học môn toán ở trờng THPT thông qua hoạt động giáo khoa, Nhà xuất bản

Đại học S phạm, 2008

[2] Đoàn Quỳnh (Tổng chủ biên), Nguyễn Huy Đoan (chủ biên), Nguyễn Xuân Liêm, Đặng Hùng Thắng,

Trần Văn Vuông (2006), Đại số 10 nâng cao, NXB Giáo dục.

[3] Đoàn Quỳnh (Tổng chủ biên), Văn Nh Cơng (chủ biên), Phạm Vũ Khuê, Bùi Văn Nghị (2006), Hình

học 10 nâng cao, NXB Giáo dục.

(2006), Hình học 10, NXB Giáo dục

[5] Trần Vui (Chủ biên) (2005), Một số xu hớng đổi mới trong dạy học toán ở trờng trung học phổ thông,

Giáo trình bồi dỡng thờng xuyên giáo viên trung học phổ thông chu kì III, NXB Giáo dục