Điều trị gãy mâm chày bằng nắn chỉnh kính cố định ngoài cải biên Nguyễn Đình Phú* Phạm Đăng Ninh** TãM T¾T Trước đây điều trị gãy mâm chày do chấn thương thường được phẫu thuật kết h
Trang 1Điều trị gãy mâm chày bằng nắn chỉnh kính cố
định ngoài cải biên
Nguyễn Đình Phú* Phạm Đăng Ninh**
TãM T¾T
Trước đây điều trị gãy mâm chày do chấn thương thường được phẫu thuật kết hợp xương bên trong Biến chứng nhiễm trùng sau mổ và hạn chế chức năng khớp gối đã gợi ý một phương pháp điều trị mới
Ứng dụng nắn chỉnh kín và cố định ngoài để điều trị gãy mâm chày đã rút ngắn thời gian liền xương ,hạn chế tỉ lệ nhiễm trùng sau mổ và phục hồi tốt chức năng khớp gối Chúng tôi ghi nhận kết quả qua 80 trường hợp điều trị gãy mâm chày Thời gian
Trang 2liền xương trung bình 16 tuần, tầm vận động khớp gối > 90% trường hợp gấp gối > 120 0 , không có khớp giả và co rút gân gót
* Từ khóa: Gãy mâm chày; Cố định ngoài; Nắn chỉnh kín
TREATING FOR THE TIBIAL PLATEAU FRACTURES BY CLOSED REDUCTION WITH MODIFIER EXTERNAL FIXATION
Nguyen Dinh Phu Pham Dang Ninh
Summary
In the past, tibial plateau fractures due to trauma were treated with internal fixation procedure Complications of the treatment included
Trang 3inflammation after surgery and limited knee motion After that appropriated treatment was started
Application closed reduction method and external fixation for the tibial plateau fractures decreased the average time of union a fracture, reduced rate of wound infection and improved knee motion well done
Outcome measurement: over a two years period,
80 patients were treated with modifier external fixation , all fractures united at an average of 16 weeks and more than 90% of cases achieved flexion
of the knee joint about more than 120 0 , no mal-union, no collapse of the Achille tendon
* Key words: Tibial plateau fracture; Closed
reduction; Modifier external fixation
đặt vấn đề
Trang 4Vỡ mâm chày là một
gãy xương với tổn
thương giải phẫu phức
tạp, khó điều trị và
để lại các di chứng như
cứng khớp, lệch
trục Đặc biệt những
gãy phức tạp như gãy
mâm chày loại V, VI
(theo Schatzker) là gãy xương mà đường gãy toác dài xuống dưới phía thân xương, kết xương bên trong bằng
* BÖnh viÖn 115
** BÖnh viÖn 103
Ph¶n bÖnh khoa häc: PGS TS NguyÔn TiÕn
b×nh
nẹp vít có nhiều nguy cơ
bị biến chứng hạn chế
vận động khớp Nếu
không mở ổ gãy và cố định bằng khung cố định ngoài thì mức độ an toàn
Trang 5sẽ cao hơn rất nhiều,
bệnh nhõn (BN) sẽ tập
được sớm, trỏnh được
biến chứng hạn chế vận
động khớp gối
Bỏo cỏo của chỳng tụi
đỏnh giỏ kết quả bước
đầu điều trị 80 trường
hợp góy mõm chày được
điều trị bằng phương
phỏp nắn chỉnh kớn và
kết xương bằng khung cố
định ngoài (CĐN) tự chế
đối t-ợng và ph-ơng
pháp nghiên cứu
1 Đối tượng nghiờn cứu
80 BN độ tuổi từ 29 đến 56, trung bỡnh 41,5 tuổi Gồm 42 nam và 38
nữ Góy kớn mõm chày đều do nguyờn nhõn chấn thương, 24 BN tổn thương mõm chày phải
và 56 BN tổn thương mõm chày trỏi Tất cả cỏc trường hợp được cấp cứu
và điều trị tại Bệnh viện Nhõn dõn 115 TP.Hồ Chớ Minh
2 Phương phỏp nghiờn cứu
Trang 6Tiến hành thăm khám
BN và vùng chấn
thương Chụp X quang
khớp gối và cẳng chân
trên hai bình diện thẳng
và nghiêng Chẩn đoán
xác định dựa trên phim X
quang, đánh giá hình thái
ổ gãy, các biến dạng, di
lệch của mảnh vỡ, hướng
các đường gãy Lựa chọn
hình thức cố định: khung
CĐN phối hợp 2/3 vòng
tròn như khung Ilizarov
và khung thẳng như bộ
cọc ép răng ngược chiều
của Nguyễn Văn Nhân
hay của Judet Sử dụng
đinh Kirschner ô liu có đường kính 1,8 mm và đinh Schanz có đường kính 4,5 mm
Kỹ thuật: BN được vô cảm bằng gây tê tuỷ sống với marcain 0.5%, đặt nằm trên bàn chỉnh hình Xác định khe khớp gối bằng hai đinh Kirschner nhỏ Dùng băng thun băng ép chặt vùng khớp gối Có thể dùng kìm lớn
AO để ép hai mâm chày
và đinh Steinman để nâng mâm chày Kiểm tra dưới màn X quang
Trang 7tăng sáng Kết xương
bằng vít xốp đối với các
mảnh vỡ lớn bằng cách
bắt vít qua da, đặt khung
CĐN, căng ép các đinh
Kirschner ô liu cho đến
khi đạt được độ vững
chắc Ở phía mâm chày,
xuyên đinh Kirschner ô
liu ngang qua hai bên từ
ngoài vào trong và cố
định trên khung bán
nguyệt Dưới thân xương
chày, xuyên đinh Schanz
một bên từ phía trước
ngoài và cố định theo
trục dọc của xương
BN nằm bất động, kê cao
chi trong vài ba ngày đầu Sau đó có thể đứng dậy đi lại với nạng, tập gấp duỗi gối Tỳ đè chủ động chân đau sau 8 tuần
KẾT QUẢ VÀ BÀN
LUẬN
80 BN bị chấn thương gãy mâm chày, đa số là Schatzker V, VI, là loại gãy phức tạp nhất Nếu những trường hợp này chỉ định mổ để nắn chỉnh hình thể giải phẫu và kết
Trang 8hợp xương bên trong sẽ
hết sức khó khăn và có
nhiều nguy cơ thất bại do
tổn thương thứ phát ở da,
phần mềm Việc chỉnh
lại ổ gãy cũng hết sức
khó khăn vì nhiều mảnh
lớn nhỏ khác nhau và
đường gãy dài xuống tận
thân xương chày
Hiện nay có hai cách
phân loại gãy mâm chày
(phân loại của Schatzker
và của Hohn) Tuy nhiên,
chúng tôi dùng cách phân
loại của Schatzker vì chú
ý nhiều đến hình thái ổ
gãy, mức độ tổn thương giải phẫu bệnh nói lên được tính chất phức tạp của gãy mâm chày so với cách phân loại của Hohn Kiểm tra kết quả 80 trường hợp với thời gian lành xương trung bình 16 tuần, nhanh nhất 12 tuần, chậm nhất 20 tuần, cho thấy kết quả nắn chỉnh giải phẫu tương đối khả quan Sau khi tháo CĐN
có thể tăng cường nẹp bột đùi bàn chân 7 ngày, sau đó cho đi lại bình thường Không có sụp
Trang 9mâm chày thứ phát, khớp
giả và co rút gân gót
Tầm độ khớp > 90%, gấp
gối hơn 1200, 6 trường
hợp khớp gối di động 5 -
10 mm Tái khám sau 8
tuần, không thấy BN
than phiền đau
Dựa theo thang điểm
của Hội khớp Hoa Kỳ,
kết quả như sau: rất tốt:
90-100 điểm; tốt: 80 - 89
điểm; trung bình: 70 - 79
điểm; kém: < 70 điểm
Kết quả chung > 90% đạt
kết quả tốt và rất tốt
BN chỉ phải nằm viện nội trú trung bình 5 ngày
Lượng kháng sinh toàn thân dùng không đáng
kể Không có trường hợp nào bị nhiễm khuẩn nặng
ở chân đinh phải thay đổi đinh hoặc hình
thức cố định 8/80 trường hợp rỉ dịch chân đinh, nhưng đều đáp ứng với điều trị kháng sinh và hướng dẫn chế độ chăm sóc chân đinh
Chúng tôi đồng ý với quan điểm của nhiều tác giả [2, 4, 5], với những
Trang 10gãy mâm chày phức tạp,
chỉ định điều trị bảo tồn
bằng kéo liên tục kết hợp
với bột hay phẫu thuật để
kết hợp xương còn đang
tranh luận Các tác giả
kinh điển cho rằng không
nên phẫu thuật vì không
chỉ đơn thuần là thương
tổn gãy xương, những
gãy Schatzker độ V,VI
thường kèm theo các tổn
thương khác của khớp gối
như sụn chêm, dây chằng
Xử trí lần đầu với một ổ
gãy mới phức tạp không
cho kết quả triệt để Kết
xương bên trong bằng
nẹp vít theo chúng tôi cũng không nên Với khung CĐN, ổ gãy vừa được cố định vững chắc, chi thể lại được tập vận động sớm là phương pháp
có nhiều ưu điểm
KẾT LUẬN
Phương pháp nắn chỉnh kín kết hợp CĐN cải biên đơn giản, có thể điều trị tốt những gãy phức tạp ở mâm chày không cần phẫu thuật Thời gian nằm viện
Trang 11ngắn, chi phí điều trị
thấp, có thể áp dụng ở
tuyến cơ sở
Không có sẹo mổ, thời
gian lành xương nhanh,
phục hồi sớm chức năng
khớp gối, không phải mổ
lại để lấy nẹp vít như mổ
kết hợp xương bên trong
TÀI LIỆU THAM
KHẢO
1 Ngô Bảo Khang Cố
định ngoài trong chấn
thương chỉnh hình Nội
san lâm sàng Bệnh viện
Chợ Rẫy.1990, 10,
tr.63-75
2 Huỳnh Bá Lĩnh Điều
trị gãy mâm chày Schatzker V, VI bằng khung CĐN dạng vòng Chuyên đề y học CTCH
TP HCM, 2005
3 Nguyễn Văn Nhân
Bộ dụng cụ kết hợp xương nén ép và căng giãn Bệnh viện TWQĐ
108 Tr 2 - 25
4 Phạm Đăng Ninh
Điều trị gãy hở hai xương cẳng chân bằng cọc ép răng ngược chiều Luận
Trang 12án Tiến Sĩ Yhọc, 2000,
tr 22 - 25
5 Bohler L Gãy mâm
chày Kỹ thuật điều
trị gãy xương (Nguyễn
Quang Long dịch) tập 3,
tr.142-161
5 Hoàng Đức Thái
Điều trị gãy mâm chày
bằng kết hợp xương tối
thiểu với cố định ngoài
Ilizarov Luận văn tốt
nghiệp bác sỹ nộI trú các
bệnh viện Đại học Y-
Dược TP Hồ Chí Minh,
2004, tr.16-27
6 Dendrios G.K., Kontos S., Katsenis D., Dalas A Treatment of
energy tibial plateau fractures by the Ilizarov circular Fixator J Bone and Joint Surg Br.78
1996, pp.1305-1312
7 White A.P Tibial
plateau fractures Campbell’s operrative orthopaedics 1998,
Vol.3, pp 547-562
Trang 1354
