69 Phân tích chi phí sản Xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản Xuất 

69 Phân tích chi phí sản Xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản Xuất 

Lời nói đầuThay đổi theo xu thế toàn cầu hoá về kinh tế diễn ra vô cùng mạnh mẽ ở tất cảcác nớc trên thế giới Hầu hết tất cả các nớc trên thế giới đều tham gia rất mạnh mẽ, vìthế không có một quốc gia nào có thể tách rời nền kinh tế thế giới, không một dân tộcnào có thể phát triển đất nớc mình bằng cách tự cung, tự cấp và đóng cửa nền kinh tếcủa nớc mình Chính vì vậy Đảng và Nhà nớc ta đã chủ trơng tiến hành chuyển nềnkinh tế nớc ta sang nền kinh tế thị trờng có sự cạnh tranh hoàn hảo dới sự quản lý củaNhà nớc, theo định hớng XHCN.

Hiện nay trong nền kinh tế thị trờng cạnh tranh, lợi nhuận của doanh nghiệpcao hay thấp là phụ thuộc vào chi phí sản xuất mà doanh nghiệp phải bỏ ra trong quátrình sản xuất nhiều hay ít dẫn đến giá cả sản phẩm mà doanh nghiệp sản xuất ra cóphù hợp với giá cả chung trên thị trờng và thị hiếu của ngời tiêu dùng hay không Vì giácả là chỉ tiêu quan trọng trong mỗi doanh nghiệp sản xuất Giá bán ra càng thấp thì lợithế cạnh tranh càng lớn Do vậy công tác hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thànhsản phẩm các doanh nghiệp cần phải quan tâm và nghiên cứu nhiều hơn để đem lại lợinhuận cao cho doanh nghiệp Chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là 2 chỉ tiêukinh tế quan trọng Nó phản ánh hoạt động sản xuất của doanh nghiệp từ đó xác định đ-

ợc vốn, cơ cấu sản xuất, chất lợng hoạt động sản xuất Từ đó thì các cán bộ quản lý củadoanh nghiệp mới có các chính sách quản lý tốt để đạt đợc mục tiêu hoạt động củadoanh nghiệp là thu đợc lợi nhuận tối đa Vì vậy nên trong mỗi doanh nghiệp những ng-

ời làm công tác kế toán phải quan tâm đến vấn đề chi phí và tính giá thành sản phẩmcho phù hợp

Nhận thức đợc sự cần thiết của việc phân tích chi phí sản xuất và tính giá thànhsản phẩm ở các doanh nghiệp trong thời gian đợc đào tạo khoá học kế toán trởng kếthợp với quá trình thực tập tốt nghiệp tại các công ty Em chọn đề tài

“Phân tích chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanhnghiệp sản xuất ”để góp phần nhỏ bé, cùng với những ý kiến đề xuất qua thực tiễn chocông tác kế toán của doanh nghiệp

Bài viết của em gồm:

Lời nói đầu

Nội dung:

Phần I: Những vấn đề lý luận chung

Phần II: Phân tích và ý kiến đề xuất

Kết luận

Phần I Những vấn đề lý luận cơ bản về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm

I Lý luận chung

1 Chi phí sản xuất

1.1 Khái niệm

Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của các hao phí về lao động sống và lao

động vật hoá mà doanh nghiệp bỏ ra để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh trongmột thời kỳ nhất định (tháng, năm, quý) Nói cách khác, chi phí sản xuất là biểu hiệnbằng tiền cúa toàn bộ hao phí mà doanh nghiệp phải tiêu dùng trong một thời kỳ đểthực hiện quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, chi phí là sự dịch chuyển vốn, giá trịcủa các yếu tố sản xuất và các đối tợng tính giá (sản phẩm, lao vụ, dịch vụ)

Trong một kỳ sản xuất phát sinh ra rất nhiều các chi phí khác nhau vậy nên ng

-ời kế toán phải ghi tất cả các chi phí có liên quan đến sản xuất, đ a chúng vào đúng các

đối tợng để cuối kỳ hạch toán cho doanh nghiệp tính lỗ, lãi Tất cả các chi phí kế toánghi chép đều dùng chung một đơn vị tiền tệ, và thờng là VNĐ còn đối với các công tyxuất nhập khẩu có thể dùng ngoại tệ tuỳ theo yêu cầu của khách hàng

Cần chú ý phân biệt giữa chi phí và chi tiêu Chi phí chỉ đợc tính là chi phí của

kỳ hạch toán những hao phí về tài sản và lao động có liên quan đến khối lợng sản phẩmsản xuất ra trong kỳ chứ không phải mọi khoản chi trong kỳ hạch toán Còn chỉ tiêu là

sự giảm đi đơn thuần các loại vật t, tài sản, tiền vốn của doanh nghiệp tuỳ theo mục

đích chỉ tiêu của doanh nghiệp Tổng số chỉ tiêu trong kỳ của doanh nghiệp bao gồmchi tiêu cho quá trình cung cấp (chi mua sắm vật t, hàng hoá…) chi tiêu cho quá trình) chi tiêu cho quá trìnhsản xuất kinh doanh (chi phí sản xuất, chế tạo sản phẩm , công tác quản lý …) chi tiêu cho quá trình) và chỉtiêu cho quá trình tiêu thụ (chi vận chuyển, bốc dỡ, quảng cáo…) chi tiêu cho quá trình) chi tiêu và chi phí kì

2 khái niệm khác nhau nhng có quan hệ mật thiết với nhau Chi tiêu là cơ sở phát sinhcủa chi phí, không có chi tiêu thì không có chi phí Tổng số phát sinh chi phí trong kỳcủa doanh nghiệp bao gồm toàn bộ giá trị tài sản hao phí hoặc tiêu dùng hết cho quátrình sản xuất kinh doanh tính vào kỳ này Chi tiêu và chi phí ngoài khác nhau về l ợngcòn khác nhau về thời gian, trong đó có những khoản chi tiêu của kỳ này nhng lại tínhvào chi phí của kỳ sau (chi mua nguyên liệu, vật liệu về nhập kho nhng cha sử dụng) và

có những khoản tính vào chi phí kỳ này nhng thực tế cha chi tiêu (chi phí phải trả)

Để tính chính xác đợc giá thành sản phẩm phải là bao nhiêu cho phù hợp thìcông tác hạch toán chi phí sản xuất phải đầy đủ thông tin chính xác bằng cách phân chiphí thành các loại khác nhau tập hợp chúng theo một nội dung

1.2 Phân loại chi phí sản xuất.

Chi phí đợc phân thành nhiều loại khác nhau tuỳ thuộc vào mục đích sử dụng

và công tác quản lý Vậy nên ta phải phân loại từng khoản mục chi phí để phục vụ trongcông tác quản lý một cách có hiệu qủa nhất Về mặt hạch toán, chi phí sản xuất thờng

đợc phân theo các tiêu thức sau:

- Phân theo yếu tố chi phí

- Phân theo khoản mục

- Phân theo cách thức kết chuyển chi phí

- Phân theo quan hệ của chi phí với khối lợng công việc, sản phẩm hoàn thành

a Phân theo yếu tố chi phí

Đây chính là phân theo nội dung kinh tế ban đầu, theo tiêu thức này thì chi phí

đợc phân thành 7 yếu tố chi phí sau:

- Chi phí nguyên liêu, vật liệu: gồm toàn bộ giá trị nguyên, vật liệu chính, vậtliệu phụ, phụ tùng thay thế, công cụ, dụng cụ…) chi tiêu cho quá trìnhsử dụng vào sản xuất kinh doanh (loạitrừ giá trị dùng không hết nhập kho và phế liệu thu hồi cùng với nhiên liệu, động lực)

- Chi phí nhiên liêu, động lực sử dụng vào quá trình sản xuất

- Chi phí tiền lơng và các khoản phụ cấp theo lơng là toàn bộ số tiền lơng vàphụ cấp mang tính chất lơng phải trả cho công nhân viên chức

- Chi phí BHXH, BHYT, KPCĐ: Trích theo tỷ lệ quy định trên tổng số tiền

l-ơng và phụ cấp ll-ơng phải trả cho công nhân viên

- Chi phí khấu hao TSCĐ: Phản ánh tổng số khấu hao TSCĐ phải trích trong kỳcủa tất cả TSCĐ sử dụng cho SXKD trong kỳ

- Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là toàn bộ chi phí dịch vụ mua ngoài dùng vàoSXKD

- Các chi phí bằng tiền khác: Tất cả số tiền cha phản ánh vào các yếu tố trêndùng vào hoạt động SXKD trong kỳ

b Phân theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm

Cách phân loại này dựa vào công dụng của chi phí và mức phân bổ chi phí chotừng đối tợng Gồm 3 khoản mục

- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

- Chi phí nhân công trực tiếp

- Chi phí sản xuất chung

Các chi phí này chính là giá thành sản xuất thực tế của sản phẩm dịch vụ.Ngoài ra trong giá thành sản phẩm đầy đủ còn thêm 2 khoản mục chi phí bán hàng vàchi phí quản lý doanh nghiệp

c phân theo cách thức kết chuyển chi phí

Theo tiêu thức này thì chi phí đợc chia thành chi phí sản phẩm và chi phí thời

kỳ Chi phí sản phẩm : là chi phí gắn liền với các sản phẩm đợc sản xuất ra hoặc đợcmua

Còn chi phí thời kỳ: là toàn bộ chi phí làm giảm lợi tức trong một thời kỳ nào

- Chi phí khả biến (chi phí biến đổi) là những chi phí thay đổi theo tỷ lệ thuậnvới tổng số lợng sản phẩm sản xuất ra nh chi phí nguyên vật liêụ, chi phí tiền lơng, chiphí điện nớc…) chi tiêu cho quá trình

- Chi phí hỗn hợp: là loại chi phí mang đặc điểm của cả 2 loại chi phí trên trongmột giới hạn nhất định thì nó là chi phí bất biến vợt quá mức trở thành chi phí khả biến

Sau khi phân loại chi phí ta phải tập hợp tất cả các chi phí lại dựa vào đối tợngchi phí nơi phát sinh chi phí và chịu chi phí Tính ra sản phẩm hoàn thành cần phải tínhgiá thành một đơn vị

- Nếu phát sinh trong phân xởng, tổ đội thì tập hợp 3 khoản mục 621, 622,627.Tính giá thành sản phẩm

- Nếu phát sinh trongbán hàng, quản lý doanh nghiệp thì tập hợp hai khoảnmục 641, 642 để xác định kết quả kinh doanh

2 Giá thành sản phẩm

2.1 Khái niệm

Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các khoản hao phí về lao

động sống và lao động vật hoá có liên quan đến khối lợng công tác, sản phẩm, lao vụ đãhoàn thành trong kỳ Trong giá thành sản phẩm chỉ bao gồm những chi phí tham giatrực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình sản xuất, tiêu thụ phải đợc bồi hoàn để tái sảnxuất ở doanh nghiệp mà không bao gồm những chi phí phát sinh trong kỳ kinh doanhcủa doanh nghiệp Những chi phí đa vào giá thành sản phẩm phải phản ánh đợc giá trịthực của các t liệu sản xuất tiêu dùng cho sản xuất, tiêu thụ và các khoản chi tiêu khác

có liên quan đến việc bù đắp giản đơn hao phí lao động sống Muốn có một giá thànhchính xác ta phải phân bổ tập hợp chi phí sản xuất một cách phù hợp

2.2 Phân loại giá thành sản phẩm

Vì giá cả sản phẩm cùng thay đổi theo thị trờng hàng hoá do vậy mà yêu cầucủa những ngời quản lý cũng cần phải phân loại giá thành sản phẩm thành các loại sau:

- Theo thời điểm tính và nguồn số liệu để tính giá thành

- Theo phạm vi phát sinh chi phí

a Theo thời điểm tính và nguồn số liệu để tính giá thành

- Giá thành kế hoạch: Loại giá này đợc xác định trớc khi bớc vào kinh doanhtrên cơ sở giá thành thực tế kỳ trớc và các định mức, các dự toán chi phí của kỳ kếhoạch

- Giá thành định mức: Cũng giống nh giá thành kế hoạch, cũng đợc xác định

tr-ớc khi bắt đầu sản xuất sản phẩm Nhng giữa hai loại giá này vẫn có sự khác nhau vìgiá thành kế hoạch đợc xây dựng trên cơ sở các định mức bình quân tiên tiến và khôngbiến đổi trong suốt cả kỳ kế hoạch, còn giá thành định mức đợc xác định trên cơ sở các

định mức về chi phí hiện hành tại từng thời điểm nhất định trong kỳ kế hoạch (ngày đầutháng)

- Giá thành thực tế: Đợc xác định sau khi kết thúc giá thành sản xuất sản phẩmdựa trên cơ sở các chi phí thực tế phát sinh trong quá trình sản xuất sản phẩm

Việc phân loại này có tác dụng rất lớn trong việc quản lý giám sát chi phí, xác

định đợc nguyên nhân tăng, giảm định mức, từ đó điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp

b Theo phạm vi phát sinh chi phí.

- Giá thành sản xuất ( giá thành công xởng) phản ánh tất cả những chi phí phátsinh liên quan đến việc sản xuất chế tạo sản phẩm trong phạm vi phân xởng sản xuất

- Giá thành tiêu thụ (giá thành toàn bộ hay giá thành đầy đủ) phản ánh toàn bộcác khoản chi phí phát sinh liên quan đến việc sản xuất , tiêu thụ sản phẩm

Giá thành tiêu thụ đợc tính theo công thức:

Chi phíbán hàngNhờ có sự phân loại này giúp cho các nhà quản lý biết đợc kết quả kinh doanhcủa từng mặt hàng, từng loại dịch vụ mà doanh nghiệp kinh doanh

3 Mối quan hệ giữa chi phí và giá thành.

a Mối quan hệ

Chi phí và giá thành có mối quan hệ tỷ lệ thuận với nhau khi mà chi phí sảnxuất mà tăng thì dẫn đến giá thành sản phẩm cũng phải tăng theo Để tránh sự sai lệchtrong khi tính giá thành thì kế toán phải xác định chính xác đối tợng tính giá thành tức

là xác định sản phẩm , bán thành phẩm Công việc lao vụ nhất định đòi hỏi phải tính giáthành 1 đơn vị Đối tợng đó có thể là sản phẩm cuối cùng của quá trình sản xuất hay

đang trên dây truyền sản xuất tuỳ theo yêu cầu của hạch toán kinh tế nội bộ tiêu thụ sảnphẩm

Khi tính chi phí thì phải xác định đối tợng tính chi phí phù hợp với sản phẩmhoàn thành Còn giá thành thì xác định các chi phí ảnh hởng đến giá thành trực tiếp củadây truyền sản xuất

b Phơng pháp tính giá thành sản phẩm

Phơng pháp tính giá thành sản phẩm là một phơng pháp hay hệ thống phơngpháp đợc sử dụng để tính giá thành sản phẩm và đơn vị sản phẩm Tuỳ theo đặc điểmquy trình công nghệ, trình độ và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp Đặc điểm đối tợngkịp hợp chi phí đối tợng tính giá thành sản phẩm cụ thể Vậy nên ta có các phơng pháptính giá sau:

- Phơng pháp trực tiếp ( phơng pháp giản đơn): phơng pháp này đợc áp dụngtrong các doanh nghiệp thuộc loại hình sản xuất giản đơn, số lợng mặt hàng ít, sản xuấtvới khối lợng lớn và chu kỳ sản xuất ngắn Giá thành sản phẩm theo phơng pháp này đ-

ợc tính bằng cách trực tiếp lấy tổng số chi phí sản xuất cộng hoặc trừ số chênh lệchgiữa giá trị sản phẩm dở dang đầu kỳ so với cuối kỳ chia cho số lợng sản phẩm hoànthành

- Phơng pháp tổng cộng chi phí: áp dụng cho doanh nghiệp mà quá trình sảnxuất sản phẩm đợc thực hiện ở nhiều bộ phận sản xuất , nhiều giai đoạn công nghệ

Giá thành sản phẩm = Z1 +Z2 + …) chi tiêu cho quá trình+Zn

Phơng pháp này giá thành tính bằng cách tổng cộng các chi phí sản xuất ở các

bộ phận

- Phơng pháp hệ số: phơng pháp này đợc áp dụng trong các doanh nghiệp màtrong cùng một quá trình sản xuất cùng sử dụng một thứ nguyên liệu và một lợng lao

động nhng thu đợc đồng thời nhiều sản phẩm khác nhau

Tính giá thành theo phơng pháp này thì trớc hết kế toán tính hệ số quy đổi, sau

đó căn cứ vào hệ số quy đổi để quy đổi các loại sản phẩm về sản phẩm gốc , từ đó tính

ra giá thành sản phẩm gốc và giá thành từng loại sản phẩm:

Giá thành đơn vị sản phẩm

Tổng giá thành của tất cả các loại sản phẩm Tổng số sản phẩm gốc (kể cả quy đổi)Giá thành đơn vị sản phẩm

+

Tổng chi phí sảnxuất phát sinh

-Giá trị sảnphẩm dở dangcuối kỳ

- Phơng pháp tỷ lệ: áp dụng với các doanh nghiệp sản xuất cùng loại sản phẩmnhng với quy cách khác nhau và chi phí sản xuất đợc tập hợp chung cho các loại sảnphẩm

Tỷ lệ chi phí = Tổng giá thành định mức hoặc kế hoạch của các loại sản phẩm Tổng giá thành thực tế của các loại sản phẩm

Giá thành đơn vị định mứchoặc kế hoạch của từng loạisản phẩm

x Tỷ lệ chi phí

Giá thành thực tế của

từng loại sản phẩm =

Giá thành đơn vị thực tếcủa từng loại sản phẩm x Sản lợng thực tế của từng

loại sản phẩm

- Theo phơng pháp loại trừ giá trị sản phẩm phụ : áp dụng đối với các doanhnghiệp mà quá trình sản xuất vừa thu đợc sản phẩm chính và cả sản phẩm phụ

Tổng chi phí sản xuất

-Giá trị sản phẩm phụ thu hồi ớc tính

-Giá trị sản phẩmchính dở dang cuối kỳ

- Phơng pháp liên hợp: áp dụng đối với các doanh nghiệp mà quá trình sản xuất

đòi hỏi việc tính giá thành phải kết hợp nhiều phơng pháp Kết hợp giữa giản đơn vàtổng cộng chi phí, giản đơn và phơng pháp hệ số

II Hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm

1 Hạch toán chi phí sản xuất

Các doanh nghiệp sản xuất áp dụng các phơng pháp hạch toán chi phí sản xuấtkhác nhau, có 2 phơng pháp chủ yếu:

- Hạch toán chi phí theo phơng pháp kê khai thờng xuyên

- Hạch toán chi phí theo phơng pháp kiểm kê định kỳ

1.1 Hạch toán chi phí sản xuất theo phơng pháp kê khai thờng xuyên.

Theo phơng pháp này kế toán tính chi phí cho từng lần phát sinh không phân biệtthời điểm trong kỳ Vì vậy có thể tính giá trị sản phẩm tại mọi thời điểm Những đối t-ợng mà kế toán hạch toán là chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trựctiếp, chi phí sản xuất chung đợc xuất dùng trực tiếp cho việc chế tạo sản phẩm

a Hạch toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp.

Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là chi phí về nguyên vật liệu chính, phụ vànhiên liệu trực tiếp để chế tạo sản phẩm hoặc liên quan trực tiếp đến từng đối tợng tậphợp chi phí riên biệt thì hạch toán, hoạch toán trực tiếp Trờng hợp vật liệu xuất dùng cóliên quan đến đối tợng tập hợp chi phí không tiến hành hạch toán riêng đợc lúc này kếtoán sẽ áp dụng phơng pháp phân bố gián tiếp để phân bổ chi phí cho các đối tợng cóliên quan

Chi phí vật liệu phân bổ cho

từng đối tợng = Tổng chi phí vật liệu

Bên nợ: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp phát sinh trong kỳ (thực tế)

Bên có: giá thực tế nguyên vật liệu xuất dùng sử dụng không hết nhập lại kho,kết chuyển chi phí nguyên vật liệu trực tiếp sang tài khoản tính giá thành sản phẩm cuốikỳ

Cuối kỳ TK 621 không có số d

- Khi xuất kho nguyên vật liệu đa vào sản xuất sản phẩm

Nợ: TK 621

Có: TK 152 – Trị giá nguyên vật liệu xuất dùng

- Mua nguyên vật liệu đa thẳng vào bộ phận sản xuất

+ Sản phẩm thuộc đối tợng chịu thuế VAT theo phơng pháp khấu trừ thuế

Nợ TK 621: Giá trị nguyên vật liệu mua cha có thuế VAT

Nợ: TK 152: giá trị nguyên vật liệu nhập kho.

Nợ: TK 621

Có: TK 152

Khi quá trình sản xuất cần đến nguyên vật liệu thì kế toán sẽ xuất kho trunggian Nếu thiếu hụt thì kế toán đánh giá đối tợng nh hạch toán nguyên vật liệu tồn kho

b Hạch toán chi phí nhân công trực tiếp.

- Là chi phí về tiền lơng , phụ cấp lơng, tiền ăn ca phải trả công nhân trực tiếpchế tạo sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ và trích các khoản theo tiền lơng của côngnhân sản xuất

- TK 62: chi phí nhân công trực tiếp

Bên nợ: chi phí nhân công trực tiếp thực tế phát sinh trong kỳ

Bên có: kết chuyển chi phí nhân công trực tiếp sang tài khoản tính giá thànhsản phẩm cuối kỳ

- Khi tính lơng phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất kế toán ghi: