PAEM là một phương pháp phát huy sự tham gia của người dân và người dân làm chủ các hoạt động khuyến nông, đảm bảo việc học đi đôi với hành có thể thực hiện ngay trên chính ruộng của ngư
Trang 1Bµi 7: Ph−¬ng ph¸p khuyÕn n«ng cã sù
tham gia (Kinh nghiÖm cña Son La, Lai Ch©u, dù
¸n ph¸t triÓn l©m nghiÖp x· héi s«ng §µ (SFDP) vµ tæ chøc ph¸t triÓn Hµ Lan ( SNV)
PAEM
Trang 21 Giới thiệu
PAEM là gì?
PAEM là một phương pháp phát huy sự tham gia của người dân và người dân làm chủ các hoạt động khuyến nông, đảm bảo việc học đi đôi với hành có thể thực hiện ngay trên chính ruộng của người dân Phương pháp này dựa theo nguyên tắc người dân học tập tốt nhất từ chính kinh nghiệm của mình
Phương pháp PAEM phát huy mối liên hệ giữa người dân và cán bộ khuyến nông với mục đích nâng cao quá trình cùng nhau học hỏi
Tại sao khuyến nông có sự tham gia của người dân là cần thiết
đối với chúng ta?
Điều kiện nông nghiệp ở tỉnh Sơn La đa dạng, không có một giải pháp hay một câu trả lời nào có khẳng định sự phù hợp đối với mọi vùng
Nông nghiệp ở tỉnh Sơn La đang từng bước phát triển theo hướng bền vững, trong khi khoa học công nghệ và các chính sách đang thay đổi từng ngày và những giống mới đang được giới thiệu tới bà con Và cũng không có một quyết định nào khẳng định sự phù hợp với từng hoàn cảnh
Người dân cần phải sáng tạo và nhanh chóng thích ứng với những kiến thức mới để đưa ra những quyết định đúng đắn
Trang 32 Hướng dẫn hỗ trợ
Hỗ trợ là gì?
Hỗ trợ là cách hướng dẫn các cuộc thảo luận, những thử nghiệm trên thực địa hay đào tạo nhằm nâng cao hiệu quả học tập trong nhóm Việc hỗ trợ cần dựa trên các nguyên tắc người lớn học tập từ kinh nghiệm của chính mình và cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm Cán bộ hỗ trợ đem những hiểu biết kỹ thuật của mình tới người dân đáp ứng nhu cầu của người dân và
những nhu cầu này do
chính người dân tự bàn
và xây dựng lên
Các nhóm hầu hết
đúc rút kinh nghiệm
hay cùng thoả thuận
những bước tiếp theo
Đặc biệt ở bước này,
cán bộ hỗ trợ nên dành
quyền cho các nhóm và
không áp đặt ý kiến cá
nhân mình
Mục tiêu của PAEM?
Giúp người dân tự đưa ra các quyết định xem giải pháp nào là tốt nhất với điều kiện thực tế của họ
Hỗ trợ người dân không ngừng nâng cao kiến thức mới bằng cách thực hiện, theo dõi và đánh giá các hoạt động thử nghiệm trên đồng ruộng của họ
Giúp cán bộ khuyến nông hỗ trợ người dân trong quá trình thực hiện các hoạt động khuyến nông phù hợp với nhu cầu của người dân
Trang 4Các kỹ năng chính của người cán bộ hỗ trợ (Cán bộ khuyến nông cơ sở)
1 Điều khiển nhóm Đây là nhiệm vụ thông thường nhất của người
cán bộ hỗ trợ nhằm mục đích hướng dẫn nhóm trao đổi ý kiến và kinh nghiệm để cùng đi đến một kết quả, một ý kiến hay một kế hoạch làm việc chung
Hỗ trợ đạt kết quả tốt khi tính năng động nhóm
được quan tâm đúng mức, các thành viên trong nhóm hoà đồng lẫn nhau, đặc biệt cần
có sự quan tâm tới phụ nữ và người nghèo
2 Giao tiếp Điều khiển hoạt động nhóm dựa trên kỹ năng
giao tiếp của cá nhân Trong các kỹ năng thì
kỹ năng đặt câu hỏi và lắng nghe chủ động là những kỹ năng quan trọng nhất
3 Hiểu biết về kỹ thuật Ngoài kinh nghiệm và kiến thức của người
dân, cán bộ hỗ trợ nên đóng góp những hiểu biết của mình về kỹ thuật - tuy nhiên không nên tác động quá mạnh mà gợi ý và
đề xuất các giải pháp; không đưa ra ý kiến
áp đặt mà tôn trọng sự tham gia của người dân, tôn trọng ý nguyện và nhu cầu của dân
4 Quan điểm cá nhân Sự tin cậy dành cho người dân là nền tảng
quan trọng nhất đối với người cán bộ hỗ trợ (Những người có quan điểm rằng người dân không có trình độ và không hiểu biết thì không bao giờ có thể là người cán bộ hỗ trợ tốt)
Trang 5Làm thế nào để hỗ trợ ?
1 Điều khiển nhóm Điều khiển thảo luận nhóm
Làm rõ nhiệm vụ và mục tiêu của nhóm là gì?
Thu thập ý kiến đóng góp từ các nhóm và giúp tổng hợp các ý kiến đó
Khuyến khích tất cả các thành viên tham gia ý kiến và tôn trọng ý kiến
đóng góp của nhau
Đứng ở vị trí trung gian để giải quyết các mâu thuẫn
Sử dụng các hình thức khác nhau để minh hoạ (cụ thể như: tranh ảnh, giấy Ao, bảng đen, mô hình không gian 03 chiều)
Giúp các nhóm tổng kết hoặc đưa ra
kế hoạch hành động
2 Giao tiếp Hỏi các câu hỏi và lắng nghe chủ
động
Hỏi các câu hỏi để thu thập thông tin, làm rõ các tình huống và quan
điểm, khuyến khích sự tham gia của người dân, theo dõi quá trình hoạt
động nhóm, hoặc giúp người dân nâng cao nhận thức, hay tăng cường quá trình học hỏi
Tốt hơn hết là hỏi những câu hỏi mở: Thế nào? Tại sao? Khi nào? Ai ? Cái gì?
Đặt những câu hỏi khuyến khích khả năng suy nghĩ phân tích điểm mạnh,
điểm yếu, và giúp đưa ra kết luận
Lắng nghe chủ động
Đưa ra phản hồi, và mời thành phần tham gia đưa ra ý kiến phản hồi
Trang 63 Hiểu biết về kỹ thuật Đóng góp những hiểu biết kỹ thuật
Tìm hiểu rõ những kiến thức kỹ thuật nào được người dân đề xuất
Đưa ra những ví dụ và trình diễn thực tế
Tham khảo hiểu biết của người dân
và làm thế nào lồng ghép với hiểu biết của cán bộ hỗ trợ
Chuẩn bị tài liệu phát tay đơn giản,
dễ hiểu
Không áp đặt ý kiến, mà đề xuất hiểu biết của bạn như là đóng góp cho quá trình học hỏi của người dân Cuối cùng, người dân phải tự quyết
định họ muốn áp dụng những tiến bộ
kỹ thuật theo cách nào
4 Quan điểm cá nhân Chia sẻ đồng cảm
Thể hiện sự tôn trọng với người dân
Lắng nghe chủ động kinh nghiệm và nhu cầu của người dân
Cố gắng thấu hiểu quan điểm, hoàn cảnh và cảm nhận của người dân
Đưa ra ý kiến phản hồi tích cực và hữu ích
Tôn trọng và quan tâm đến kinh nghiệm của người dân địa phương
Thiết lập sự hiểu biết và tin tưởng lẫn nhau, khuyến khích các học viên tôn trọng ý kiến của nhau, đặc biệt là những thành viên ít nói và phụ nữ
Đây là cơ sở nền tảng quan trọng để thực hiện hỗ trợ tốt
Trang 73 Các hoạt động trong PAEM
Hoạt động quan trọng nhất: Xây dựng một hoạt động thử nghiệm
Nội dụng quan trọng nhất ở PAEM là hỗ trợ người dân xây dựng thử nghiệm, hỗ trợ việc theo dõi và đánh giá thử nghiệm
Thử nghiệm là một biện pháp mới, được thực hiện trên diện nhỏ và luôn phải chia thành 02 ô Một ô để thử nghiệm biện pháp kỹ thuật mới, một ô để thực hiện kỹ thuật thông thường, làm đối chứng Mục
đích của việc này là để thử nghiệm kỹ lưỡng khả năng phù hợp về mặt
kỹ thuật cũng như tài chính các biện pháp mới trong hệ thống nông nghiệp và so sánh với biện pháp cũ Những ý tưởng để thử nghiệm có thể là một loại giống mới, thay đổi trong mật độ cây trồng, công thức phân bón mới, vv… Có 7 bước để tiến hành thử nghiệm và những bước này được trình bầy chi tiết ở phần tiếp theo
1 Chuẩn bị cuộc họp thôn bản đầu tiên
2 Tiến hành cuộc họp thôn bản đầu tiên
3 Họp với nhóm nông dân được lựa chọn thử nghiệm - Trong một bản, 3 đến 7 hộ nông dân nên xây dựng một thử nghiệm tương tự như nhau
4 Cùng nông dân thiết lập thử nghiệm - Nên có đối chứng rõ ràng giữa hai ô thử nghiệm, thử nghiệm và đối chứng, cụ thể
02 ô đều có những điều kiện về nông nghiệp tương tự như nhau
5 Thường xuyên cùng nông dân thực hiện theo dõi thử nghiệm - Cần ghi chép cẩn thận những thông tin theo dõi được
6 Lập kế hoạch hội thảo đầu bờ
7 Hỗ trợ hội thảo đầu bờ
Trang 8Các hoạt động khác tiến hành trong PAEM
Xây dựng ô trình diễn: Nếu thử nghiệm chứng minh hiệu quả,
tính khả thi và thành công của một biện pháp kĩ thuật mới, cán bộ KN xã nên khuyến khích người dân áp dụng trên diện rộng những kết quả thử nghiệm tại đồng ruộng của chính mình
Tổ chức tập huấn: Đào tạo cho nông dân về các vấn đề kỹ thuật
cần đáp ứng theo nhu cầu của người dân, có phần thực hành hay bài tập để người dân có thể học hỏi từ thực tế mà không chỉ từ các bài giảng
Tổ chức tham quan học tập: Trong một số trường hợp rất khó để
thuyết phục người dân về một loại sản phẩm mới (cây ăn quả) hoặc là
kỹ thuật mới mà chưa nhìn thấy nó bao giờ Các chuyến tham quan tới các bản mà người dân nơi đó đã áp dụng thành công kỹ thuật mới có thể mở mang thêm hiểu biết và kinh nghiệm cho người dân
Tổ chức dịch vụ đầu vào: Thử nghiệm và trình diễn có thể được
cung cấp với các dịch vụ đầu vào như giống hay phân bón từ các công
ty cung ứng vật tư của huyện
Hỗ trợ nhóm sở thích: Đối với một số hoạt động (ví dụ như nuôi
lợn, nuôi ong), thì sẽ rất thích hợp nếu người dân hỗ trợ lẫn nhau trong một nhóm cùng sở thích về sản xuất Cán bộ khuyến nông xã có thể hỗ trợ những nhóm này
Trang 94 Bẩy bước cho thiết lập thử nghiệm trong PAEM Bước 1: Chuẩn bị cho cuộc họp bản đầu tiên
Kế hoạch cho các hoạt động khuyến nông phải dựa trên kết quả của kế hoạch phát triển thôn bản ở cấp thôn bản
Để phối hợp các dịch vụ KN với nhu cầu của thôn bản một cách hiệu quả phải căn cứ vào Kế Hoạch Phát Triển Thôn Bản (KHPTTB)
đã được phê duyệt Phương pháp này cũng đã được UBND tỉnh Sơn La phê chuẩn vào tháng 3 năm 2000 và quyết định áp dụng trên địa bàn toàn tỉnh vào tháng 5/2002
KHPTTB là cơ sở để lập kế hoạch cho các hoạt động nông nghiệp theo nhu cầu và ưu tiên của các thôn bản khác nhau Trạm khuyến nông huyện chịu trách nhiệm lập kế hoạch hàng năm cho các hoạt
động nông nghiệp
Cán bộ khuyến nông huyện nên giúp cán bộ khuyến nông xã chuẩn bị cuộc họp bản đầu tiên
- Trạm khuyến nông huyện định hướng cho cán bộ khuyến nông xã dựa trên việc xây dựng kế hoạch PTKTXH của thôn bản và kế hoạch hàng năm về các hoạt động nông nghiệp để
họ có thể biết được thôn bản có yêu cầu gì từ các dịch vụ khuyến nông
- Trạm khuyến nông huyện cùng với cán bộ KN xã làm việc về vấn đề quản lí, ví dụ như ai cần chịu trách nhiệm về hoạt động nào tại thôn bản nào Những buổi tập huấn, hướng dẫn với nội dung như vậy sẽ được tổ chức hàng tháng
- Trạm khuyến nông huyện hướng dẫn và tập huấn cho cán bộ
KN xã về kĩ năng hướng dẫn, hỗ trợ khi làm việc cùng với nông dân và hướng dẫn hỗ trợ như thế nào
- Trạm khuyến nông huyện tập huấn cho cán bộ khuyến nông xã
về phương pháp khuyến nông có người dân tham gia, và các
Trang 10nội dung về kĩ thuật mà cán bộ KN xã cần biết trong khi thực hiện thử nghiệm cùng với nông dân
Để chuẩn bị tốt
hơn cho cuộc họp
bản Cán bộ khuyến
nông phải chuẩn bị
trước nội dung cuộc
họp bản đầu tiên và
cần làm rõ các câu
hỏi (như phần ghi
nhớ bên cạnh)
Ghi nhớ: Cán bộ khuyến nông xã cần
lưu ý làm rõ đối với ban quản lý thôn bản
; ngày, giờ tổ chức họp bản
; những ai được mời (chú ý sự cân bằng về giới)
; ai có trách nhiệm mời
; mục tiêu và nội dung cuộc họp
; các hoạt động nào đã và đang được lập trong kế hoạch phát triển thôn bản (VDP)
; kết quả nào cần đạt được cuối buổi họp thôn bản
; tài liệu nào cần thiết phải chuẩn bị
; những nguồn hỗ trợ nào cần thiết
Trang 11Bước 2: Tổ chức cuộc họp bản đầu tiên
Cuộc họp thôn bản lần đầu tiên là một yếu tố quan trọng mang đến
sự thành công của việc thử nghiệm và trình diễn Trong cuộc họp này, ban quản lý thôn bản cùng với người dân thoả thuận lựa chọn các hộ gia đình để tiến hành việc thử nghiệm cùng với những tiêu chí rõ ràng Những người dân thôn bản, cả nam giới và phụ nữ đều có quyền bình
đẳng bầy tỏ mong muốn khi tham gia thử nghiệm Chỉ những người dân tham gia cuộc họp thôn bản mới được lựa chọn tham gia các hoạt
động thử nghiệm Từ 03 đến 07 hộ dân nên được lựa chọn để tiến hành một thử nghiệm tương tự tại một bản Từ đó, kết quả những áp dụng kỹ thuật mới được đem ra so sánh dễ dàng hơn và có thể được phân tích với kết quả chính xác hơn
Để hỗ trợ cuộc họp bản, nên đặt câu hỏi cho các thành viên tham gia và cùng thảo luận một cách cởi mở về các vấn đề nêu ra, chứ không nên áp đặt chính kiến của mình Một số ví dụ về các câu hỏi như sau:
ẻ Tại sao bà con thôn bản lại đưa hoạt động này vào kế hoạch phát triển thôn bản của năm
nay?
ẻ Bà con mong muốn gì từ
hoạt động này?
ẻ Làm thế nào chúng ta
thực hiện được hoạt động
này? Khi nào? ở đâu?
ẻ Những ai quan tâm đến
việc thực hiện thử
nghiệm trên diện tích của
họ?
ẻ Tại sao chúng ta cần có
hai ô cho thử nghiệm?
(một ô đối chứng và một
ô thử nghiệm nhằm so
sánh sự khác nhau giữa
Trang 12kết qủa thử nghiệm và kết quả thực hiện theo kĩ thuật truyền thống Có khi, một vài giống hoặc biện pháp kĩ thuật mới không phù hợp với điều kiện địa phương Hoặc các biện pháp kĩ thuật truyền thống tốt hơn biện pháp mới Có trường hợp, người nông dân biết được biện pháp nào là phù hợp nhất)
ẻ Ai thường làm công việc này? (nam giới hay phụ nữ? Từ đó, chúng ta nên lựa chọn ai?
Cuối cùng, cán bộ KN cần thống nhất với bà con thôn bản
về những vấn đề sau:
; Gia đình nông dân tham gia thử nghiệm (tình nguyện) sẽ đóng góp diện tích đất và công lao động Họ sẽ đồng ý thực hiện theo yêu cầu là phải có hai ô thử nghiệm và đối chứng để một bên tiếp tục áp dụng các biện pháp kĩ thuật truyền thống và một bên áp dụng các biện pháp kĩ thuật mới Họ cũng sẽ đóng góp bằng cách
hỗ trợ cán bộ KN trong việc huấn luyện và tập huấn cho nông dân khác Cố gắng nên có sự tham gia của các hộ nghèo và phụ nữ
; Trách nhiệm của nông dân, ban quản lý thôn bản, cán bộ khuyến nông xã và cán bộ khuyến nông huyện trong thời gian tham gia thử nghiệm là gì?
; Các bên đầu tư cho từng hạng mục đầu vào?
; Khi nào tổ chức các chuyến thăm đồng?
; Lập kế hoạch với nông dân về nội dung của từng chuyến thăm
đồng, những nông dân nào muốn đi cùng và các câu hỏi có thể có trong thời gian họp?
; Giải thích phương thức làm thế nào để thực hiện thử nghiệm/trình diễn này?
Trang 13Bước 3: Họp với nhóm nông dân được lựa chọn thực hiện thử nghiệm
Sau khi các hộ gia đình cùng được lựa chọn trong các cuộc họp thôn bản, cán bộ KN xã cần tổ chức gặp gỡ họ, tới thăm địa điểm, và thống nhất chính xác diện tích của ô thử nghiệm, cũng như ô đối chứng
Sau khi đã thống nhất, yêu cầu chủ hộ nông dân phải ký kết vào bản thoả thuận và hướng dẫn việc ghi chép vào sổ ghi chép, cuối cùng
là cán bộ KN xã phải thống nhất với chủ hộ về chương trình theo dõi hiện trường trong suốt quá trình canh tác Bản thoả thuận này cũng
được xác nhận của đại diện cho Ban QLTB (xem mẫu thoả thuận với nông dân trong phụ lục 6)
Diện tích cần thiết cho 01 ô thử nghiệm của nông dân khoảng 250m2 cho (canh tác trên đất bằng) đến 1000m2 (canh tác trên đất dốc) cùng một diện tích
cho cả ô thử
nghiệm và ô đối
chứng
Cán bộ KN xã
nên thảo luận lại
với nông dân về
các vấn đề kĩ thuật
của thử nghiệm,
và làm thế nào để
thực hiện theo dõi,
giám sát Cán bộ
KN cũng cần giải
thích tại sao lại
cần phải có 2 ô:
thử nghiệm và đối
chứng
Trang 14Bước 4: Cùng nông dân thiết lập thử nghiệm
Một thử nghiệm được tính khi một nhóm hộ nông dân cùng thực hiện thử nghiệm một biện pháp kĩ thuật mới trong một thôn bản Mỗi
hộ nông dân đóng góp diện tích của mình cho thử nghiệm ( như đã nêu trên: từ 250-1000m2) và sẽ được chia thành 2 ô: thử nghiệm (biện pháp
kĩ thuật mới) và đối chứng (biện pháp kĩ thuật truyền thống) Các chi phí cho thực nghiệm căn cứ vào chính sách cụ thể Dịch vụ khuyến nông huyện có trách nhiệm cung cấp đúng lúc những đầu vào cần thiết cho các thử nghiệm
Ô đối chứng phải có những điều kiện tương tự như ô thử nghiệm
Sự khác nhau duy nhất chính là thông số kỹ thuật mới
Thử nghiệm (biện pháp
kỹ thuật mới (Chỉ thay đổi thông số kỹ thuật)
Đối chứng (biện pháp kỹ thuật truyền thống)
Một thử nghiệm có 2 mục tiêu chính:
; Sử dụng thử nghiệm để tập huấn kĩ lưỡng và thảo luận làm thế nào
để các biện pháp kĩ thuật mới có thể được áp dụng tốt hơn tại các