Đề tài : Cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010 pptx

Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2005 Năm 2005, thị trường tiền tệ thường xuyên nóng lên, Ngân hàng Nhà nước điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chặt chẽ.. Diễn biến

Đề tài : Cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai

đoạn 2005 – 2010

Lời mở đầu 2

1 Tổng quan tình hình kinh tế xã hội giai đoạn 2005 – 2010 3

2 Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010 5

2.1 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2005 5

2.2 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2006 5

2.3 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2007 6

2.4 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2008 6

2.5 Diễn biến lãi suất và điều chỉnh của NHNN năm 2009 7

2.6 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2010 8

3 Đánh giá cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010 9

3.1 Giai đoạn 2005 – 5/2008: Cơ chế lãi suất thỏa thuận, Ưu – nhược điểm 9

3.2 Cơ chế lãi suất cơ bản bằng Đồng Việt Nam (5/2008 – nay) 11

a Nhằm hạn chế cuộc chạy đua lãi suất huy động của các NHTM, NHNN đã quy định trần lãi suất huy động là 12%/năm theo công điện 02/CĐ-NHNN ngày 26/02/2008 11

b Sự phục hồi của nền kinh tế và cơ chế lãi suất thỏa thuận 14

Kết luận 17

Lời mở đầu

Trong thời gian qua , Việt Nam đã và đang đạt được những thành tựu to lớn nhất là trong lĩnh vực kinh tế với chủ trương xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng XHCN Trong sự phát triển đó , NHTW đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc định hướng nền kinh tế , điều tiết các mối quan hệ trong nền kinh tế , chống lạm phát , thiểu phát và các nhược điểm phát sinh trong nền kinh tế thị trường Một trong những công cụ được NHTW sử dụng nhiều nhất để thực hiện các chức năng của mình là công cụ lãi suất Đây là một công cụ của chính sách tiền tệ được nhiều nhà nghiên cứu kinh tế quan tâm và được nhiều quốc gia sử dụng như một công cụ hữu hiệu để điều tiết nền kinh tế Đồng thời , đây cũng được coi là một công cụ nhạy cảm nhất và là vấn đề nóng bỏng thu hút được nhiều sự quan tâm của các thành phần dân cư trong xã hội Là một công cụ có vai trò quan trọng như vậy , nên lãi suất là một trong những biến số được theo dõi một cách chặt chẽ vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến mỗi người dân và có những ảnh hưởng rất to lớn tới nền kinh tế

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này và qua những kiến thức đã được tìm

hiểu ở môn “Tài chính ngân hàng và sự phát triển” cùng với sự chỉ bảo của thầy giáo, em xin được trình bày hiểu biết của mình về vấn đề: "Cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010 ".

Bài tiểu luận gồm 3 phần chính:

1 Tổng quan tình hình kinh tế xã hội Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010

2 Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất của NHNN giai đoạn 2005 – 2010

3 Đánh giá cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai đoạn 2005 -2010

Do hiểu biết còn hạn hẹp, chắc rằng bài viết của em không tránh khỏi những khiếm khuyết

Em rất mong được sự góp ý phê bình của thầy cô

Em xin chân thành cảm ơn!

1 Tổng quan tình hình kinh tế xã hội giai đoạn 2005 – 2010

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 5 năm đạt 7%

- Việc gia nhập tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào tháng 11 – 2006 mở

ra một thời kỳ hội nhập sâu rộng chưa từng có, khiến mức giao lưu thương mại và đầu tư quốc tế tăng vọt Trong 5 năm 2006-2010, tổng vốn FDI thực hiện đạt gần 45

tỉ USD, vượt 77% so với kế hoạch đề ra Tổng số vốn đăng ký mới và tăng thêm ước đạt 150 tỉ USD, gấp hơn 2,7 lần kế hoạch đề ra và gấp hơn 7 lần so với giai đoạn 2001-2005 Tổng vốn ODA cam kết đạt trên 31 tỉ USD, gấp hơn 1,5 lần so với mục tiêu đề ra; giải ngân ước đạt khoảng 13,8 tỉ USD, vượt 16%

- GDP năm 2010 tính theo giá thực tế đạt 101,6 tỉ USD, gấp 3,26 lần so với năm 2000; GDP bình quân đầu người đạt 1.168 USD

- Các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế đều có bước phát triển khá

+ Sự phát triển ổn định trong ngành nông nghiệp, nhất là sản xuất lương thực

đã bảo đảm an ninh lương thực quốc gia

+ Sản phẩm công nghiệp phát triển ngày càng đa dạng và phong phú về chủng loại, chất lượng được cải thiện, từng bước nâng cao khả năng cạnh tranh, đảm bảo cung cầu của nền kinh tế, giữ vững thị trường trong nước và mở rộng thị trường xuất khẩu

+ Đã chú trọng đầu tư phát triển một số ngành công nghiệp mới, công nghệ cao

+ Khu vực dịch vụ có tốc độ tăng trưởng ổn định

- Cơ cấu kinh tế tiếp tục được chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Cơ cấu lao động cũng có sự chuyển dịch tích cực Cụ thể là: Tỉ trọng khu vực công nghiệp trong cơ cấu GDP từ 41% (năm 2005) tăng lên 41,1% (năm 2010); khu vực dịch vụ từ 38% (năm 2005) tăng lên 38,3% (năm 2010); khu vực nông nghiệp từ 21% (năm 2005) giảm xuống 20,6% (năm 2010); Cơ cấu lao động trong nông nghiệp từ 57,1% (năm 2005) giảm xuống 48,2% (năm 2010); trong công nghiệp và xây dựng từ 18,2% (năm 2005) tăng lên 22,4% (năm 2010); dịch vụ từ 24,7% (năm 2005) tăng lên 29,4% (năm 2010)

- Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tiếp tục được xây dựng và hoàn thiện; chủ trương, đường lối đổi mới của Đảng tiếp tục được thể chế hóa thành luật pháp, cơ chế, chính sách ngày càng đầy đủ, đồng bộ hơn; môi trường đầu tư, kinh doanh được cải thiện; các yếu tố thị trường và các loại thị trường tiếp tục hình thành, phát triển; nền kinh tế nhiều thành phần có bước phát triển mạnh

- Việc kiện toàn các tổng công ty, thí điểm thành lập các tập đoàn kinh tế nhà nước đạt một số kết quả Giai đoạn 2005-2010 doanh nghiệp nước ta tăng hơn 2,3 lần về số doanh nghiệp và 7,3 lần về số vốn so với 5 năm trước Doanh nghiệp cổ phần trở thành hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh phổ biến

Như vậy, trong giai đoạn 2005 - 2010, nền kinh tế vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, duy trì tốc độ tăng trưởng khá, tiềm lực và quy mô nền kinh tế tăng lên, nước ta đã ra khỏi tình trạng kém phát triển Chính sự phục hồi và đạt mức tăng trưởng khá, tạo cơ sở vững chắc để thực hiện kế hoạch 5 năm 2011- 2015 đạt kết quả vững chắc hơn

Bảng 1: Các chỉ tiêu kinh tế chủ yếu của Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010

Giá trị sản xuất công nghiệp

Nguồn: Tính toán từ số liệu Tổng cục thống kê

2 Thực trạng cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai đoạn

2005 – 2010

2.1 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2005

Năm 2005, thị trường tiền tệ thường xuyên nóng lên, Ngân hàng Nhà nước

điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chặt chẽ Trong năm, Ngân hàng Nhà nước

3 lần quyết định điều chỉnh tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất chiết khấu, 2 lần điều chỉnh tăng lãi suất cơ bản, lãi suất tiền gửi

Cụ thể, từ tháng 1/2005, lãi suất tái cấp vốn tăng từ 5,0%/năm lên 5,5%/năm

và lãi suất chiết khấu từ 3,0% lên 3,5%/năm Từ tháng 2/2005 lãi suất cơ bản tăng

từ 7,5%/năm lên 7,8%/năm

Lãi suất tiền gửi và huy động vốn nội tệ của các ngân hàng thương mại trong năm 2005 bình quân tăng 0,48%/năm - 0,63%/năm của mỗi kỳ hạn so với năm

2004 Lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay USD của các ngân hàng thương mại trong nước cũng tăng lên, với mức tăng 1,25% - 1,5%/năm so với năm 2004

2.2 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2006

Năm 2006, lãi suất trên thị trường thế giới có nhiều biến động, đặc biệt là đồng USD Trong năm, Cục dữ trữ liên bang Mỹ đã 4 lần điều chỉnh tăng lãi suất đồng USD và hiện đang dừng ở mức 5,25% năm Đây là đồng tiền có tác động trực tiếp đến quan hệ tỷ giá và lãi suất của đồng Việt Nam Mặt khác, trong năm sự biến động của chỉ số giá cả, giá vàng và quan hệ cung - cầu vốn trên thị trường cũng là những nhân tố góp phần tác động đến sự biến động lãi suất tiền gửi của đồng Việt Nam.

Trong năm 2006, NHNN tiếp tục điều hành lãi suất theo hướng thận trọng, linh hoạt nhằm ổn định mặt bằng lãi suất Các mức lãi suất của NHNN công bố trong năm 2005: Lãi suất tái cấp vốn 6,5%/năm, lãi suất tái chiết khấu 4,5%/năm, lãi suất cơ bản 8,25%/năm

2.3 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2007

Trong năm 2007, NHNN điều hành chính sách tiền tệ theo hướng thắt chặt tiền tệ để rút mạnh tiền từ lưu thông về, giảm tốc độ tăng tổng phương tiện thanh toán và tín dụng nhằm kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Theo đó, để tránh tác động không thuận lợi đối với tăng trưởng kinh tế, NHNN tiếp tục giữ ổn định lãi suất mức lãi suất cơ bản là 8,25%/năm, lãi suất tái cấp vốn là 6,5%/năm và lãi suất chiết khấu là 4,5%/năm Lý do chủ yếu của việc

giữ ổn định lãi suất này là nhằm phát tín hiệu định hướng ổn định lãi suất thị trường

để hạn chế tác động tăng lãi suất cho vay và cộng hưởng làm tăng chi phí sản xuất,

từ đó góp phần kiểm soát lạm phát Đối với việc kiểm soát mức tăng tiền tệ để kiềm chế lạm phát, thì chủ yếu sử dụng nghiệp vụ thị trường mở, dự trữ bắt buộc, còn lãi suất chỉ đóng vai trò bổ trợ cho các công cụ này

Riêng đối với lãi suất tiền gửi USD của pháp nhân tại TCTD, kể từ ngày 01/03/2007, NHNN bỏ quy định trần lãi suất tiền gửi bằng USD đối với pháp nhân, các TCTD đã được phép ấn định lãi suất tiền gửi bằng USD của pháp nhân theo cơ chế thoả thuận, phù hợp với nhu cầu vốn kinh doanh, cung cầu vốn ở thị trường trong nước và lãi suất thị trường quốc tế

2.4 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2008

Đầu năm 2008, trong một loạt các biện pháp kiềm chế lạm phát, NHNN đã đưa ra Quyết định số 187/2008/QĐ-NHNN về việc tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc nhằm rút bớt tiền trong lưu thông, mở rộng dần các loại tiền gửi phải dự trữ bắt buộc; tiếp theo đó phát hành tín phiếu NHNN bằng tiền đồng dưới hình thức bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng Các NHTM đối mặt với khó khăn thiếu nguồn cung tiền đồng dẫn đến lãi suất huy động vốn tăng cao

Trước tình hình đó, NHNN đã ra công văn số 02/CĐ-NHNN ngày 26/02/2008 quy định trần lãi suất huy động là 12%/năm nhằm hạn chế tình trạng này, Tiếp theo

đó, ngày 17/5/2008, Quyết định số 16/2008/QĐ-NHNN về cơ chế điều hành lãi suất

cơ bản bằng đồng Việt Nam được ban hành, các TCTD ấn định lãi suất kinh doanh (lãi suất huy động và lãi suất cho vay) bằng đồng Việt Nam không vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do NHNN công bố áp dụng trong từng thời kỳ Quyết định số 546/2002/QĐ-NHNN ngày 30/5/2002 về việc thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận trong hoạt động tín dụng thương mại bằng VNĐ của TCTD đối với khách hàng hết hiệu lực thi hành Việc huy động vốn bằng VNĐ của các TCTD phù hợp với quy định về cơ chế điều hành lãi suất cơ bản, mức trần lãi suất huy động 12%/năm theo công điện số 02/CĐ-NHNN ngày 26/02/2008 cũng không còn hiệu lực

Chỉ trong năm 2008 đã có 8 lần điều chỉnh lãi suất cơ bản, lãi suất tái cấp vốn, lãi suât tái chiết khấu; 5 lần điều chỉnh dự trữ bắt buộc và lãi suất tiền gửi dự trữ bắt buộc

2.5 Diễn biến lãi suất và điều chỉnh của NHNN năm 2009

Năm 2009, Chính phủ điều hành linh hoạt hơn và ít sốc hơn năm 2008, hệ thống tài chính ngân hàng đã trở lại bình thường và ổn định, doanh nghiệp tiếp cận được vốn VNĐ và ngoại tệ Vào tháng 4/2009, NHNN đã có quyết định điều chỉnh một số mức lãi suất quan trọng trên thị trường tiền tệ bao gồm: lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu, lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán liên ngân hàng và cho vay bù đắp thiếu hụt vốn trong thanh toán bù trừ của NHNN đối với các ngân hàng đều đươc giảm với mức phổ biến 1% Mặc dù mức lãi suất cơ bản được giữ nguyên là mức 7% nhưng động thái lãi suất quan trọng trên thị trường vẫn được xem là một động thái tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ nhằm đẩy mạnh tiền ra cho sản xuất kinh doanh

Ngày 23/1/2009, Chính phủ đã công bố gói kích thích kinh tế với mức lãi suất

hỗ trợ 4% đối với các tổ chức, cá nhân vay vốn ngân hàng trong thời gian tối đa là 8 tháng, kết thúc vào ngày 31/12/2009

Trong khi xu thế phục hồi nền kinh tế đã rõ rệt hơn, tình hình tiền tệ, tín dụng lại có rất nhiều biến động, đặc biệt đà nới lỏng tín dụng tăng cao, Chính phủ đã quyết định dừng hỗ trợ lãi suất ngắn hạn vào 31/12/2009 và tăng lãi suất cơ bản bằng VNĐ từ 7% lên 8%/năm, bắt đầu thực hiện từ 31/12/2009

2.6 Diễn biến lãi suất và sự điều chỉnh của NHNN năm 2010

Diễn biến của lãi suất năm 2010 đi theo kịch bản của năm 2009: Lãi suất điều hành ổn định trong một thời gian dài và sau đó tăng lên vào cuối năm nhằm kiềm chế lạm phát; lãi suất thị trường có xu hướng giảm vào giữa năm và tăng cao trở lại những tháng cuối năm

Năm 2010, một năm đầy biến động của thị trường tiền tệ trong nước cũng như trên thế giới, một năm mà nền kinh tế nước ta gặp rất nhiều khó khăn trong giai đoạn phục hồi sau những ảnh hưởng từ biến động kinh tế thế giới 2008 – 2009 Trước những biến động

đó, để thực hiện đồng bộ với các giải pháp của Chính phủ, NHNN thực hiện điều hành chính sách tiền tệ thận trọng, linh hoạt nhằm tạo điều kiện hỗ trợ tích cực cho thị trường tiền tệ - tín dụng hoạt động ổn định, góp phần hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và kiềm chế lạm phát gia tăng những tháng cuối năm một cách hiệu quả Theo đó, NHNN đã duy trì lãi suất

cơ bản bằng đồng Việt Nam ổn định ở mức 8% trong suốt 10 tháng đầu năm và thực hiện điều chỉnh lên mức 9% trong hai tháng cuối năm trước sức ép của lạm phát

Nguồn: NHNN

Bên cạnh đó, để tạo điều kiện cho thị trường tiền tệ hoạt động theo quy luật thị trường, có sự quản lý của nhà nước, NHNN từng bước bố các quy định ràng buộc

về các loại lãi suất của các TCTD Cụ thể là trong năm, NHNN đã ban hành Thông

tư số 03/2010/TT-NHNN; Thông tư 07/2010/TT-NHNN; Thông tư 12/2010/TT-NHNN cho phép TCTD được thực hiện cho vay bằng VND theo cơ chế lãi suất thoả thuận Tuy nhiên trong năm vừa qua, chính sách điều hành cũng như chính sách lãi suất vẫn bị chi phối bởi chính sách kinh tế đa mục tiêu, chịu áp lực lớn từ biện pháp kinh tế vĩ mô của Chính phủ Vì vậy, đã tạo ra những khó khăn nhất định trong công tác điều hành ổn định mặt bằng lãi suất của NHNN

3 Đánh giá cơ chế điều hành lãi suất của NHNN Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010

3.1 Giai đoạn 2005 – 5/2008: Cơ chế lãi suất thỏa thuận, Ưu – nhược điểm

Việc thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận đã tạo điều kiện cho các ngân hàng chủ động trong việc huy động và cho vay vốn, lãi suất phản ánh được cung cầu trên thị trường, tạo điều kiện khai thác triệt để sức mạnh của cơ chế thị trường, các nguồn lực được phân phối và sử dụng có hiệu quả do đó đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế

Tuy nhiên, thực tế từ khi cơ chế lãi suất thỏa thuận được đưa vào thực hiện, lãi suất vẫn còn thiếu tính thị trường Nguyên nhân là thời kỳ này, 4 “đại gia” NHTM quốc doanh (VCB, MHB, ICB và BIDV) hiện đang chiếm 70% tổng tài sản của toàn bộ hệ thống ngân hàng, trong đó, mỗi NHTMQD hiện đang quản lý một khối tài sản tương đương 15 – 20% GDP với các khách hàng chính là các DNNN Trong khi đó, Chính phủ hạn chế việc tiếp cận thị trường ngân hàng của các Ngân hàng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài ở Việt Nam Do vậy, 4 “đại gia” này

dễ dàng chi phối lãi suất trên thị trường Thêm vào đó, quá nhiều ưu đãi về lãi suất của Chính phủ thông qua con đường cho vay chỉ định cũng làm mất đi tính thị trường của lãi suất

Mặt khác, các tác động tiêu cực của tăng trưởng nhanh cũng dần bộc lộ Lạm phát phi mã cuối năm 2007 là 12,63% cao nhất trong hơn chục năm trước đó Chính sách thặt chặt tiền tệ được đưa ra để đối phó với lạm phát Theo Quyết định số 187/2008/QĐ-NHNN, NHNN sẽ mở rộng diện các loại tiền gửi phải dự trữ bắt buộc, bao gồm các loại tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn, thay cho việc áp dụng

dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn từ 24 tháng trở xuống trong thời gian qua Tiếp đó là quyết định số 346/QĐ-NHNN về việc phát hành tín phiếu Ngân hàng Nhà nước bằng tiền đồng dưới hình thức bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng nhằm thu hút 20.300 tỉ đồng

Tình trạng khan hiếm tiền đồng trên thị trường tiền tệ xuất hiện và ngày càng trầm trọng trong 6 tháng đầu năm 2008 (do các khoản thanh toán của doanh nghiệp mạnh trong thời gian này; sự thiếu hỗ trợ trong cơ chế tái cấp vốn và những hoạt động rút tiền khỏi hệ thống liên NH trên thị trường mở của NHNN) khiến cho lãi suất tiền gửi VND liên ngân hàng tăng dữ dội, có thời điểm lên tới 30 – 40%/năm, đẩy các NHTM vào cuộc chạy đua lãi suất như một phản ứng tự nhiên nhằm huy động đủ một lượng vốn lớn trong thời gian ngắn đáp ứng hàng loạt các yêu cầu thắt chặt tiền tệ của NHNN như dự trữ bắt buộc, mua tín phiếu bắt buộc

Và chỉ sau vài ngày chạy đua, lãi suất huy động của các NHTM (lên đến 15 – 16%/năm) đã cao hơn khá nhiều so với lãi suất tái cấp vốn của NHNN (13%/năm)

và lãi suất tái chiết khấu (11%/năm) mà NHNN cũng vừa nâng lên, đã tạo ra một làn sóng chuyển tiền từ ngân hàng lãi suất thấp sang ngân hàng lãi suất cao, mà đi kèm với đó là áp lực lạm phát Lãi suất huy động liên tục tăng dẫn đến lãi suất cho vay cũng tăng theo tỷ lệ thuận khiến hệ thống tài chính – ngân hàng mất an toàn, các doanh nghiệp đều phải cân nhắc lại cơ cấu vốn của mình cũng như các dự định sản xuất

Cùng với đó là dấu hiệu của những tác động của cuộc đại suy thoái kinh tế thế giới mà khởi nguồn từ cuộc khủng hoảng tín dụng ở Mỹ diễn ra vào tháng 8/2007 ngày càng rõ nét