Đánh giá tác động hệ thống công trình thủy lợi ở xã Bình Nhâm huyện Thuận An tới các vấn đề kinh tế xã hội môi trường và kiến nghị giải pháp hạn chế tác động xấu

Đánh giá tác động hệ thống công trình thủy lợi ở xã Bình Nhâm huyện Thuận An tới các vấn đề kinh tế xã hội môi trường và kiến nghị giải pháp hạn chế tác động xấu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

⎯⎯⎯⎯ CƠ SỞ 2 ⎯⎯⎯⎯

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH

THỦY LỢI Ở XÃ BÌNH NHÂM HUYỆN THUẬN AN TỚI CÁC

VẤN ĐỀ KINH TỀ_XÃ HỘI_MÔI TRƯỜNG VÀ KIẾN NGHỊ

GIẢI PHÁP HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG XẤU

Sinh viên thực hiện: Lê Thị Hòa Bình (S8-47N)

Trần Anh Tuấn (S8-47N) Giáo viên hướng dẫn: Th.S Trần Hữu Hoàng

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2007

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

Chương 1: GIỚI THIỆU VÙNG NGHIÊN CỨU VÀ QUY MÔ Hệ THỐNG CÔNG TRÌNH THỦY LỢI 5

1.1 Các thông tin chung về dự án CTTL An Sơn - Lái Thiêu 6

1.2 Quy mô công trình thủy lợi thuộc Tiểu vùng 2 7

Chương 2: KHẢO SÁT THỰC ĐỊA VÀ KẾT QUẢ 8

2.1 Các bước tiến hành khảo sát thực địa 8

2.2 Hệ thống kênh rạch xã Bình Nhâm khi chưa có công trình 8

2.3 Hiện trạng hệ thống Thuỷ lợi, giao thông trong vùng 9

Chương 3: ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ 11

3.1 Mẫu bảng điều tra 11

3.2 Kết quả điều tra và phân tích 12

3.3 Phân tích các tác động tới kinh tế - xã hội – môi trường 13

3.4 Một số kiến nghị đề xuất giảm thiểu các tác động xấu 14

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 15

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Nước ta là một nước nằm ven biển với hệ thống sông ngòi,kênh rạch chằng chịt vì thế

công trình thủy lợi có ý nghĩa rất lớn đối với đời sống nhân dân,nó tác động đến mọi

mặt kinh tế_xã hội _môi trường của nước ta

Như chúng ta đã biết thủy triều là hiện tượng nước biển Lên xuống trong ngày dẫn đến

sông rạch thuộc vùng gần Biển cũng chịu ảnh hưởng của hiện tượng này Sự thay đổi

lực hấp dẫn từ mặt trăng tại một điểm bất kì trên bề mặt trái đất trong khi trái đất đang

quay đã tạo nên hiện tượng nước lên (triều cường) và nước rút (triều xuống) vào những

khỏang thời gian nhất định trong ngày Hiện tượng triều cường và triều xuống các vùng

cuối ảnh hưởng của chân triều - vùng giáp nước ngọt sẽ có những tác động có lợi như

giúp dâng nước cho tưới tự chảy đồng ruộng, vườn cây, và còn giúp nước lưu thông

theo con triều hòa loãng các chất ô nhiễm Tuy vậy cũng có nhiều tác động có hại đến

đời sống nhân dân, như gây nên hiện tượng nước dâng gây ngập úng hay thiếu nước

trong tưới tiêu, sinh hoạt (khi triều rút) Song Để khắc phục phần nào ảnh hưởng của

triều cường và triều xuống các công trình thủy lợi đã được nghiên cứu xây dựng để

phục vụ tốt nhất cho đời sống của nhân dân

Đề tài nghiên cứu này chú trọng đến vấn đề nước triều cường đã ảnh hưởng như thế

nào đến đời sống của bà con ở xã Bình Nhâm như thế nào đến đời sống kinh tế_xã

hội_môi trường ở khu vực này Thuận, xã Bình Nhâm,huyện Thuận An,tỉnh Bình

Dương,và công trình đê bao chống triều cường cùng với hệ thống cửa xả lũ đã có tác

động tích cực

2 Phạm vi nghiên cứu

Giới hạn các kết quả phân tích về tác động tới kinh tế - xã hội - môi trường chỉ dừng ở

việc phân tích các kết quả điều tra xã hội học, điều tra khảo sát thực địa - từ các phiếu

điều tra các hộ dân thuộc vùng hưởng lợi của hệ thống thủy lợi nghiên cứu

Giới hạn vùng nghiên cứu cụ thể là 2 ấp Bình Thuận và Bình Đức, xã Bình Nhâm

huyện Thuận An, tỉnh Bình Dương

3 Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp khảo sát thực địa

• Phương pháp điều tra xã hội học: Phát phiếu, phỏng vấn người dân trong vùng

hưởng lợi

• Phương pháp phân tích thống kê

4 Nội dung nghiên cứu

Để đáp ứng được mục tiêu đặt ra của đề tài, chúng em tiến hành các công việc sau:

- Khảo sát thực địa và phỏng vấn nhanh người dân thuộc Vùng nghiên cứu

- Tiến hành lập các phiếu điều tra trên sở kết quả khảo sát thực địa và phỏng vấn

nhanh trên

- Tiến hành đi phỏng vấn bằng các phiếu điều tra thông qua các câu hỏi

- Phân tích các kết quả thu nhận được: loại bỏ các phiếu không hợp lý, phân tích

loại bỏ các kết quả chọn của từng câu mà không hợp lý; Phân tích thống kê các

kết quả Từ cơ sở đó phân tích nhận xét các tác động (cả lợi và hại) tới môi

trường - kinh tế - xã hội, và đề xuất các giải pháp giảm thiểu các tác động xấu

Và nội dung báo cáo này gồm:

Mở đầu

Chương 1: Giới thiệu vùng nghiên cứu và Quy mô hệ thống công trình thủy lợi

Chương 2: Khảo sát thực địa và kết quả

Chương 3: Điều tra xã hội học và phân tích kết quả

Kết luận và kiến nghị

5 Lời nhóm nghiên cứu

Trong suốt quá trình thực hiện đề tài chúng em đã được sự giúp đỡ của nhà trường, cán

bộ địa phương, cán bộ công trình để chúng em hoàn thành tốt đề tài này, chúng em cảm

ơn những sự giúp đỡ chân thành này

Qua đây chúng em xin chân thành cảm ơn thầy Trần Hữu Hoàng đã tận tình hướng

dẫn, và các giáo viên khác đã chỉ bảo và góp ý kiến cho nhóm em hoàn thành đề tài

này

Chương 1: GIỚI THIỆU VÙNG NGHIÊN CỨU VÀ QUY MÔ

Hệ THỐNG CÔNG TRÌNH THỦY LỢI

Vùng nghiên cứu thuộc 2 ấp Bình Thuận và Bình Đức, xã Bình Nhâm huyện Thuận An,

tỉnh Bình Dương, đây là một phần thuộc Tiểu Vùng 2 của Dự án Hệ thống công trình

Thủy lợi (CTTL) An Sơn - Lái Thiêu Nên nội dung chương này sẽ đề cập tới thông tin

tổng quát về dự án này và chi tiết quy mô công trình thuộc tiểu vùng 2

Hình 1: Giới hạn vùng nghiên cứu Vùng Nghiên cứu

1.1 Các thông tin chung về dự án CTTL An Sơn - Lái Thiêu

• Tên công trình: Hệ thống thủy lợi An Sơn – Lái Thiêu

• Địa điểm xây dựng: Huyện Thuận An – Tỉnh Bình Dương

• Nhiệm vụ công trình:

¾ Giải quyết triệt để úng ngập cho vùng hưởng lợi công trình 2.690 ha, diện tích

canh tác 1.749 ha và tiêu nước cho các khu công nghiệp phía Nam tỉnh Bình

Dương

¾ Tạo nguồn, dẫn ngọt bảo đảm tưới chủ động hoàn toàn cho sản xuất nông

nghiệp, tạo điều kiện bố trí lại sản xuất, đưa diện tích cây ăn trái từ 985 ha lên

1.677 ha (năm 2005), hình thành những vùng đặc sản, cây ăn trái có giá trị cao

và phát triển khu du lịch

¾ Cải tạo hệ thống giao thông thủy và giao thông đường bộ nông thôn

¾ Kết hợp cung cấp nước phục vụ sinh hoạt và các yêu cầu xã hội khác Cải tạo và

bảo vệ môi trường

• Các tiêu chuẩn thiết kế chính

- Tần suất thiết kế :

+ Mức đảm bảo tưới: p = 75%

+ Mức đảm bảo tiêu:

• Phân vùng dự án

Dự án được phân ra 3 tiểu vùng:

¾ Tiểu vùng 1: Địa phận xã An Sơn - An Thạnh, diện tích 882 ha, gồm các hạng

mục:

¾ Tiểu vùng 2: Địa phận xã Hưng Định, Bình Nhâm và một phần thị trấn Lái

Thiêu, diện tích 819 ha gồm các hạng mục:

¾ Tiểu vùng 3: Khu vực Lái Thiêu và cánh đồng Phú Hội, diện tích 989 ha, gồm

các hạng mục:

Vùng ghiên cứu của đề tài này giới hạn trong 2 ấp Bình Thuận và Bình Đức -xã Bình

Nhâm (diện tích khoảng 128 ha) thuộc tiểu vùng 2, vì vậy dưới đây (mục 2.2) là các

thông tin chi tiết quy mô công trình được xây dựng thuộc tiểu vùng này

1.2 Quy mô công trình thủy lợi thuộc Tiểu vùng 2

Địa phận xã Hưng Định, Bình Nhâm và một phần thị trấn Lái Thiêu, diện tích 819 ha

gồm các hạng mục sau:

Đê bao:

Dài

L (m)

∇mặt

đê (m)

B mặt (m)

Mái

(m)

Ghi chú

1

2

3

4

Bờ tả rạch Vàm Búng

Bờ tả kênh Cầu Mới (Bình

Nhâm)

Bờ hữu kênh Cầu Mới

(Bình Nhâm)

Bờ bao ven sông Sài Gòn

(từ rạch vàm Búng đến

rạch Lái thiêu)

1.517

733

773

2.998

+2.0 +2.0

+2.0

+2.0

2

3

3

6

1.5 1.5

1.5

1.5

Đường d.sinh Đường d sinh

-nt-

Đường ôtô

Mặt đê bao rải đất cấp phối dày 15cm

Kênh: nạo vét theo tuyến kênh cũ

1 Rạch Cầu Mới (Bình Nhâm) 773 30.0 -2.5 1.5 0.0

Công trình trên kênh và đê bao

- Cống dưới đê

+ 09 cống Þ100 cao trình đáy : -1.0

+ 03 cống Þ80 cao trình đáy : -1.0

+ 03 cống Þ60 cao trình đáy : -1.0

+ 09 cống Þ40

- Đập qua rạch nhỏ dưới đê bao : 09 đập

Chương 2: KHẢO SÁT THỰC ĐỊA VÀ KẾT QUẢ

2.1 Các bước tiến hành khảo sát thực địa

Để làm cơ sở cho đánh giá, và lập phiếu điều tra, chúng em đã tiến hành các việc chính

sau:

- Thu thập tài liệu liên quan dự án

- Xác định rõ giới hạn vùng nghiên cứu, điều tra

- Tìm hiểu về loại hình cây trồng, tập quán canh tác, và đặc điểm tự nhiên như

sông rạch, các con triều của vùng

- Phỏng vấn nhanh một số người dân, cán bộ quản lý

Kết quả thu thập được các mục dưới đây

2.2 Hệ thống kênh rạch xã Bình Nhâm khi chưa có công trình

Nền kinh tế của xã Bình Nhâm lấy kinh tế Nông Nghiệp làm kinh tế mũi nhọn trong đó

phát triển vườn cây ăn trái là chủ đạo Do đó công tác thuỷ lợi là vấn đề luôn được quan

tâm và chăm lo

a- Tác động của triều cương khi chưa có công trình thuỷ lợi:

- Trong 1 ngày thì triều cường lên xuống 2 lần: lúc 12 giờ trưa và lúc 12 giờ đêm,

thời gian mỗi lần là 2 tiếng và đặc biệt là vào tháng 9 và tháng 10 âm lịch thì triều

cường lên cao và đạt đỉnh điểm là +1,45m

- Hệ thống kênh rạch khi chưa có công trình thì “phát triển” rất tự phát mạnh ai

người ấy làm, làm cho nhiều chỗ bị ngập úng, nhiều chỗ bị thiếu nước

- Khi triều cường lên thì cũng kéo theo nhiều chất thải công nghiệp từ sông Sài Gòn

vào hệ thống các đường dẫn nước của người dân

b- Hậu quả:

- Về kinh tế:

+ Cây ăn trái có hiện tượng bị chết, sản lượng thu hoạch thấp Khu vực này trồng

được các loại cây như: sầu riêng, măng cụt, dâu da… mà các loại cây này chỉ phù

hợp với loại đất ở đây, không phải vùng nào trên đất nước ta cũng trồng được

Trước tình hình trên để chuyển đổi cơ cấu cây trồng thì rất khó cần phải có thời

gian và kinh phí Điều này đã gây nên một tổn thất về kinh tế khá lớn

- Về môi trường

+ Do ảnh hương của chất thải công nghiệp và chất thải sinh hoạt theo nguồn nước

ăn sâu vào làm cho ô nhiễm nguồn nước, làm cho đất bị nhiễm phèn nặng điều này

ảnh hương xấu đến đời sống cũng như sinh hoạt của người dân

+ Bên cạnh đó thì do cây cối chết nhiều làm ảnh hương đến môi trường sinh thái và

cảnh quan ở khu vực này

- Về xã hội

+ Do tranh chấp về đường nước giữa các gia đình nên đã có nhiều cuộc ẩu đả xảy

ra làm mất an ninh trật tự

2.3 Hiện trạng hệ thống Thuỷ lợi, giao thông trong vùng

a- Hệ thống Thuỷ lợi

- Bắt đầu khởi công từ ngày 15/4/2005 đến nay thì công trình đê bao ngăn lũ và

cửa xả cũng bước đầu hoàn thành, công trình gồm đê bao dài 3km (đoạn qua xã

Bình Nhâm) với chiều rộng là 6m, cao trình +2m và hệ thống cửa xả lũ đóng mở tự

động có thể điêu tiết lưu lượng nước vào kênh rạch

- với hệ thống cửa xả lũ đóng mở tự động,khi triều cường lên cao cửa sẽ hạn chế

không cho nước chảy ồ ạt vào các kênh rạch và khi triều xuống cửa sẽ hạn chế

lượng nước chảy ra sông từ các kênh rạch,vẫn đủ nước dùng cho tưới tiêu

b- Hệ thống giao thông:

- Đường đê bao dài 3km chạy dọc theo bờ sông đã tạo thêm đường giao thông giúp

bà con đi lại thuận tiện hơn Bên cạnh đó,từ khi có đường đê bao thì ở đây đã xuất

hiện thêm một số loại hình dịch vụ như nhiều quán xá mọc lên, khu du lịch, câu cá

giải trí phát triển

Chương 3: ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ

Đây là bảng điều tra về tác động của hệ thống công trình thủy lợi đối với xã Bình Nhâm

mà chúng em sử dụng để xin ý kiến 158 người thuộc 138 hộ, các hộ dân này sinh sống

ở các khu vực khác nhau của xã, đó là sống ở ven tuyến đê bao (ven sông), sát đường

lộ và sống sâu trong các vừơn cây ăn trái:

3.1 Mẫu bảng điều tra

BẢNG ĐIỀU TRA

Địa chỉ:

Nghề nghiệp:

câu 1: bạn có biết về công trình đê bao chống triều cường và hệ thống cửa xả lũ ven sông ở khu vực này

không?

câu 2: bạn có biết công trình được tiến hành thi công vào lúc nào hay không?

câu 3: bạn có biết công trình này có chiều dài bao nhiêu km không?

câu 4: trước khi có công trình đê bao ngăn lũ thì khi có triều cường,nước dâng lên có ảnh hưởng đến

vườn, ruộng của người dân ở đây không?

câu 5: khi nước gây ngập úng,người dân quanh đây có thể tự tìm cách chống lại việc ngập úng này hay

không?

câu 6: Trước khi có công trình đê bao ngăn lũ thì khi triều cường (đặc biệt những ngày nước cao) việc

đi lại giao thông ở vùng có ảnh hưởng không?

*Vào khoảng thời gian nào ??

trả lời:…

câu 7: việc xây dựng công trình đê bao ngăn lũ và cửa xả lũ có cần thiết hay không?

câu 8: Sau khi công trình tiến hành thi công có ảnh hưởng gì đến đời sống thường ngày của người dân

sống quanh đây không?

câu 9: sau khi công trình này hoàn thành, đời sống của người dân quanh đây có thay đổi như thế nào?

d: ý kiến khác:…………

câu10: Trước và Sau khi có công trình đê bao ngăn lũ thì nhà bạn có thay đổi về loại cây trồng không

(loại cây chính, quy mô diện tích) ?

câu 11: Bạn nghĩ là công trình có làm thay đổi môi trường xung quanh như: muỗi ở quanh đây

câu 12: hệ thông cống rãnh đã thông chưa?

3.2 Kết quả điều tra và phân tích

Chúng em đã tiến hành đi phỏng vấn các hộ dân được 158 phiếu điều tra, về phân tích

kết quả loại ra 6 phiếu không hợp lý, trong đó 4 phiếu có nhiều câu trả lời lệnh với xu

hướng chung và 2 phiếu thì có ít nhiều câu trả lời không rõ ràng (số câu trả lời ít) Như

vậy còn 152 phiếu và phân tích kết quả như sau:

Kết quả điều tra (%)

Thứ tự

A B C

Nhận xét

Câu 1 90.7 3.3 6.0

Câu 2 91.3 8.7 0.0

Câu 3 7.3 92.7 0.0

Nhìn vào số liệu của bảng bên ta thấy người dân ở đây cũng rất quan tâm đến công trình thủy lợi này

Câu 4 69.3 26.7 4.0 những nười dân sinh sống ở khu vực ven sông

và sâu trong các vườn cây ăn trái bị ảnh hưởng của nước triều cường nhiều hơn các vùng khác,vì khi chưa có đê bao và cửa xả lũ thì nước triều cường ra vào tự do,không kiểm soát được,có khi nước vào ồ ạt gây ngập úng,có khi nướclại rút đi gây thiếu nước dùng cho tưới tiêu

Câu 5 89.3 10.7 0.0 người dân ở đây phải tự tìm cách chống lại

việc ngập úng bằng cách đào kênh,mương để thoát nước cũng như phải tự đắp đập be bờ mỗi khi nước dâng cao

Câu 6 34 66.0 0.0 Khi điều tra đến vấn đề này,chúng tôi thấy

nước triều cường ảnh hưởng nhiều đến vườn cây ăn trái của bà con,còn vấn đề giao thông,

đi lại thì ít bị ảnh hưởng hơn.Giao thông ở khu vực sát đê bao bị ảnh hưởng nhiều nhất khi có triều cường

Câu 7 87.3 0.0 12.7 Đối với đại đa số người dân đều thấy việc xây

dựng công trình thuỷ lợi này là cần thiết Bởi

vì nó ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế ở khu

vực này Còn đối với một số ít người dân sống ven đường lộ, sống ở nơi vùng đất cao thì họ cũng không quan tâm đến vấn đề này

Câu 8 73.3 26.7 0.0

Câu 9 72.7 0.0 27.3

Cuộc sống của người dân sống ở khu vực ven sông và khu vực nằm sâu trong vườn cây ăn trái thì đã có sự thay đổi lớn đó là họ không còn phải lo nghĩ đến việc đào đường dẫn nước mỗi khi triều lên hoặc xuống Còn những người dân khu vực khác thì họ cũng không bị ảnh hưởng nhiều vì cuộc sống của họ cũng không có gì thay đổi

Câu 10 0.0 100.0 0.0 Đất ở vùng này chỉ trồng những loại cây ăn trái

lâu năm, và cũng chỉ có đất ở đây mới phù hợp với những loại cây trồng này nên người dân ở đây cũng không nghĩ đến việc chuyển đổi cơ cấu cây trông

Câu 11 90.0 10.0 0.0 Việc dân số gia tăng cộng với ý thức người

dân và nhất là gần đây việc chăn nuôi phát triển nên tình trạng muỗi tăng lên

Câu 12 95.3 4.7 0.0 Hiện nay hầu hết hệ thống cống rãnh đã được

thông thoát, chỉ còn rất ít hộ gia đình gặp khó khăn trong việc thoát nước

3.3 Phân tích các tác động tới kinh tế - xã hội – môi trường

a- Kinh tế:

Sau khi có công trình thì kinh tế của xã đã có nhiều thay đổi đó là:

- Giá đất ở khu vực ven sông đã tăng lên rất nhiều

- Giao thông thuận lợi thuận tiện trong việc trao đổi buôn bán

- Đã xuất hiện thêm nhiều loại hình dịch vụ mới

- Cuộc sống của người dân được tốt hơn