Giáo án Lịch Sử lớp 10: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN pps

- Hiểu được Nhà nước phong kiến Việt Nam được tổ chức theo chế độ quân chủ trung ương lập quyền, có pháp luật, quân đội và có chính sách đối nội đối ngoại đầy đủ tự chủ và độc lập.. 2.Dẫ

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ

NƯỚC PHONG KIẾN (Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Về kiến thứcc

Sau khi học xong bài học yêu cầu học sinh cần:

- Nắm được quá trình xây dựng và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến Việt Nam diễn ra trong một thời gian lâu dài trên một lãnh thổ thống nhất

- Hiểu được Nhà nước phong kiến Việt Nam được tổ chức theo chế độ quân chủ trung ương lập quyền, có pháp luật, quân đội và có chính sách đối nội đối ngoại đầy đủ tự chủ và độc lập

- Thấy được trên bước đường phát triển, mặc dầu tính giai cấp ngày càng gia tăng, nhà nước phong kiến Việt Nam vẫn giữ được mối quan hệ gần gũi với nhân dân

2 Về tư tưởng tình cảm

- Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc

3 Về kỹ năng

Rèn luyện kỹ năng phân tích so sánh

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY HỌC

- Bản đồ Việt Nam

- Tranh ảnh Văn Miếu, nhà nước

- Môt số tư liệu về nhà nước các triều Lý, Trần, Lê, Sở

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi: Tóm tắt diễn biến qua đó nêu nguyên nhân thắng lợi,

ý nghĩa Lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng

2.Dẫn dắt vào bài mới

Thế kỷ X đã mở đầu thời đại phong kiến độc lập của dân tộc Việt Nam từ thế kỷ X  XV trên cơ sở một lãnh thổ thống nhất nhà nước quân chủ chuyên chế phong kiến được thành lập và từng bước phát triển, hoàn thiện đạt đến đỉnh cao Để hiểu được quá trình hình thành và phát triển của nhà nước phong kiến Việt Nam chúng ta cùng tìm hiểu bài 17

3 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản học sinh

cần nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp - Cá nhân

Trước hết giáo viên nhắc lại ý nghĩa

của chiến thắng Bặch Đằng 938 mở

ra một thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài

I Bước đầu tiên xây dựng nhà nước độc lập thế kỷ X

cho dân tộc Song sau hơn 1000 năm

Bắc Thuộc nhiều yêu cầu lịch sử

được đặt ra mà trước mắt là phải dữ

vững an ninh và thống nhất đất

nước Đánh lại các cuộc sâm lược

của nước ngoài, bảo vệ nền độc lập,

tự chủ của tổ quốc, để đáp ứng yêu

cầu đó 939 Ngô Quyền sưng vương

- Giáo viên tiếp tục trình bày: Ngô

Quyền sưng vương đã bắt, bỏ chức

tiết độ sứ, xây dựng cung điện, triều

đình, đặt chiếu quan nghi lễ theo chế

độ quân chủ

-939 Ngô Quyền sưng vương, thành lập chính quyền mới, đóng đô ở Đông Anh Hà Nội

- Giáo viên pháp vấn học sinh: Việc

Ngô Quyền sưng vương xây dựng

một chính quyền mới có ý nghĩa gì ?

- Giáo viên gợi ý: 905 Khúc Thừa

Dụ đã lãnh đạo nhân dân đánh bại

tiết độ sứ nhà Đường và dành lấy

chính quyền, Song thiết chế chính trị

vẫn tổ chức

 Mở đầu xây dựng nhà nước độc lập tự chủ

- Giáo viên tiếp tục giảng bài: Nhà

Ngô suy vong loại 12 sứ quân diễn

- 968 Sau khi dẹp loạn 12 sứa quân Đinh Bộ Lĩnh lên

ra, đất nước bị chia cắt 968 sau khi

dẹp loạn 12 sứ quân Đinh Bộ Lĩnh

đưn xưng đế

ngôi, đặt quốc hiệu là Đại

Cổ Việt Chuyển kinh đô về Hoa Lư Ninh Bình

- Giáo viên: Giảng dải thêm về quốc

hiệu Đại Cổ Việt và tình hình nước

ta cuối thời Đinh, nội bộ lục đục,

vua mới còn nhỏ (Đinh Toàn 6 tuổi),

Lợi dụng tìn hình đó quân Tống đem

quân sâm lược nước ta:

Trước nguy cơ bị xâm lược Thái hậu

họ Dương đã đặt quyền lợi dân tộc

trên quyền lợi dòng họ, lấy áo lông

cổn vắt lên mình Lê Hoàn và chính

thức mời thập đạo tướng quân Lê

Hoàn lên làm vua Để có điều kiện

lãnh đạo chống Tống Nhà tiền Lê

thành lập

- Giáo viên có thể minh hoạ bằng sơ

đồ đơn giản:

- Tổ chức bộ máy nhà nước: Thời Đinh, tiền Lê chính quyền chung ương có 3 ban: Ban văn

Ban võ Tăng ban <

Vua

Ban Ban Tăng

- GV PV: Em có nhận xét gì về tổ

chức nhà nước thời đinh, tiền Lê

Gợi ý: So với Ngô Quyền

+ Thời Ngô chính quyền trung ương

chưa quản lý được các địa phương

 loạn 12sứ quân

+ Thời Đinh, Lê: Dưới vua có 3 ban

chính quyền trung ương kiểm soát

được 10 đạo ở địa phương

- Học sinh suy nghĩ và trả lời

- Giáo viên: Nhận xét, kết luận:

Thời Đinh, Lê nhà nước quân chủ

chuyên chế chính thức được thành

lập

+ Về hành chính chia nước thành

10 đạo

+ Tổ chức quân đội theo chế độ ngự bình ư nông

- Giải thích khái niệm quân chủ

chuyên chế: Vua đứng đầu nắm mọi

quyền hành Tuy nhiên mức độ

chuyên chế ở mọi triều đại, mỗi

nước khác nhau

- Học sinh: Nghe và ghi:

- Giáo viên tiếp tục PV: Nhìn vào

cách tỏ chức bộ máy nhà nước ở ta ở

thế kỷ X em có nhận xét gì?

- Học sinh suy nghĩ trả lời

- Giáo viên kết luận

Trong thế kỷ X nhà nước độc lập tự chủ theo thiết chế quân chủ chuyên chế đã được xây dựng Còn sơ khai, xong đã là nhà nước độc lập tự chủ của nhân dân

ta

* Hoạt động 1: Lớp, cá nhân

- Giáo viên thuyết trình về sự sụp đổ

của nhà Lê và sự thành lập của nhà

Lý, và những ý nghĩa trọng đại của

các vua thời lý

Học sinh nghe và ghi nhớ

II Phát trriển và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến ở đầu thế kỷ XI  XV

1 Tổ chức bộ máy nhà nước

- 1010 Lý Công Uẩn dời đô

từ Hoa Lư về Thăng Long (thủ đô Hà Nội nay)

- 1054 Lý Thánh Tông đặt quốc hiệu là Đại Việt

- Giáo viên có thể đàm thoại với học

sinh về : Lý Công Uẩn, trích đọc

chiếu dời đô và việc đổi quốc hiệu

Đại Việt  Sự tồn tại của kinh đô

Thăng Long, sự lớn mạnh trường tồn

của nước Đại Việt chứng tỏ những

việc làm của những ông vua đầu thời

Lý thực sự có ý nghĩa trọng đại về

mặt lịch sử Đã mở ra một thời kỳ

phát triển mới của dân tộc thời kỳ

phát triển và hoàn chỉnh của nhà

nước phong kiến Việtn Nam

Mở ra một thời kỳ phát triển mới của dân tộc

- Trước hết giáo viên khái quát để

học sinh thấy được sự thay đổi các

triều đại, Từ Lý sang Trần, từ Trần

sang Hồ để học sinh thấy được thứ

tự các triều đại phong kiến Việt

Nam

- Học sinh nghe - ghi nhớ

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc

sách giáo khoa để thấy được cách

thức tổ chức bộ máy chính quyền

trung ương thời LýTrần Hồ

được tổ chức như thế nào?

- Học sinh theo dõi sách giáo khoa

trả lời câu hỏi:

- Giáo viên nghe học sinh trả lời, bổ

sung kết luận kết hợp với sơ đồ đơn

* Bộ máy nhà nước LýTrần Hồ:

giản lên bảng

- HS theo dõi, vẽ sơ đồ vào vở

- Giáo viên: Giảng tiếp:

+ Vua: Có quyền ngày càng cao

+ Giúp vua trị nước có tể tướng và

các đại thần

+ Sảnh, viện, đài là các cơ quan

Trung ương (Liên hệ với các trung

ương ngày nay:) Các cơ quan trung

ương bao gồm:

Sảnh 

Viện 

Đài 

Học sinh tiếp tục trình bày tổ chức

chính quyền địa phương

- Giáo viên nhận xét, bổ sung, kết

luận

- Chính quyền địa phương:

Môn hà sảnh

Thượng thư

Hàn lâm viên

Quốc sử viện

Ngự sử đài

Vua

Sảnh Viện Đài

M Thư Hàn Qu Ng

+ Chia thành lộ, trấn do hoàng thân

quốc thích cai quản

+ Dưới là: Phủ, huyện, châu do quan

lại của triều đình trông coi

+ Thời Trần đứng đầu các xã là xã

quan ( Nhà nước quản lý thời cấp

xã- Giáo viên: Em có nhận xét gì về

tổ chức bộ máy tổ chức thời

LýTrần Hồ?

Gợi ý: So với thời Đinhtiền Lê cả

chính quyền trung ương và địa

phương rút ra nhận xét

- Học sinh suy nghĩ, so sánh, trả lời

- GV: Em có nhận xét gì về tổ chức

bộ máy nhà nước thời LýTrần

Hồ?

- Gợi ý: So với thời ĐinhTiền Lê

cả chính quyền trung ương và địa

phương rút ra nhận xét

- HS: Suy nghĩ, so sánh, trả lời

- Giáo viên bổ sung, kết luận

Giải thích điểm: Thể chế chung là

quân chủ chuyên chế song chuyên

Bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế dược cải tiến

chế còn có mức độ vì dưới vua còn

có tể tướng và các quan đại thần

Đứng đầu các lộ (tỉnh) chỉ có một

vài chức quan, cấp phủ huyện châu

cũng chỉ có một chức quan tô bộ

máy chính quyền gọn nhẹ, không

cồng kềnh

hoàn chỉnh hơn

Hoạt động 2: Ca lớp, cá nhân:

- GV: Thông báo kiến thức mới

- HS: nghe và ghi chép

* Bộ máy nhà nước thời Lê

Sô

- 1428 Sau khi chiến thắng nhà minh Lê Lợi lên ngôi hoàng đế để lập nhà Lê (Lê Sô)

- Những năm 60 của thế kỷ

XV Lê Thánh Tông tiến hành một cuộc cải cách hành chính lớn

GV: Yêu cầu HS đọc SGK đê thấy

được những chính sách cải cách của

Lê Thánh Tông ở cả trung ương, lẫn

địa phương:

- Học sinh theo dõi sách giáo khoa

phát biểu:

- Chính quyền trung ương

Vua

6 bộ Ngữ sử Hàn lâm viện

- GV bổ sung kết luận, kết hợp với

sơ đồ đơn giản lên bảng

GV: Giải thích thêm: Các chức quan

trung gian giữa vua và các cơ quan

hành chính (như chức tể tướng) bị

bãi bỏ Nhà vua làm việc trực tiếp

với các cơ quan trung ương Lê

Thanh Tông thành lập 6 bộ mới bộ

phụ trách hoạt động của nhà nước:

Bộ lực, Lễ, Hộ, Công, Binh, Hình,

Vua có thể trực tiếp bãi miễn hoặc

bổ nhịêm các chức quyền quyết định

mọi việc không cần qua các chức

quan trung gian Chứng tỏ vua lắm

mọi quyền hành, chuyên chế ở mức

dộ cao hơn thời kỳ Lý  Trần

- Học sinh nghe và ghi nhớ

- Học sinh tiếp tục trình bày về cải

cách ở địa phương của Lê Thánh

Tông

- Giáo viên bổ sung kết luận

- Học sinh nghe, ghi:

- Giáo viên bổ xung thêm: khác với

- Chính quyền địa phương: + Cả nước chia thành 13 đạo, thừa tuyên mỗi đạo có

triều Lý trần các chức vụ cao cấp

trong triều đình và cai quản các địa

phương đều do vương hầu quý tộc

dòng họ Trần lắm giữ Còn ở thời Lê

quan lại đều phải trải qua thi cử, đỗ

đạt mới được bổ nhiệm Các quý tộc

muốn làm quan cũng phải như vậy

- PV: Em có nhận xét gì về cuộc cải

cách của Lê Thánh Tông và bộ máy

nhà nước thời Lê Sô

- HS suy nghĩ và trả lời

3 ti (Đô ti, thừa ti, hiến ti) + Dưới đạo là: Phủ, Huyện, Châu, Xã

- Giáo viên kết luận: Đây là một

cuộc cải cách hành chính lớn toàn

diện được tiến hành từ trung ương

đến địa phương Cải cách để tăng

cường quyền lực của chính quyền

của trung ương nhất là tăng cường

quyền lực của nhà vua Quyền lực

tập trung trong tay vua Chứng tỏ bộ

máy nhà nước quân chủ chuyên chế

nhà Lê đạt đến mức độ cao, hoàn

thiện

 Dưới thời Lê bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế đạt mức độ cao, hoàn chỉnh

Hoạt động 1: Cá nhân 2 Luật pháp và quân đội

- Giáo viên giúp học sinh lắm được

sự ra đời của các bộ luật thời phong

kiến

- Học sinh nghe, ghi chép

- GV yêu cầu học sinh đọc phần chữ

nhỏ trong SGK trả lời câu hỏi trong

sách giáo khoa tang 80

* Luật pháp:

- 1042 Vua Lý Thánh Tông ban hành hình thử (bộ luật đầu tiên)

- Thời Trần: Hình luật

- Thời Lê biên soạn một bộ luật đầy đủ gọi là chuối chều hình luật

- Học sinh đọc sách giáo khoa suy

nghĩ và trả lời

- Giáo viên kết luận về mục đích, tác

dụng của cách điều luật

- Học sinh nghe và ghi

* Hoạt động 2: Cá nhân:

- Giáo viên giảng nhanh

- HS: Tự ghi nhớ

Luật pháp nhằm bảo vệ quyền hành của giai cấp thống trị, an ninh đất nước

và một số quyền lợi chân chính của nhân dân

* Quân đội: Được tỏ chức quy củ

Cấm binh (Bảo vệ kinh t hành)

và quân chính quy bảo vệ đất nước

Ngoại binh:

Tuyển theo chế

độ ngự binh ư nông Gồ

m

* Hoạt động 1: Cả lớp

- Giáo viên yêu cầu cả lớp đọc SGK

để thấy được chính sách đối nội, đối

ngoại cơ bản của các triều đại phong

kiến

- HS theo dõi SGK phát biểu những

chính sách đối nội, đối ngoại của

nhà nước

- Giáo viên nhận sét, bổ sung, kết

luận giáo viên cụ thể hoá 1 số chính

sách đối nội của nhà nước: Chăm no

đê điều, khuyến khích sản xuất nông

nghiệp, gả con gái cho các tù trưởng

miền núi

3 Hoạt động đối ngoại:

* Đối nội:

- Quan tâm đến đời sống nhân dân

- chú ý đoàn kết đến các dân tộc ít người

* Đối ngoại: với phương Bắc nước lớn

+ Quan hệ hoà hiếu:

+ Đồng thời sẵn sàng chiến đấu bảo vệ tổ quốc

- Với: Chăm pa, Lào, chân lạp có lúc thân thiện, có lúc xảy ra chiến tranh

4 Củng cố:

- Các giai đoạn hình thành, phát triển và hoàn thiện của bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế phong kiến Việt Nam

- Sự hoàn chỉnh của nhà nước phong kiến Việt Nam thời Lê sô

5 Dặn dò, bài tập về nhà

Học sinh học bài và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa