Giáo án Lịch Sử lớp 10: CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI TRÊN ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM pps

Về kiến thức - Những nét đại cương về ba nhà Cổ đại trên đất nước Việt Nam Sự hình thành, cơ cấu tổ chức Nhà nước, đời sống văn hoá, xã hội.. Sự ra đời của thuật luyện kim và nghề trồng

CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI TRÊN ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài HS cần nắm được:

1 Về kiến thức

- Những nét đại cương về ba nhà Cổ đại trên đất nước Việt Nam (Sự hình thành, cơ cấu tổ chức Nhà nước, đời sống văn hoá, xã hội)

2 Về tư tưởng, tình cảm

- Bồi dưỡng tinh thần lao động sáng tạo, ý thức về cội nguồn dân tộc, lòng yêu quê hương đất nước và ý thức giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

3 Về kỹ năng

- Quan sát, so sánh các hình ảnh để rút ra nhận xét Bước đầu rèn luyện kỹ năng xem xét các sự kiện lịch sử trong mối quan hệ giữa không gian, thời gian và xã hội

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY HỌC

- Lược đồ Giao Châu và Chămpahtees kỷ XI - X

- Bản đồ hành chính Việt Nam có các di tích văn hoá Đồng Nai, ốc

Eo ở Nam bộ

- Sưu tầm một số tranh ảnh công cụ lao động, đồ trang sức, nhạc cụ, đền tháp

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Thuật luyện kim ở nước ta ra đời từ khi nào, ở đâu

và có ý nghĩa gì với sự phát triển kinh tế, xã hội?

2 Dẫn dắt vào bài mới

Vào cuối thời nguyên thuỷ các bộ lạc sống trên đất nước ta đều bước vào thời sơ kỳ đồng thau, biết đến thuật luyện kim và nghề nông nghiệp trồng lúa nước Sự ra đời của thuật luyện kim và nghề trồng lúa nước đã tạo tiền đề cho sự chuyển biến của xã hội nguyên thuỷ sang thời đại mới - thời đại có giai cấp Nhà nước hình thành các quốc gia Cổ đại trên đất nước Việt Nam Để hiểu được sự hình thành,

cơ cấu tổ chức Nhà nước, đời sống văn hoá, xã hội của các quốc gia trên đất nước ta chúng ta cùng tìm hiểu bài 14

3 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp

Hoạt động của thầy - trò Kiến thức cơ bản

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

- Trước hết GV dẫn dắt: Văn Lang là

quốc gia cổ nhất trên đất nước Việt

Nam Các em đã được biết đến nhiều

truyền thuyết về Nhà nước Văn Lang

như: Truyền thuyết Trăm trứng, Bánh

trưng báng dày Còn về mặt khoa học

Nhà nước Văn Lang được hình thành

trên cơ sở nào?

1 Quốc gia Văn Lang -

Âu Lạc

- GV tiếp tục thuyết trình: Cũng như

các nơi khác nhau trên thế giới các quốc

gia cổ trên đất nước Việt Nam được

hình thành trên cơ sở nền kinh tế, xã hội

có sự chuyển biến kinh tế, xã hội diễn

ra mạnh mẽ ở thời kỳ Đông Sơn (Đầu

thiên niên kỷ I TCN)

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy

được chuyển biến về kinh tế ở thời kỳ

văn hoá Đông Sơn thiên niên kỷ I TCN

- HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi

- Cơ sở hình thành Nhà nước

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận:

Giải thích khái niệm văn hoá Đông Sơn

là gọi theo di chỉ khảo cổ tiêu biểu

Đông Sơn (Thanh Hoá)

- GV sử dụng một số tranh ảnh trong

SGK và những tranh ảnh sưu tầm được

để chứng minh cho HS thấy nền nông

nghiệp trồng lúa nước dùa cây khá phát

triển Có ý nghĩa quan trọng định hình

mọi liên hệ thực tế hiện nay

- Kinh tế: Đầu thiên niên

kỷ I TCN cư dân văn hoá

đã biết sử dụng công cụ đồng phổ biến và bắt đầu

có công cụ sắt

+ Nông nghiệp dùng cày khá phát triển, kết hợp với săn bắn, chăn nuôi và đánh cá

+ Có sự phân lao động giữa nông nghiệp và thủ công nghiệp

- GV phát vấn: Hoạt dộng kinh tế của

cư dân Đông Sơn có gì khác với cư dân

Phùng Nguyên?

- HS so sánh trả lời:

+ Sử dụng công cụ đồng phổ biến, biết

đến công cụ sắt

+ Dùng cày khá phổ biến

+ Có sự phân công lao động

=> Đời sống kinh tế vật chất tiến bộ

hơn, phát triển ở trình độ cao hơn hẳn

- GV tiếp tục yêu cầu HS đọc SGK thấy

sự chuyển biến xã hội ở Đông Sơn?

- HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, bổ sung kết luận về đời

sống của cư dân Đông Sơn

- Xã hội:

+ Sự phân công giàu nghèo càng rõ rệt

- GV có thể minh hoạ cho HS thấy sự

phân hoá giàu nghèo qua kết quả khai

quật mộ tàng của các nhà khảo cổ

- GV giải thích về tổ chức làng, xóm để

thấy được sự biến đổi về xã hội: Đa

dạng, phức tạp hơn, liên hệ với thực tế

hiện nay

- Về tổ chức xã hội: Công xa thị tộc tan vỡ thay vào đó là công xã nông thôn và gia đình

phụ hệ

- GV đặt vấn đề: Sự biến đổi, phát triển

kinh tế, xã hội đó đặt ra những yêu cầu

đòi hỏi gi?

+ Yêu cầu trị thuỷ để đảm bảo nền

nông nghiệp ven sông

+ Quản lý xã hội

+ Chống các thế lực ngoại xâm để đáp

ứng những yêu cầu này Nhà nước ra

đời

+ Sự chuyển biến kinh

tế, xã hội đặt ra những yêu cầu mới: Trị thuỷ, quản lý xã hội, chống giặc ngoại xâm => Nhà nước ra đời đáp ứng những đòi hỏiđó

- GV dẫn dắt: Như vậy ta đã thấy được

điều kiện hình thành Nhà nước Cổ đại ở

Việt Nam tiếp theo ta sẽ tìm hiểu về

từng quốc gia cụ thể

Hoạt động 2: Cả lớp - cá nhân

- GV giảng giải về thời gian hình thành

địa bàn, kinh đô nước Văn Lang

- GV giảng giải về cơ cấu tổ chức bộ

máy Nhà nước Văn Lang - Âu Cơ

Minh hoạ bằng sơ đồ: Bộ máy Nhà

nước:

* Quốc gia Văn Lang (VII - III TCN)

- Kinh đô: Bạch Hạc (Việt Trì - Phú Thọ)

- Tổ chức Nhà nước: + Đứng đầu đất nước là vua Hùng, vua Thục

+ Giúp việc có các Lạc hầu, Lạc tướng Cả nước chia làm 15 bộ do Lạc tướng đứng đầu

+ ở các làng xã đứng đầu

là Bồ chính

- GV phát vấn: Em có nhận xét gì về tổ

chức bộ máy Nhà nước và đơn vị hành

chính thời Văn Lang - Âu Lạc:

- HS quan sát sơ đồ suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét, bổ sung kết luận: => Tổ chức bộ máy Nhà

nước còn đơn giản, sơ khai

- GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy

được bước phát triển cao hơn của Nhà

nước Âu Lạc:

- HS theo dõi SGK so sánh, trả lời

* Quốc gia Âu Lạc: (III -

II TCN)

- GV bổ sung, kết luận: Nhà nước tuy

cùng một thời kỳ lịch sử với Nhà nước

Văn lang (Thời kỳ cổ đại) nhưng có

bước phát triển cao hơn so với những

biểu hiện:

- GV sử dụng trnh ảnh trong SGK và tư

- Kinh đô: Cổ Loa (Đông Anh - Hà Nội)

- Lãnh thổ mở rộng hơn,

tổ chức bộ máy Nhà nước chặt chẽ hơ

- Có quân đội mạnh, vũ

liệu về thành Cổ Loa, mũi tên đồng để

minh hoạ cho bước phát triển cao hơn

của nước Âu Lạc

khí tốt, thnàh Cổ Loa kiên cố, vững chắc

=> Nhà nước Âu Lạc có bướcphát triển cao hơn Nhà nước Văn Lang Hoạt động 3: Cá nhân

- GV yêu cầu tất cả học sinh theo dõi

SGK để thấy được cách ăn, ở, mặc của

người Việt Cổ

- HS theo dõi SGK tự ghi nhớ

* Đời sống vật chất - tinh thần của người Việt Cổ + Đời sống vật chất:

- Ăn: gạo tẻ, gạo nếp, thịt

cá, rau củ

- Mặc: Nữ mặc áo, váy, nam đóng khố

- ở: Nhà sàn

- GV tiếp tục yêu cầu HS theo dõi SGK

tháy được đời sống tinh thần, tâm linh

của người Việt Cổ

- HS theo dõi SGK tự ghi nhớ:

+ Đời sống tinh thần:

- Sùng bái thần linh, thờ cúng tổ tiên

- Tổ chức cưới xin, ma chay, lễ hội

- Có tập quán nhuộm răng đen , ăn trầu, xăm mình, dùng đồ trang sức

- GV phát vấn: Em có nhận xét gì về

đời sống vật chất tinh thần của người

Việt Cổ

- HS suy nghĩ trr lời nhận xét của

minhg

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận về đời

sống của người Việt Cổ khá phong phú,

đa dạng, giản dị, chất phác, nguyên sơ,

hoà nhập với thiên nhiên

=> Đời sống vật chất tinh thần của Người Việt

Cổ khá phong phú, hoà nhập với tự nhiên

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

- GV dùng lược đồ Giao Châu và

Chămpa thế kỷ VI đến X để xác định

2 Quốc gia cổ Chămpa hình thành và phát triển

địa bàn Chămpa: Được hình thành trên

cơ sở văn hoá Sa Huỳnh (Quảng Ngãi)

gồm khu vực đồng bằng ven biển miền

Trung bộ

- HS theo dõi lược đồ ghi nhớ

- GV tiếp tục thuyết minh kết hợp chỉ

luợc đồ vùng đất này thời Bắc thuộc bị

nhà Hán xâm lược và cai trị Vào cuối

thế kỷ II nhân lúc tình hình Trung Quốc

rối loạn Khu Liên đã hô hào nhân dân

Tượng Lâm nổi dậy giành chính quyền

tự chủ sau đó Khu Liên tự lập làm vua,

đặt tên nước là Lâm ấp, lãnh thổ ngày

càng mở rộng phía bắc đến Hoành Sơn

- Quảng Bình phía Nam đến Bình

Thuận - Phan Rang Thế kỷ VI đổi tên

thành Chămpa

- HS theo dõi và ghi chép địa bàn và sự

hình thành Nhà nước Chămpa

- Địa bàn: Trên cơ sở văn hoá Sa Huỳnh gồm khu vực miền Trung và Nam Trung Bộ cuổi thế kỷ II Khu Liên thành lập quốc gia Cổ Lâm ấp , đến thế

kỷ VI đổi thnàh Chămpa phát triển từ X-XV sau

đó suy thoái và hội nhập với Đại Việt

- GV xác định trên lược đồ vị trí Kinh

đô Chămpa

- Kinh đô: Lúc đâud Trà Kiệu - Qunảg Nam sau

đó rời đến Đồng Dương - Quảng nam, cuốicùng chuyển đến Trà Bàn - Bình Định

Hoạt động 2: Nhóm và cá nhân

- GV chia lớp làm 3 nhóm yêu cầu các

nhóm theo dõi SGK, thảo luận trả lời

- Tình hình Chămpa từ thế kỷ II đến X

câu hỏi của từng nhóm

+ Nhóm 1: Tình hình kinh tế của

Chămpa từ thế kỷ II - X

+ NHóm 2: Tình hình chính trị - xã hội

+ Nhóm 3: Tình hình văn hoá

- HS theo dõi SGK, thảo luận theo

nhóm, cử đại diện trả lời

- GV nhận xét bổ sung câu trả lời của

từng nhóm cuối cùng kết luận

- HS theo dõi, ghi nhớ

+ Kinh tế:

- Hoạt động chủ yếu là trồng lúa nước

- Sử dụng công cụ sắt và sức kéo trâu bò

- GV minh hoạ kỹ thuật xây tháp của

người Chămpa bằng một số tranh ảnh

sưu tầm được như khu di tích Mĩ Sơn,

tháp Chàm, tượng Chăm

- Thủ công: Dệt, làm đồ trang sức, vũ khí, đóng gạch và xây dựng, kỹ thuật xây tháp đạt trình

độ cao + Chính trị - Xã hội:

- Theo chế độ quân chủ chuyên chế

- Chia nước làm 4 châu, dưới châu có huyện, làng

- XH gồm các tầng lớp: Quý tôc, nông dân tự do,

nô lệ

- GV nhấn mạnh văn hoá Chămpa chịu

ảnh hưởng sâu sắc văn hoá ấn Độ

+ Văn hoá:

- Thế kỷ IV có chữ viết

từ chữ Phạn (ấn Độ)

- Theo Balamôn giáo và Phật giáo

- ở nhà sàn, ăn trầu, hoả táng người chết

Hoạt động 1: Cá nhân

- GV thuyết trình kết hợp sử dụng lược

đồ giúp HS nắm được những kiến thức

cơ bản về thời gian ra đời phạm vi lãnh

thổ thành phần dân cư Phù Nam

3 Quốc gia Cổ Phù nam

- HS nghe, ghi nhớ - Địa bàn: Quá trình

thành lập:

+ Trên cơ sở văn hoá ốc

Eo (An Giang) thuộc châu thổ đồng bằng sông Cửu Long hình thành quốc gia Cổ Phù Nam (Thế kỷ I), phát triển

thịnh vượng (III - V) đến cuối thế kỷ VI suy yếu bị Chân lạp thôn tính

- Hoạt động 2: Cá nhân

- GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy

được tình hình kinh tế, văn hoá xã hội

của Phù nam

- GV tóm tắt: - Tình hình Phù Nam:

+ Kinh tế: Sản xuất nông nghiệp kết hợp với thủ công, đánh cá, buôn bán + Văn hoá: ở nhà sàn, theo Phật giáo và Balamôn giáo, nghệ thuật ca, múa nhạc phát triển

+ Xã hội gồm: Quý tộc, bình dân, nô ệ

4 Củng cố

- Dùng lược đồ củng cố quá trình hình thành các quốc gia cổ trên đất nước Việt Nam: Địa bàn, thời gian hình thành, thnàh phần cư dân?

- Những điểm giống và khác nhau trong đời sống của cư dân Văn Lang - Âu Lạc, Lâm ấp - Chămpa, Phù Nam

5 Dặn dò, bài tập về nhà

- Học thuộc bài

- Làm bài tập 4 trang 70