Nhà thầu trong quá trình thực hiện dự án có thể đưa ra các thay đổi trong kế hoạch thỏi gian, các phương pháp và công nghệ thực hiện công việc, trình tự về công nghệ, không gian xây dựng
Trang 1CT 2
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Phát sinh là hệ quả của các thay đổi xẩy
ra trong quá trình thực hiện dự án Thay đổi
được hiểu là thay đổi một quyết định này bằng
một quyết định khác do hậu quả của sự thay
đổi của các yếu tố bên trong hoặc bên ngoài
trong quá trình lập và thực hiện dự án Các
thay đổi có thể được đưa vào các bộ phận
khác nhau của dự án Người đưa ra ý tưởng về
các thay đổi có thể là Chủ đầu tư, Đơn vị giám
sát, Nhà tài trợ, Nhà thiết kế hoặc nhà thầu
xây dựng Chủ đầu tư thường đưa ra thay đổi
nâng cao đặc tính kinh tế - kỹ thuật cuối cùng
của dự án Nhà thiết kế có thể đưa ra các thay
đổi trong tài liệu thiết kế, dự toán ban đầu, về
quy cách sản phẩm Nhà thầu trong quá trình
thực hiện dự án có thể đưa ra các thay đổi
trong kế hoạch thỏi gian, các phương pháp và
công nghệ thực hiện công việc, trình tự (về
công nghệ, không gian) xây dựng công trình
Nguyên nhân đưa ra các thay đổi thông
thường là sự thiếu khả năng nhìn thấy trước các vấn đề trong quá trình lập dự án Các vấn
đề đó có thể là các quyết định thiết kế mới, sử dụng nguyên liệu, công nghệ hiệu quả hơn Cũng có thể là sự chậm trễ so với kế hoạch trong tiến trình thực hiện dự án về thời gian cũng như về khối lượng công việc do những tình huống không lường trước
CHI PHÍ PHÁT SINH
VÀ QUẢN LÝ CHI PHÍ PHÁT SINH
TS ĐẶNG THỊ XUÂN MAI
Bộ môn Kinh tế xây dựng Khoa Vận tải - Kinh tế Trường Đại học Giao thông Vận tải
Tóm tắt: Chi phí phát sinh trong quá trình đầu tư xây dựng mang tính chất tất yếu khách
quan và có ảnh hưởng lớn đến quá trình quản lý chi phí, quản lý giá của công trình Vì vậy các chi phí phát sinh cần phải được nhận diện và quản lý trong từng bước của sự hình thành sản phẩm đầu tư xây dựng
Summary: In the construction investment process, the existence of additional costs is
objective and the costs greatly affect the cost management process and the construction price Therefore, all kinds of additional costs must be identified and well managed in each step of the
construction product accomplishment
Do vậy mà việc nhận diện, phân loại các chi phí phát sinh thường gặp trong các dự án đầu tư xây dựng rất có ý nghĩa trong việc quản lý chi phí của dự án
II NỘI DUNG
Chi phí phát sinh hay phát tử là các chi phí tăng thêm hoặc giảm đi so với hợp đồng
ký kết ban đầu
Thực chất phát sinh công trình là sự thay đổi các điều khoản có liên quan trong hồ sơ hợp đồng, nói chung nó bao gồm thay đổi thiết kế, thay đổi kế hoạch tiến độ, thay đổi
Trang 2điều kiện thi công, thay đổi quy phạm và tiêu
chuẩn kỹ thuật, thay đổi trình tự thi công, thay
đổi số lượng công trình, sửa chữa và bổ sung
điều khoản hợp đồng và văn bản mời thầu,
điều khoản hợp đồng hạng mục công trình mà
tuy không thay đổi nội dung công việc nhưng
có tăng hoặc giảm khối lượng
Thường gặp các loại chi phí phát sinh sau
đây trong các dự án đầu tư xây dựng
1 Chi phí phát sinh trong quá trình
định hướng và quy hoạch
Việc định hướng đúng có ý nghĩa rất
quan trọng đối với hiệu quả kinh tế, hiệu quả
xã hội của dự án đầu tư Định hướng sai
không những dẫn đến đầu tư không có hiệu
quả hoặc hiệu quả kém thậm chí còn dẫn đến
hậu quả khó lường, cản trở đến phát triển kinh
tế, xã hội của một vùng, một khu vực như bố
trí địa điểm xây dựng nhà máy xi măng, nhà
máy đường xá vùng nguyên liệu… làm cho
chi phí sản xuất sản phẩm tăng cao, khi nhà
máy đi vào khai thác sử dụng, càng hoạt động
càng lỗ… Vì vậy cần nhận thấy sai lầm về
định hướng sẽ gây ra phát sinh lãng phí ở
những nội dung cụ thể sau:
CT 2
- Đầu tư không có quy hoạch, không theo
quy hoạch hoặc quy hoạch sai không phù hợp
với địa điểm kinh tế, điều kiện tự nhiên, tài
nguyên thiên nhiên, dân số và lao động dẫn
đến không phù hợp với quy luật phát triển
kinh tế - xã hội của vùng, của ngành nói riêng,
của cả nước nói chung
- Xác định quy mô của dự án không phù
hợp với đặc điểm, điều kiện tự nhiên và kinh
tế xã hội của đất nước, của vùng, của khu vực
đặt địa điểm xây dựng dự án
- Công tác thẩm định dự án trước khi ra
quyết định đầu tư thực hiện chưa đầy đủ: bỏ
sót nội dung, đánh giá lệch các nội dung của
dự án
2 Chi phí phát sinh trong quá trình khảo sát thiết kế
Phát sinh do chất lượng hồ sơ thiết kế không theo đúng các quy phạm, quy chuẩn về
kỹ thuật của Nhà nước Hồ sơ thiết kế thoát ly với tình hình thực tế và địa chất địa hình, khí hậu, điều kiện và đặc điểm về tài nguyên, nguồn nhân lực và đặc điểm về nguồn nguyên liệu, vật tư, thiết bị đầu vào, qui mô và khả năng tiêu thụ sản phẩm, đầu ra… dẫn đến sai sót gây hậu quả thất thoát lãng phí trong quá trình thi công xây dựng dự án
3 Chi phí phát sinh trong khâu lập
và quản lý dự toán dự án
Lập và quản lý dự toán là quản lý giá trong hoạt động đầu tư Đây là khâu nhạy cảm gây ra sơ hở dẫn đến phát sinh trong hoạt động đầu tư Ở khâu này cần phân tích đánh giá xem xét theo các tiêu chí sau:
- Khối lượng từng loại công việc theo thiết kế kỹ thuật, thiết kế tổ chức thi công
Đánh giá khối lượng thực tế theo thiết kế, đánh giá tính hợp lý của khối lượng thiết kế so với yêu cầu về kỹ thuật, công nghệ… Qua đó rút ra những nhận xét và lượng hoá những phát sinh do khâu thiết kế gây ra: Kê khống khối lượng, thiết kế sai dẫn đến phải phá bỏ khối lượng đã làm để làm lại theo thiết kế điều chỉnh hoặc bổ sung, tính toán khối lượng sai quy phạm, quy chuẩn
- Sử dụng sai định mức kinh tế kỹ thuật của Nhà nước ban hành cho từng loại công trình theo quy phạm và quy chuẩn
- Áp dụng sai giá cả theo từng loại vật tư
đã được Sở Tài chính vật giá thông báo theo thực tế tại thời điểm tính toán, nghiệm thu
Trang 3thanh toán
- Áp dụng sai hoặc do tính toán sai về khối lượng định mức, giá cả dẫn đến tính toán
sai về các loại chi phí theo định mức
Nhìn chung phát sinh trong khâu quản lý chi phí và giá khá lớn Vì vậy phát sinh có thể
xẩy ra do khâu lập dự toán, quản lý giá và chi
phí trong hoạt động đầu tư XDCB
4 Chi phí phát sinh trong khâu bồi thường giải phóng mặt bằng
Đây là khu vực nhạy cảm về kinh tế và
xã hội và cũng là khu vực dễ bộc lộ những sơ
hở gây phát sinh Phát sinh do:
- Sự không hợp lý của phương án bồi thường giải phóng mặt bằng
- Việc vận dụng chính sách, chế độ của Nhà nước đối với công tác bồi thường giải
phóng mặt bằng không phù hợp như: việc xác
định giá nhà, giá đất, hệ số sử dụng đất, hệ số
xác định loại và hạng đất áp dụng trong khâu
phương án bồi thường
CT 2
- Tính chính xác của số hộ dân, số tài sản của dân cư trong phương án bồi thường và
trong quá trình thực hiện bồi thường
5 Chi phí phát sinh trong quá trình xây dựng
Chi phí phát sinh trong quá trình xây dựng là các chi phí phát sinh trong quá trình
xây dựng công trình Tuy nhiên không hẳn
nguồn gốc cơ bản của các chi phí phát sinh
này đều do quá trình thi công xây dựng mang
lại mà thường có nguồn gốc từ các quá trình
trước tạo ra nhưng phát sinh sẽ được giải
quyết trong giai đoạn này
Chi phí phát sinh có nguồn gốc từ quy hoạch dự án một việc làm không chuẩn mực
chính xác trong giai đoạn lập quy hoạch dự
án, có thể khi đó người ta chưa đánh giá hết
và lường hết được sự xuất hiện của dự án sẽ ra sao, nhưng đến khi dự án được đưa vào xây dựng mới biết được sự không hợp lý của nó Bên cạnh các nguyên nhân gây phát sinh trong quá trình thi công xây dựng dự án trên
ta còn nhận thấy các nguyên nhân khác gây nên phát sinh chi quá trình thi công trong chính bản thân của quá trình này:
+ Sai lệch đồ án về vị trí, cao trình, mức
độ, quy mô
+ Thi công sai công nghệ thiết bị
+ Thi công không đúng dây chuyền thi công, biện pháp thi công
Các nguyên nhân trên chỉ ra rằng:
- Các yếu tố gây ảnh hưởng và tạo chi phí phát sinh trên diễn ra ngay hiện tại, kiểm tra kiểm duyệt được vấn đề, quá trình và diễn biến
- Sửa chữa được và buộc phải sửa ngay
- Cập nhật thay thế được
- Xu thế không gia tăng vì các nguyên nhân đều gắn liền với lợi ích bản thân đối tượng trực tiếp hành động (nhà thầu)
- Tỷ lệ thuận với kinh phí, trách nhiệm nhà thầu (về một mặt nào đó chúng ta đã có một lực lượng thực hiện công tác kiểm tra kiểm duyệt và hạn chế do chính nhà thầu vì nếu các nguyên nhân trên gia tăng đồng nghĩa với việc họ sẽ thua lỗ) xong cho dù chi phí đó nằm ở phía nào trong các đối tượng tham gia xây dựng công trình giao thông thì đều gây tổn thất cho nền kinh tế quốc dân và tổng sản phẩm quốc nội
+ Tiến độ công trình + Riêng vấn đề tiến độ thi công xây dựng
Trang 4công trình sẽ là yếu tố gây ảnh hưởng, thiệt
hại không chỉ riêng nhà thầu trực tiếp tham
gia thi công mà còn ảnh hưởng tới rất nhiều
vấn đề khác như:
An ninh quốc phòng
Sự thông suốt của giao thông
Hạn chế sự phát triển của các ngành
kinh tế khác liên quan
Sự tăng lên của các chi phí liên quan
Vệ sinh môi trường
Tóm lại bản chất của chi phí phát sinh
trong quá trình thi công xây dựng các dự án là
các chi phí phát sinh có nguồn gốc từ các
bước trước đó tạo ra và các chi phí phát sinh
do chính quá trình này Cả hai loại chi phí
phát sinh trên đều xảy ra trong giai đoạn này
và đều phải giải quyết vì nó sẽ là yếu tố mang
tính quyết định đến dự án và đưa dự án sẽ trở
thành hiện thực
CT 2 Chi phí phát sinh có nhiều loại và hình
phát sinh do nhiều nguyên nhân khác nhau tạo
nên, do đó việc giải quyết và tổ chức quản lý
sẽ hết sức phức tạp và đòi hỏi nhiều cơ quan
ban hành, nhiều tổ chức cá nhân trong xã hội
tham gia Vấn đề phân tích đánh giá và các
hướng giải quyết các chi phí này có ý nghĩa
vô cùng quan trọng
6 Chi phí phát sinh trong quá trình
khai thác sử dụng
Chi phí phát sinh trong quá trình khai
thác sử dụng thường là nhỏ và mức độ không
lớn, chỉ bao gồm các chi phí thay thế làm mới,
hoặc biến đổi chi tiết bộ phận công trình trong
quá trình khai thác sử dụng
+ Chi phí do các bộ phận hay chi tiết
công trình hỏng hóc trong thời gian đầu sẽ là
chi phí do nhà thầu đảm nhận và xử lý
+ Chi phí làm mới hay bổ sung chi tiết bộ phận cho phù hợp có xuất hiện nhưng không nhiều vì bản thân các yếu tố đó cũng đã được sửa chữa, bổ sung trong quá trình thi công khi
mà công trình đã hiện hữu Bên cạnh đó công trình xây dựng giao thông có đặc điểm là sản phẩm đơn chiếc, nằm ngoài thực tế hiện trường, quá trình xây dựng kéo dài vừa xây dựng vừa sử dụng do đó nếu có sự không đồng bộ hay không phù hợp với thực tế thì điều đó đã được điều chỉnh và bổ sung trong giai đoạn công trình
+ Khi các chi phí tiếp theo xuất hiện thì chi phí đó được tính vào chi phí duy trì sửa chữa thường xuyên của công trình
Nhưng dù không nhiều, không lớn xong việc chi phối và quản lý hết sức cần thiết nó tạo nên sự đồng bộ trong quản lý, hoạt động liên thông các công tác tổ chức và vận hành
bộ máy hoạt động đầu tư xây dựng dự án giao thông
III KẾT LUẬN
Tóm lại, việc nghiên cứu xem xét các loại chi phí phát sinh trong quá trình thực hiện
dự án đầu tư xây dựng giúp cho các nhà quản
lý có khả năng nhìn thấy trước được các vấn đề; để từ đó có các quyết định phù hợp trong các trường hợp được phép thay đổi, bổ sung, phê duyệt diều chỉnh chi phí dự toán
Tài liệu tham khảo
[1] PGS TS Thái Bá Cẩn Quản lý tài chính trong
lĩnh vực đầu tư xây dựng NXB Tài chính, 2003
[2] GS TSKH Nghiêm Văn Dĩnh Cơ chế quản lý
xây dựng Trường ĐH Giao thông Vận tải, 2005
[3] Website của Bộ Xây dựng năm 2007♦