Giáo án Lịch Sử lớp 10: NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM Ở CÁC THẾ KỶ X - XV potx

- Học sinh nhớ lại kiến thức đã học ở phần Trung Quốc phong kiến để trả lời: Thành lập: 960 Sụp đổ: 1271 cuối thế kỷ XIII - Giáo viên dẫn dắt: trong thời gian tồn tại 3 thế kỷ nhà Tống đ

NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM Ở

CÁC THẾ KỶ X - XV

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần:

1 Về kiến thức

- Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ đôc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ tổ quốc

- Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược

- Trong sự nghiệp chống ngoai xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng

2 Về tư tưởng, tình cảm

- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của tổ quốc

- Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế hệ

tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì tổ quốc

3 Kỹ năng

Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cực bồi dưỡng kỹ năng phân tích, tổng hợp

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC

- Bản đồ lịch sử Việt Nam có ghi các địa danh liên quan

- Một số tranh ảnh về chiến trận hay về các anh hùng dân tộc Một số đoạn trích, thơ văn

III Tiến trình tổ chức dạy và học:

1 Kiểm tra bài cũ:

Câu 1: Nguyên nhân tạo nên sự phát triển nông nghiệp ở thế kỷ

XI - XV

Câu 2: Sự phát triển của thủ công nghiệp thời Lý - Trần - Lê

2 Dẫn dắt vào bài mới

Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân

ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm lên biết bao chiến thắng huy hoàng giữ vững lền độc lập dân tộc Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 19 để ôn lại những chiến thắng huy hoàng ấy

3 Tổ chức dạy và học dạy và học trên lớp

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản HS cần

nắm vững

- Trước hết giáo viên gợi lại cho học

sinh nhớ về triều đại nhà Tống ở

Trung Quốc thành lập và sụp đổ ở thời

gian nào?

I Các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống

- Học sinh nhớ lại kiến thức đã học ở

phần Trung Quốc phong kiến để trả

lời:

Thành lập: 960

Sụp đổ: 1271 (cuối thế kỷ XIII)

- Giáo viên dẫn dắt: trong thời gian tồn

tại 3 thế kỷ nhà Tống đã 2 lần đem

quân xâm lược nước ta, nhân dân Đại

Việt đã 2 lần kháng chiến chống Tống

Hoạt động 1 : Cả lớp và cá nhân:

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để

thấy được nguyên nhân quân tống xâm

lược nước ta, triều đình đã tổ chức

kháng chiến như thế nào và giành

thắng lợi ra sao?

1- Kháng chiến chống Tống thời tiền Lê

- Học sinh theo dõi sách giáo khoa,

phát biểu

- Giáo viên bổ sung và kết luận

- 980 Nhân lúc triều đình nhà Đinh gặp khó khăn, vua Tổng cử quân sang xâm lược nước ta

- Giáo viên cấp thên tư liậu:

979 Định Tiên Hoàng và con trưởng bị

ám sát triều đình nhà đinh lục đục gặp

nhiều khó khăn vua mới Đinh Toàn

- Trước tình hình đó Thái Hậu họ Dương và triều đình nhà Đinh đã tôn Lê Hoàn làm vua để lãnh đạo

còn nhỏ mới 6 tuổi Tôn mẹ là Dương

Thị làm Thái Hoàng Thái Hậu

+ Trước nguy cơ bị xâm lược Thái hậu

Dương Thị đã đặt quyền lợi của đát

nước lên trên quyền lợi của dòng họ

tôn thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên

làm vua để lãnh đạo kháng chiến

+ Sự mưu lược của Lê Hoàn trong quá

trình chỉ huy kháng chiến, lúc thì

khiêu chiến, vờ thua để nhử giặc lúc

thì trá hàng và bất ngờ đánh úp

kháng chiến

- PV: Em nhận xét gì về thắng lợi của

cuộc kháng chiến chống Tống và cho

biết nguyên nhân các cuộc thắng lợi

- Học sinh: nghe tự ghi nhớ

- Học sinh suy nghĩ trả lời

- Giáo viên nhận xét, bổ sung, kết

luận:

+ Đây là thắng lợi rất nhanh, rất lớn đè

bẹp ý chí xâm lược của quân Tống

Hàng trăm năm sau nhân dân ta được

sống trong cảnh yên bình 1075 nhà

Tống mới giám nghĩ đến xâm lược Đại

- Thắng lợi lớn nhanh chóng thắng ngay ở vùng đông bắc khiến vua tống không giám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt cũng

cố vững chắc nền độc lập

Việt

+ Nguyên nhân thắng lợi là do:

Triều đình nhà Đinh và Thái hậu họ

Dương sẵn sàng vì lợi ích dân tộc mà

huy sinh lợi ích dòng họ để tạo thuận

lợi cho cuộc kháng chiến chống Tống

Do ý trí quyết chiến bảo vệ độc lập của

quân dân Đại Việt

Do có sự chỉ huy mưu lược của Lê

Hoàn

- Học sinh nghe, tự ghi nhớ

* Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân

- Giáo viên tiếp tục yêu cầu học sinh

theo dõi SGK để thấy được:

+ Âm mưa xâm lược nước ta của quân

tống

+ Nhà Lý tổ chức kháng chiến thế nào

qua 2 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Chủ động đem quân đánh

Tống?

Giai đoạn 2: Chủ động lui về phòng

thủ giặc

2 Kháng chiến chống tống thời Lý

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu của

giáo viên, phát biểu về am mưa xâm

lược của nhà tống:

- Giáo viên nhận xét, bổ xung, kết

luận

+ Sự khủng khoảng của nhà Tống:

Phía bắc phải đối phó với nước Liêu

(bộ tộc khiết đan) Với nước Hạ (dân

tộc Đảng hạ) trong nước nông dân nổi

dậy Trong hoàn cảnh đó vua Tống và

tể tướng Vương An Thạch chủ trương

đánh Đại Việt hi vọng dùng chiến

công ngoài biên giới để lấn áp tình

hình trong nước, doạ nạt liêu và hạ

+ Các hoạt động chuẩn bị của quân

tống: Tổ chức khu vực biên giới Việt

Trung thành một hệ thống căn cứ xâm

lược lợi hại Trong đó Ung Châu (Nam

Ninh, Quảng Tây) và của biển khâm

khẩu và khâm liên Quảng Đông là

những vị trí xuất quân của Đại Việt

được bố trí rất chu đáo, nhất là Ung

Châu được xây dựng thành căn cứ hậu

- Thập kỷ 70 của thế kỷ

XI nhà Tống âm mưa xâm lược Đại Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị cho cuộc sâm lược

cần lớn nhất chuẩn bị cho việc xâm

lược (có thành kiên cố với 5000 quân)

Âm mưu và hành động chuẩn bị xâm

lược của nhà Tống đã để nộ ra và nhà

Lý đối phó như thế nào?

- Học sinh trả lời: Nhà Lý kháng chiến

thế nào qua 2 giai đoạn?

Giáo viên nhận xét, bổ xung

- Kết hợp với dùng lược đồ trình bày

các giai đoạn của cuộc kháng chiến

- Giáo viên có thể đàm thoại với học

sinh về Thái Hậu ỷ Lan và Thái Uý Lý

Thường Kiệt để học sinh biết thêm về

các nhân vật lịch sử

- Trước âm mưa sâm lược của quân tống nhà ký đã

tổ chức kháng chiến?

- Giai đoạn 1: Lý Thường Kiệt tổ chức tổ chức thực hiện chiến lược "tiêu phát chế nhân" đem quân đánh trước trặn thế mạnh của địch

- Giáo viên giúp học sinh nhận thức

đúng về hành động đem quân đánh

sang tống của Lý Thường Kiệt để học

sinh hiểu thêm về các nhân vật lịch sử

- Giáo viên giúp học sinh nhận thức

đúng về hành động đem quân đánh

sang tống của Lý Thường Kiệt, không

- Trước âm mưa xâm lược của quân tống nhà lý

đã tổ chức kháng chiến + Giai đoạn 1: Lý Thường Kiệt tổ chưc thực hiện chiến lược "tiêm phát chế nhân" đem quân đánh

phải là hành động sâm lượt mà là hành

động tự vệ

trước chặn thế mạnh của giặc

- 1075 Quân triều đình cùng các dân tộc miền núi đáng sang đất Tống, Châu khâm, châu liên, ung châu, sau đó rút về phòng thủ

Giai đoạn 2; Chủ động lui

về phòng thủ đợi giặc

- Giáo viên có thể tường thuật trận

chiến bên bờ sông Như Nguyệt: Đọc

lại bài thơ Thần của Lý Thường Kiệt

ý nghĩa cải bài thơ, tác dụng của việc

đọc vào ban đên trong đền thờ Trương

Hồng, Trương Hát (Hai vị tướng của

Triệu Quang Phục)

- Học sinh nghe, tự ghi nhớ:

- 1077 ba mươi vạn quân Tống kéo sang bị đánh bại bên bờ bắc của sông Như Nguyệt  ta chủ động giảng hoà và kết thúc chiến tranh

- Pháp vấn: Kháng chiến chống Tống

thời Lý được coi là cuộc kháng chiến

rất đặt biệt trong lịch sử: Em cho biết

những nét đặc biệt ấy là gì?

- Học sinh dựa vào diễn biến cuộc

kháng chiến suy nghĩ và trả lời

- Giáo viên kết luận:

+ Có giai đoạn diễn ra ngoài lãnh thổ

(kháng chiến ngoài lãnh thổ)

+ Học sinh nghe và ghi nhớ

* Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân:

- Trước hết giáo viên tóm tắt về sự

phát triển của đế quốc Nguyên -

Mông, từ việc quân Mông cổ xâm lược

Nam Tống và làm chủ Trung Quốc

rộng lớn lập lên nhà Nguyên là một thế

lực hung bạo chinh chiến khắp Á, Âu

Thế kỷ XIII 3 lần đem quân xâm lược

Đại Việt

III Các cuộc kháng chiến chống xâm lược Mông – Nguyên ở thế kỉ XIII

- Sau đó giáo viên yêu cầu học sinh

theo dõi sách giáo khoa thấy dợc quyết

tâm kháng chiến của quân dân nhà trần

và những thắng lợi tiêu biểu của cuộc

kháng chiến

- Học sinh theo dõi SGK theo yêu của

của giáo viên, phát biểu

- 1258 - 1288 quân Nguyên Mông 3 lầ xâm lược nước ta - Giặc rất mạnh và hung bạo

- Giáo viên nhận xét, bổ xung, kết

luận:

- Các vua trần cùng nhà quân sự Trần Quốc Tuấn

GV: có thể đàm thoại với học sinh về

nhân cách đạo đức, nghệ thuật quân sự

của Trần Quốc Tuấn được nhân dân

phong là Đức Thánh Trần lập đền thờ

ở nhiều lơi về quyết tâm của vua tôi

nhà trần

Giáo viên dùng lược đồ chỉ những lơi

diễn ra những chận đánh tiêu biểu có ý

nghĩa quyết định đến thắng lợi của

cuộc kháng chiến lần 1, lần 2, lần 3

đã lãnh đạo nhân dân cả nước quyết tâm đánh giặc giữ nước

- Những thắng lợi tiêu biểu: Đông bộ đầu, Hàm

Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp, Bach Đằng,

+ Lần 1: Đông Bộ Đầu(bên sông Hồng từ dốc Hàng Than đến dốc Hóc Mai ba Đình - Hà Nội)

- Lần 2: Đẩy lùi 3 lần quân xâm lược của quân Nguyên - Mông

Tiêu biểu nhất là trận Bạch Đằng năm 1288 đè bẹp ý trí xâm lược của quân Nguyên - Mông bảo

vệ vững chắc độc lập dân tộc

- Giáo viên pháp vấn: Nguyên nhân

nào đưa đến thắng lợi trong3 lần kháng

+ Nhà trần có vua hiền, tướng tài, triều đình quyết

chiến chống Nguyên Mông?

- Học sinh suy nghĩ và trả lời:

Giáo viên nhận xét, bổ xung, kết luận:

+ Nhà trần có vua hiền, tướng tài, triều

đình quyết tâm đoàn kết nội bồ và

đoàn kết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà trần vốn được lòng dân bởi

những chính sách kinh tế của mình 

nhân dân đoàn kết sung quanh triều

đình vâng mệnh kháng chiến

tâm đoàn kết nội bồ và đoàn kết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà trần vốn được lòng dân bởi những chính sách kinh tế của mình  nhân dân đoàn kết sung quanh triều đình vâng mệnh kháng chiến

* HĐ1: Cả lớp, cá nhân;

- Trước hết giáo viên cho học sinh

thấy ở cuối thế kỷ XIV nhà Trần suy

vong Năm 1400 nhà Hồ thành lập

Cuộc cải cách nhà Hồ chưa đạt kết quả

thì quân minh sang sâm lược nước ta

Nhà Hồ tổ chức kháng chiến nhưng

thất bại 1407 nước ta rơi vào ách

thống trị của nhà Minh

III Phong trào đấu tranh chống quân sâm lược Minh và khởi nghĩa Lam Sơn

Năm 1407 Cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại, nước

ta rơi vào ách thống trị của nhà Minh

- Sau đó giáo viên yêu cầu học sinh

theo dõi sách giáo khoa chính sách tàn

bạo của nhà Minh và hệ quả tất yếu

của nó

- Học sinh theo dõi SGK phát biểu

- Giáo viên kết luận: Chính sách bạo

ngược của nhà Minh tất yếu làm bùng

nổ các cuộc đấu tranh của nhân dân ta

tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Lam

Sơn của Lê Lợi

- Giáo viên đàm thoại với học sinh về

Lê Lợi, Nguyễn Trãi

- Giáo viên dùng lược đồ trình bày về

những thắng lợi tiêu biểu của cuộc

khởi nghĩa Lam Sơn

- 1418: Khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ do Lê Lợi - Nguyễn Trãi lãnh đạo

- Học sinh theo dõi và ghi chép - Thắng lợi tiêu biểu:

+ Cuộc khởi nghĩa bắt đầu

từ Nam Sơn (Thanh Hoá) được sự hưởng ứng của nhân dân vùng giải phóng càng mở rộng từ Thanh Hoá vào Nam

+ Chiến thắng Tốt Động,

đẩy quân Minh vào thế bị động

+ Chiến thắng Chi Lăng - Xương Giang đập tam 10 vạn quân cứu viện khiến giặc cùng quẫn tháo chạy

về nước

- PV: Rút ra vài đặc điểm của khởi

nghĩa Nam Sơn:

- Học sinh suy nghĩ và trả lời:

- Giáo viên bổ sung kết luận

- Đặc điểm:

+ Từ một cuộc chiến tranh

ở địa phương phát triển thành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

+ Suốt từ đầu đến cuối cuộc khởi nghĩa tư tưởng nhân nghĩa được đề cao + Có đại bản doanh, căn

cứ địa

4 Củng cố

Đặc điển của cuộc kháng chiến chống tống và khởi nghĩa Nam Sơn Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên Hướng dẫn học sinh lập niên biểu cho cuộc kháng chiến

XI - XV:

5 Dặn dò, bài tập về nhà

-Học bài cũ, đọc trước bài mới

-Lập niên biểu của cuộc kháng chiến XI - XV theo mẫu:

Cuộc

Khán

g

chiến

Thời

gian

Quân xâm lược

Người chỉ huy

Trận quyết chiến chiến lược