Đặc biệt ở khối 12, khi phải dạy một số lớp yếu hoặc bán công tỉ lệ học sinh yếu từ 60% đến 80% mỗi lần đọc bài làm của học sinh giáo viên thường cảm thấy ray rứt vì mình đã đầu tư rất n
Trang 1
RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LÀM VĂN
CHO HỌC SINH THÔNG QUA CÁC BÀI VĂN VIẾT
-oOo -
I/ THựC TRạNG BAN ĐầU CủA VấN Đề :
1/ Khi giảng dạy bộ môn văn, giáo viên thường tìm tòi nghiên cứu để cải tiến các phương pháp dạy học hầu đạt hiệu quả cao nhất về chất lượng Bên cạnh đó , để đánh giá quá trình giảng dạy của giáo viên , bộ môn văn thường có hai hình thức kiểm tra là tái hiện kiến thức và vận dụng kiến thức Dù hình thức nào, học sinh cũng cần phải có năng diễn đạt tốt
2/ Như vậy kĩ năng diễn đạt là một yêu cầu rất quan trọng đối với mỗi học sinh khi học bộ môn văn của trương trình phổ thông Trong thực
tế giảng dạy, ta thấy có nhiều học sinh nắm kiến thức giảng văn nhưng để thể hiện những hiểu biết ấy thành bài văn thì đa số các em còn nhiều lúng túng
3/ Đặc biệt ở khối 12, khi phải dạy một số lớp yếu hoặc bán công (tỉ lệ học sinh yếu từ 60% đến 80%) mỗi lần đọc bài làm của học sinh giáo viên thường cảm thấy ray rứt vì mình đã đầu tư rất nhiều nhưng học sinh lại không thể diễn tả điều mình đã hiểu trên trang giấy đúng như yêu cầu
4/ Trong phân môn tập làm văn, ngoài việc được học các kiểu bài làm văn cơ bản, học sinh còn được học 5 tiết về kĩ năng làm văn Đối với
Trang 2
các lớp giỏi thời gian này là hợp lý Nhưng ở các lớp yếu, giáo viên khó mà nâng cao kĩ năng diễn đạt cho học sinh đối với chừng ấy thời gian Làm sao có thể rèn luyện thêm về kĩ năng diễn đạt để tối thiểu các em có thể viết được một bài dù không hay nhưng đạt yêu cầu? Đây là vấn đề mà người giảng dạy phải suy nghĩ và cố gắng tìm ra hướng giải quyết
II/ LÝ DO ĐặT VấN Đề:
1/ Khi đi chấm thi tốt nghiệp PTTH hoặc ngay cả khi ở đại học, giáo viên cảm thấy bức xúc khi thấy một số bài làm của học sinh không những không nắm kiến thức mà ngay cả chữ viết cũng xấu, bài làm dơ, gạch xóa nhiều, viết không thành câu … Nếu dạy học sinh ở những lớp khá, kỹ năng diễn đạt của các em tương đối tốt vì có cơ sở từ lớp dưới nên không đáng lo Ta chỉ cần giúp các em diễn đạt có cảm xúc hơn và kiến thức sâu hơn Còn ở những lớp yếu giáo viên khó mà xoay chuyển tình hình trong chừng ấy thời gian (đặc biệt ở khối 12)
2/ Qua thực tế, khi chấm bài giáo viên phê “kỹ năng diễn đạt yếu” có em học sinh lại hỏi :”kỹ năng diễn đạt trong bài văn thể hiện ở chỗ nào? Làm sau khắc phục được ? “Tôi chợt nghĩ : rèn luyện kĩ năng diễn đạt cho học sinh không thể mang tính lý thuyết chung chung mà phải thông qua bài làm
cụ thể và năng dần từng bước
3/ Cụ thể khi giảng dạy chương trình văn ở lớp 12, học sinh phải làm 6 bài viết ở lớp hoặc ở nhà và 2 bài thi học kì Vậy nên chăng ta có thể thông qua những bài làm văn này để đặt ra những vấn đề cụ thể về kĩ năng diễn
Trang 3
đạt tùy theo từng lớp, giúp học sinh ý thức nâng dần kĩ năng làm bài Trong nhiều năm qua tôi đã thực hiện như trên và nhận thấy đã đạt được một số kết quả khả quan
III/ CÁC BIệN PHÁP TIếN HÀNH:
* Biện pháp tiến hành ở lớp 12, có từ 50% đến 70% học sinh diễn đạt yếu
* Những tư liệu cần minh họa làm rõ vấn đề lấy từ bài làm của học sinh, câu và ý chưa sửa chữa
* Giáo viên tiến hành từng bước qua các bài viết theo chương trình như sau:
1/ Bài viết số 1: (tiết 6, 7)
- Đây là bài viết ở lớp, (bài kiểm tra chất lượng đầu năm) học sinh không
sử dụng tài liệu
- Trước khi viết đề, giáo viên nhắc nhở chung về nội dung và nghệ thuật Khi viết đề xong giáo viên dặn học sinh những điều cần lưu ý trong bài viết này và ghi trên bảng yêu cầu :
Lưu ý :
- Bài làm sạch sẽ, chữ viết rõ ràng
- Viết đúng đoạn văn
Trang 4
- Ở bài này không nên đặt nặng về kiến thức mà nên chú ý về diễn đạt, cách trình bày, chữ viết xem trình độ chung của các em ra sao?
- Ở tiết trả bài viết (tiết 15) sau khi đã làm đủ các khâu, giáo viên nên chọn những bài làm đúng ý, trình bày sạch sẽ, chữ viết rõ ràng dễ đọc để khen ngợi và cho học sinh lớp xem qua Bên cạnh đó cũng nên nêu tên cụ thể những
em còn hạn chế để lần sau cố gắng hơn
- Giáo viên lưu ý học sinh, việc này tuy là nhỏ nhưng cũng góp phần khá quan trọng để giáo viên cảm nhận dễ dàng nội dung bài của các em Và đây cũng là một yêu cầu cần có của bài văn để học sinh phấn đấu trở thành “văn hay chữ tốt”
2/ Bài viết số 2 : (Học sinh làm ở nhà)
- Sau khi trả bài viết số1, giáo viên ra đề bài viết số 2
- Sau khi ra đề xong giáo viên nhắc nhở học sinh những vấn đề cần lưu ý khi làm bài văn, chú ý những yêu cầu lần trước và ở bài này cần lưu ý thêm (giáo viên ghi trên bảng) :
Trang 5
- Đây là yêu cầu quan trọng đối với học sinh khối lớp 12 Đa số học sinh yếu dều sai sót về vấn đề này Thực tế khi chấm bài giáo viên thường gặp những trường hợp sau:
+ Lỗi về dùng tư : trường hợp này xảy ra khi học sinh, không hiểu đúng
nghĩa của từ
Ví dụ: lấy từ bài làm thực tế của học sinh :
Thông qua sự biến dị của Đào tác phẩm cho ta thấy …
Bài thơ “Tây Tiến” đã nói lên sự anh dũng cường hào của đoàn binh Tây
Tiến…
Tinh thần đấu tranh của các chiến sĩ rất ác liệt đã làm cho kẽ thù khiếp kinh
Ra chiến trường thì phải cầm súng lòng dũng cảm đã nổi lên và lòng
kiên quyết không lùi, trí thức họ cũng cao lắm, hi sinh cho tổ quốc
Lưu ý:
- Cách dùng từ , đặt câu đúng
- Tránh diễn xuôi khi phân tích
Trang 6
Người lính Tây Tiến đáng thương xuất phát từ một người nông dân nghèo khổ
Hoàng cầm đã sáng tác bài thơ “Bên kia sông Đuống” trong hoàn cảnh
éo le Trong khổ thơ đầu Hoàng Cầm dựng lên một khung cảnh tráng lệ uy nghi
(Trích trong bài làm của học sinh về “Mùa Lạc”và “Bên Kia Sông Đuống” )
+ Lỗi về diễn xuôi đặc biệt là đối với thơ: do học sinh không nắm
được nội dung nghệ thuật bài thơ, đặc biệt là học sinh không biết cách phân tích thơ
Nấm mồ của người đã khuất, những anh hùng đã hi sinh cho tổ quốc
kiên quyết không nản trí, rải rác xa xa mới có một người hi sinh lòng gan dạ đã
bật lên trong lòng tác giả “rải rác biên cương mồ viễn xứ”
Câu thơ đầu đã nói lên hoàn toàn tả thực về người lính Tây Tiến và hình ảnh họ ăn sâu trong lòng chúng ta và máu thịt về người kháng chiến, vệ trọc, rừng núi hoang sơ, nạn sốt rét là nạn mà người lính thường mắc phải bệnh sốt rét này trọc và đầu chỉ còn vài sợi tóc lưa thưa mà thôi và da xanh dờn như màu
lá
Những cô hàng xén răng đen cười tươi báo hiệu cho sự chiến thắng
“Những cô ………tỏa nắng”
Trang 7
Với vùng đất phong phú màu mỡ, một màu xanh lúa nếp đã đầy, những người thợ làm tranh Đông Hồ đi bán dạo để kiếm sống qua ngày thật hạnh phúc biết bao
Quê hương ta từ khi giặc kéo đến thì dân tộc ta đã nổi lên để chống lại
kẻ thù nên chúng đã làm cho người dân bỏ ruộng bỏ nhà để trốn, chó thì chết một đàn, lê thì dính đầy máu Mẹ con của lợn thì có con còn sống có con thì chết Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rả khi giặc kéo đến thì bỏ chạy không biết về đâu “Quê hương ta……về đâu”
Sau mấy trăm năm kháng chiến chống pháp, bây giờ đã bình yên trở lại
và người dân đã mừng đón lễ, những hội hè đình đám ở trên núi ở huyện chùa, ở đây cũng tưng bừng náo nhiệt đi mua vải và may áo để đi lễ cúng chùa
“Mấy trăm năm……ở đâu”
Bên kia sông thì là quê của ta có lúa có nếp đến mùathu hoạch thì người nông dân ở đây thường làm bánh, qua mùathu hoạch thì họ thường vẽ tranh rất
là đặc sắc:
“Quê hương ta ………giấy điệp”
Những nàng thì môi xâm đỏ như quết trầu Chợ Hồ , chợ Sủi người đua chen là chợ rất đông, người qua lại rất nhiều giờ không được qua lại tự do như
Trang 8
hồi trước mà giờ đây lại có người trầm chỉ dăng tơ nghẻn lối “Chợ Hồ………nghẻn lối”
Bài thơ lên hai người con gái và con trai nhan đề là tình yêu em ở bên này còn anh thì ở bên kia có biết em có giữ cho anh tấm the đen này được không
Hoàng Cầm nói lên hình ảnh bờ dâu ngô khoai biêng biếc vậy mà bọn giặc đã tàn phá làm cho mọi người đều đau xót như “Rụng bàn tay”
(Bài làm của học sinh về Tây Tiến và bên kia sông Đuống)
- Khi trả bài số 2 , sau khi đã tiến hành đầy đủ các bước giáo viên nên lưu ý các bài có sai sót và chỉ cách sửa chữa
- Cần nhấn mạnh học sinh nên tránh diễn xuôi khi phân tích thơ
3/ Bài viết số 3 : (tiết30, 31)
- Học sinh làm tại lớp Trước khi viết đề , giáo viên nhắc nhở những hạn chế còn tồn đọng ở bài viết trước Khi viết đề xong giáo viên đưa thêm yêu cầu mới của bài số 3 và ghi lên bảng
Lưu ý:
- Viết đúng chính tả
- Viết câu đúng
Trang 9
- Tình trạng sai chính tả ở những lớp yếu xảy ra rất nhiều Có trường hợp trong một bài văn ngắn em sai đến 40 lỗi Có nhiều em lại sai những từ rất bình thường như: con gáy, con cợp, dã mang,chán trường, tai sai, cố gắn , ràn buột, chỉ dại, tình huống, nhình, ăn mặt , khán chiến, làm việt, niềm tinh,…
- Sai chính tả là hiện tượng phổ biến đối với học sinh hiện nay, do phảiviết nhanh vàkhônh co ý thức sửa đổi Việc viết đúng chính tả phải kéo dài và có sự nổ lực củabản thân từng em
- Đốivới những bài học sinh viết sai chính tả, khi chấm bài giáo viên nên sửa giúp em và nhắc nhở em cố gắng khắc phục
- Đối với lớp có nhiều em sai chính tả khi dạy nếu phải sử dụng những
từ mới giáo viên nên viết trên bảng để tạo thói quen về ý thức viết đúng
từ cho học sinh
- Khi trả bài viết giáo viên có thể nêu tên , phê trong bài hoặc dùng hình thức viết phạt, trừ điểm nhẹ , nhằm mục đích tác động vào ý thức học sinh
4/ Bài viết số 5 : (tiết 61, 62)
– Bài này học sinh làm ở lớp
– Đề này giáo viên nên cho về tác phẩm truyện
Trang 10
– Khi học tác phẩm truyện, học sinh thường có hạn chế chung
là khi làm bài về phân tích tác phẩm các em thường kể lại tác phẩm và không thuộc dẫn chứng nên khi phân tích thường làm sơ sài không thuyết phục người đọc
– Khi viết đề xong, giáo viên ghi lưu ý trên bảng
Lưu ý : Nắm chắc dẫn chứng và nội dung nghệ thuật tác phẩm
– Đây là vấn đề thuộc về kiến thức nhưng có mối liên hệ với kỹ năng làmvăn
– Trong thực tế khi chấm bài, giáo viên thường gặp những trường hợp học sinh do không thuộc dẫn chứng nên đã diễn xuôi hoặc viết không chính xác cả ý cũng như dẫn chứng
– Sau đây là những sai sót ghi lại được của các em qua bài viết
Ý đúng, dẫn chứng đúng Sai sót của học sinh
+ Bài làm về tác phẩm “ Mảnh trăng cuối rừng”
Trang 11
Anh đã cho em đi nhờ xe , lúc khó
khăn lại bỏ anh ư !
Anh bị thương thì xe cũng mất
Nguyệt nhảy xuống nước , lội
phăng sang bên kìa bờ, cột dây tời vào
gốc cây
Nguyệt đẩy Lãm vào một cái vật
gì rất cứng và sâu
Gấu quần lụa đen chấm mắt cá
Thấy anh thế này, em đành bỏ anh một mình sao !
Anh còn thì xe còn, anh mất thì xe mất
Thấy xe bị kẹt dưới ngầm, Nguyệt nhảy tọt xuống nước lấy sợi dây lôi qua bên kia bờ sông lôi xe lên
Nguyệt nắm lấy cổ Lãm đưa vào hai gốc cây một cách nhanh gọn
Mặc quần lai không cuốn
+ Bài làm về “Rừng xà nu”
Bắt được con cọp cái và cọp con
tất sẽ dụ được cọp đực trở về
Chỉ tiếc không sống được tới ngày
Nếu mày không bắt được cọp cha thì ta bắt cọp con và cọp mẹ thì nó lồi ra thôi
Trang 12
Cầm vủ khí đứng dậy với dân làng
Nó treo cổ anh Xút lên cây vả đầu
làng … Chặt đầu bà Nhan cột tóc treo
đầu súng
Nếu ra thì mầy sẽ chết rồi ai sẽ chỉ huy anh em
Chúng treo cổ ông Xích bà Nha vì
đi nuôi cách mạng
+ Bài làm về tác phẩm “ Vợ chồng A phủ”
Trai đến đứng nhẵn cả chân vách
đầu buồng Mỵ
Mỵ rút con dao nho cắt lúa , cắt nút
dây mây
Trai đến đứng láng bóng chân vách đầu buồng Mỵ
Mỵ rút lưỡi hái cắt lúa cắt nút dây mây
+ Bài làm về “ Người lái đò sông Đà”
Nó rống lên như tiếng một ngàn con
trâu mộng …
Nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu cổ …
Trang 13
6/ Bài số 6 (tiết 74, 75)
– Giáo viên có thể lưu ý học sinh về cách hành văn trong văn nghị luận Đặc biệt ở lớp vẫn còn một số học sinh khá, nên ở bài viết số 6 này giáo viên lưu ý học sinh nên viết văn gọn rõ và có cảm xúc
– Sau khi viết đề giáo viên nhắc nhở học sinh những yêu cầu đặt ra ở những bài trước và ghi yêu cầu của bài 6
– Khi trả bài , giáo viên lưu ý những bàiviết khá có cảm xúc chọn đọc những đọan hay cho lớp nghe Đồng thời giáo viên cũng kiểm tra lại xem qua quá trình học còn bao nhiêu em chưa tiến bộ và còn nhiều sai sót về kĩ năng
– Qua thực tế chấm bài có một số em học sinh không sai sót nhiều về diễn đạt nhưng lại sai kiến thức cơ bản
Ví dụ :
+ Hoàng Cầm quê ở Thuận Thành, Bắc Ninh, xứ của làn điệu dân ca quan họ , hồn thơ phát triển rất sớm trong những năm kháng chiến
Lưu ý : Viết văn gọn , rõ và có cảm xúc
Trang 14
chống Pháp Ba tham gia cách mạng và làm công tác văn nghệ năm 1948 ở Việt Bắc , bà nghe tin quê hương bị giặc xâm chiếm …
+ Bài thơ “ Sóng” của Xuân Quỳnh, anh là một nhà thơ thường viết về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu …
7/ Bài viết số 7 và các bài thi học kì :
– Tùy theo tình hình của từng lớp , ở bài số 7 , giáo viên đặt thêm những yêu cầu cũ hoặc mới đối với học sinh
Ví du: Giáo viên có thể đề ra những yêu cầu về lập luận trong một đoạn văn hoặc mở bài, kết bài, chuyển đoạn trong văn nghị luận, về cách chọn dẫn chứng và hành văn trong văn nghị luận đã được học
– Hai bài thi học kì là để giáo viên kiểm tra kết quả, mức độ chuyển biến của học sinh và điều chỉnh yêu cầu của mình
IV/ KếT QUả :
– Với biện pháp này giáo viên có thể giúp học sinh yếu về diễn đạt hiể u biết và ý thức hơn về việc rèn luyện diễn đạt của mình
– Không tốn nhiều thời gian nhưng lại đạt được kết quả thực tế từng bước phù hợp với từng đối tượng học sinh
– Kết quả đạt được : 80% –> 90% diễn đạt trung bình trở lên
Trang 15
– Góp phần giải quyết tình trạng yếu về làm văn của học sinh
V/ NGUYÊN NHÂN THÀNH CÔNG VÀ TồN TạI :
– Từ một vấn đề mang tính tổng hợp , giáo viên đã cụ thể hóa
để tác động trực tiếp đến học sinh
– Giáo viên có thể linh động thay đổi nội dung yêu cầu đối với mọi đối tượng học sinh
– Giáo viên đã hướng đến nhiệm vụ trung tâm của môn văn là diễn đạt
– Tồn tại : Để đạt hiệu quả cao phaỉ có sự kết hợp từ hai phía giáo viên và học sinh Quỹ thời gian của giáo viên không nhiều để đầu tư vào khâu chấm sửa và hướng dẫn các em thật chi tiết
VI/ BÀI HọC KINH NGHIệM :
– Giáo viên nên linh hoạt đề ra yêu cầu phù hợp vớitừng đối tượng học sinh
– Ở một vài bài đầu của làm văn viết , giáo viên nên chọn ra danh sách một số học sinh yếu để lưu ý
– Đầu tư sâu kỹ cho khâu chấm bài và sửa bài