ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC VÀ SỐ LƯỢNG NHIỄM SÁC THỂ ppsx

a Đảo đoạn mang tâm động  Tâm động nằm bên trong đoạn bị đảo..  Nếu trao đổi chéo xảy ra giữa 2 sợi NST đơn trong vùng đảo đoạn thì 2 chromatid đó của mỗi NST thường có chiều dài không

01/04/11 1

MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

I BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC TRÊN MỘT NHIỄM SẮC THỂ

 Sự phát sinh các đột biến trên nhiễm sắc thể

01/04/11 3 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

2 Mất đoạn

 Sự thiếu 1 đoạn NST gồm 2 loại:

mất đoạn ở giữa NST

mất đỉnh (deficiency)

 Các mất đoạn không có đột biến nghịch

 Sự mất đoạn dài NST thường gây chết do sự mất cân

bằng DT của bộ gen.

 Khi 1 s/vật dị hợp- VD: Aa, sự mất đoạn có A thì allen

a lặn trên NST kia có biểu hiện kiểu hình

 Hiện tượng này được gọi là “giả trội”

A B C  B C

Dị hợp tử bình thường a biểu hiện giả trội

 Sự mất đoạn ở cá thể dị hợp tử có thể phát hiện ở

kì trước của giảm phân I

 Khi các NST tương đồng bắt cặp Nếu có mất đoạn sẽ thấy một vòng tròn nổi lên do không có đoạn

tương đồng

MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

3 Lặp đoạn (tăng đoạn – Duplication )

hoặc một số lần trên NST Lặp đoạn có 2 kiểu:

- Đoạn lặp lại đoạn ban đầu cùng trình tựcùng chiều

chromatid chị em của một NST kép

tương đồng kép, xảy ra ở kì giữa I của giảm phân lần

nhất

01/04/11 7 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

 VD: đột biến mắt thỏi B (Bar) là kết quả của lặp đoạn

16A trên NST giới tính X ở ruồi dấm

 R/ giấm cái và đực cũng lặp nhiều đoạn 16A  mắt

càng dẹt  do giảm dần số mắt đơn

 Ruồi cái kiểu dại (B+/B+) có 779 mắt đơn,

 Thể dị hợp (B/B+) lặp 1 đoạn 16A có mắt bé hơn -358 Đồng hợp tử B/B mắt bé hơn - 68 mắt đơn…

 Hiện tượng lặp lại 2 lần đoạn 16A gọi là siêu bar (có

3 đoạn 16A)

01/04/11 9 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

4 Đảo đoạn (Invesion )

Xảy ra lúc đoạn trong đứt đi quay 1800 rồi được nối

lại

a) Đảo đoạn mang tâm động

 Tâm động nằm bên trong đoạn bị đảo

 Nếu trao đổi chéo xảy ra giữa 2 sợi NST đơn trong vùng đảo đoạn thì 2 chromatid đó của mỗi NST thường có chiều dài không cân bằng nhau

 Trong t/hợp này 1 nửa sản phẩm của GP vừa có lặp đoạn lại có mất đoạn nên mất sức sống

 Nửa khác của các giao tử (không có trao đổi chéo) có sức sống bình thường

01/04/11 11 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

b) Đảo đoạn không mang tâm động

 Tâm động nằm ngoài đoạn bị đảo

 Trao đổi chéo xảy ra bên trong đoạn đảo tạo NST thể hướng tâm (có 2 tâm động)

 Trong kì sau I sẽ tạo cầu nối nối 2 cực tế bào Cầu nối sẽ bị đứt ở chỗ bất kì  các đoạn không cân bằng chứa lặp đoạn hoặc mất đoạn

01/04/11 13 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

 Có các dạng chuyển đoạn sau:

 - Chuyển đoạn chéo: là trường hợp có sự chuyển 1 đoạn của một NST này sang một NST khác

 - Chuyển đoạn đơn tâm và chuyển đoạn hai tâm

* đơn tâm là khi đoạn chuyển vẫn giữ nguyên thứ tự các locus như cũ so với tâm động

* hai tâm là khi đoạn chuyển quay 180 o so với tâm động.

 - Chuyển đoạn đối xứng và không đối xứng

• đ/xứng  khi nối các đoạn chuyển hai NST đơn tâm.

• không đ/ xứng  khi nối 1 NST hai tâm và 1 NST

không có tâm động

01/04/11 15 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

 - Chuyển đoạn NST là trường hợp chuyển đoạn xảy ra ở

mức NST toàn vẹn khi chưa nhân đôi Chuyển đoạn NST

đôi cho ra các NStử.

đoạn giữa NST.

được nối vào bên cạnh NST khác.

nhau xảy ra theo kiểu thay thế đoạn chuyển chứ không

phải trao đổi chéo.

1 Nhiễm sắc thể đều

và tương đồng với nhau về mặt DT, nhờ sự phân chia

động bình thường

vuông góc với bình thường Do sự phân chia khác thường đó, 2 chromatid thay vì phân li về 2 cựclại dính nhau, đoạn 5 bị mất.

01/04/11 17 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

2 Chuyển đoạn Robertson

động,

hai đoạn nối với nhau tạo NST tâm đều mang tâm động của B.

Đoạn có tâm động A với vai ngắn nối với đoạn ngắn của

B hình thành NST con có tâm động A.

trọng nên thường mất đi Chuyển đoạn Robertson có

hậu quả làm giảm số lượng NST

01/04/11 19 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

Đa bội thể hiểu theo nghĩa rộng  sự t/đổi số lượng NST

1 Các loại đa bội thể nguyên

 a) Thể đơn bội (n) – thường thấy ở các loài nấm, tảo

(SV bậc thấp); ở SV bậc cao ( ong đực n)

 b) Thể lưỡng bội (2n)

 c) Thể tam bội (3n) -dưa hấu không hạt lai giữa 2n x 4n

 d) Thể tứ bội (4n) – ở lúa mì Triticum

01/04/11 21 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

2 Đa bội thể lai

VD : Củ cải (Raphanus) có 2n = 18R lai với cải bắp

(Brassica) cũng có 2n = 18B

 Con lai 9R + 9B = 18 NST sẽ bất thụ

 Con lai có 2n = 18R gộp với 2n = 18B 36 NST: hữu thụ Raphanobrassica

 Lần đầu tiên con người tạo ra một loài mới từ 2 loài ban đầu nên có ý nghĩa lịch sử trong DT học

 3 Thể đa bội – chỉ tất cả các SV có bộ NST

nhiều hơn (2n)

 VD: - lúa mì lục bội (6n)

- dâu tây bát bội (8n)

- lúa Oryza sativa 2n = 24 (n = 2x) Oryza minuta 2n = 48 (n = 4x)

01/04/11 23 MaMH ĐB cấu trúc &

SL NST

IV ĐA BỘI THỂ LỆCH

 Hiện tượng lệch bội xảy ra khi có sự thay đổi số lượng NST ở một cặp nào đó  tăng thêm hoặc bớt

đi một số NST trong bộ

VD: bộ lưỡng bội 2n

 khi có một cặp nào đó không phải là 2 mà là 3

 lệch bội thể ba (2n + 1)

 khi có 1 cặp nào đó không phải là 2 mà chỉ là 1

 lệch bội thể một (2n – 1)