Phẫu thuật can thiệp tối thiểu trong gãy phức tạp ổ cối potx

PHẪU THUẬT CAN THIỆP TỐI THIỂU TRONG GÃY PHỨC TẠP Ổ CỐI Nhân hai trường hợp Lương Đình Lâm 1 và cộng sự 2 TÓM TẮT Bằng một đường mổ ngắn ở ngay trên mấu chuyển lớn, bộc lộ đục rời mấu

PHẪU THUẬT CAN THIỆP TỐI THIỂU TRONG GÃY PHỨC TẠP Ổ CỐI

Nhân hai trường hợp

Lương Đình Lâm (1) và cộng sự (2)

TÓM TẮT

Bằng một đường mổ ngắn ở ngay trên mấu chuyển lớn, bộc lộ đục rời mấu chuyển lớn, bóc tách và lật khối cơ mông lên phía trên, bóc tách bao khớp phía trên, làm trật chỏm xương ra khỏi ổ khớp cả hai trường hơpï cho thấy không còn dây chằng vòng nên việc làm trật quá dễ dàng Lúc này ổ khớp đã lộ quá rõ nên việc nắn chỉnh cũng không khó và đặc biệt là không lo lắng chuyện cấp kênh mặt khớp Việc cố định ổ gãy cũng không quá khó vì chỉ cần hai vít xốp là có thể gắn chặt hai trụ trước và sau

SUMMARY Mini-invasive operation on complicated fracture of acetabulum:

two cases report

Luong Dinh Lam

Using a short incision just superior to the great trochanter we exposured the hip joint after cutting the great trochanter, pulling up the mass of gluteal muscles, incisioning the superior capsule and dislocating the femoral head Due to serious damage of annular ligament the femoral head was dislocated easily At that time the acetabular surface joint was exposured clearly and then reduction was not a big problem With two cancellous screws we could fix firmly both anterior and posterior columns

ĐẶT VẤN ĐỀ

Gãy ngang ổ cối gồm cả trụ trươc và trụ sau có di lệch (nhóm B theo phân lọai của AO), muốn nắn hết di lệch cũng như muốn cố định vững chắc thường phải mổ vào hai đường :

+ Đường phía sau (Langenbeck-Kocher) từ gai chậu sau trên qua mấu chuyển lớn xuống tới mặt ngòai 1/3 trên đùi

+ Đường phía trứơc (Dana- C Mears) đường chậu bẹn ngay dưới cung đùi và dọc theo cung đùi, phẫu thuật viên phải bộc lộ rõ động, tĩnh mạch đùi và thần kinh đùi cũng như thừng tinh mới thấy rõ được trụ trước và di lệch của nó Mặc dù với hai đường mổ lớn ở cả phía trước và sau song đôi khi vẫn không nắn hêt di lệch và vì vậy cũng không thể cố định thật vững chắc Từ những bức xúc trên chúng tôi đã nghiên cứu lại giải phẫu cũng như tổn thương giải phẫu để tìm kiếm một đường mổ nhỏ song vẫn có thể nắn, phục hồi giải phẫu của ổ khớp và cố định vững chắc nó Báo cáo này nhằm giới thiệu một phương pháp đơn giản, hữu hiệu trong phẫu thuật điều trị gãy ổ cối phức tạp

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu: hai bệnh nhân gãy ổ cối typ B, lọai gãy ngang qua ổ cối làm

tổn thương trụ trứơc và trụ sau

Phương phapù nghiên cứu:

+ Nghiên cứu kỹ lại giải phẫu vùng ổ cối và khung chậu

+ Điểm lại các tài liệu về phẫu thuật điều trị gãy ổ cối trên thế giới

+ Đánh giá thực chất tổn thương trên hai bệnh nhân cụ thể

KÊT QUẢ TRÌNH BÀY BỆNH ÁN

Bệnh nhân thứ nhất: Nguyễn thành T sinh năm 1976

Vào viện ngày 12/03/04 ra vịên 22/03/04 số nhập viện 156537

Bệnh sử: cách nhập vịện 1 ngày (16 giờ 02/04/04) bệnh nhân đi xe máy bị xe ô tô ngược chiều đụng phải bị ngã văng ra khỏi xe, ngã không rõ cơ chế, sau ngã bệnh nhân được chuyển vào bệnh viện Đồng nai, sau khi truyềân dịch, tiêm thuốc giảm đau, nẹp chân trái từ nách đến cổ chân, bệnh nhân được chuyển bệnh viện Chợ Rẫy

Khám: bệnh tỉnh táo, tiếp xúc tốt, M = 80 lần/phút HA = 100/60 mmHg

Tại chỗ: bụng mềm hơi chướng nhẹ vùng hạ vị khám không thấy có điểm đau ngọai khoa, ấn trên dưới cung bẹn T bệnh nhân đau nhiều, chân T hơi ngắn xoay trong nhẹ, đau nhiều khi cử động chân trái, đặc biệt khi cử động khớp háng XQ cho thấy gãy ổ cối, đừơng gãy ngang qua hai trụ và có một mảnh phía sau thuộc lọai gãy B2 của AO Bệnh nhân được xuyên đinh kéo tạ qua lồi củ trước xương chầy và cho nhập viện Ngày 17/3 bệnh nhân được phẫu thụật Đường mổ phía bên ngay trên mấu chuyển lớn Sau khi nắn, ổ gãy được cố định hai trụ bằng hai vít xốp, đặït một ống dẫn lưu, ống này được rút sau một ngày Sau 3 ngày sau mổ bệnh nhân được chụp kiểm tra và cho thấy ổ cối đã được cố định vững chắc mỗi trụ với một vit xốp và đặc biệt không có di lệch mặt khớp Bệnh nhân ra viện sau 5 ngày

Bệnh nhân thứ hai: Nguyễn huy Kh sinh 1978

Vào viện ngày 4/4/04 ra vịên 14 /4 /04 số nhập viện 20433

Bệnh sử: cách nhập vịện 1 ngày (8 giờ 3/4/04) bệnh nhân đốn cây gòn bị một nhánh lớn cây gòn đập vào mông, sau ngã bệnh nhân đươc chuyển vào bệnh viện đa khoa Trà Vinh, sau khi truyềân dịch, tiêm thuốc giảm đau, nẹp chân trái từ nách đến cổ chân, sau đó chuyển bệnh viện Chợ Rẫy

Khám: bệnh tỉnh táo, tiếp xúc tốt, M = 76 lần/phút HA = 110/60 mmHg

Tại chỗ: bụng mềm hơi chướng nhẹ, ấn đau vùng hạ vị, không thấy cầu bàng quang, không thấy có điểm đau ngọai khoa, ấn trên dưới cung bẹn T bệnh nhân đau nhiều, chân T hơi ngắn xoay trong nhẹ, đau nhiều khi cử động chân trái, đặc biệt khi cử động khớp háng

XQ cho thấy gãy ổ cối, đừơng gãy ngang qua hai trụ ở 1/3 trên trần loại gãy B1 của AO Bệnh nhân được xuyên đinh kéo tạ qua lồi củ trước xương chày nhập viện Ngày 9/4 bệnh nhân được phẫu thụật Đường mổ phía bên ngay trên mấu chuyển lớn Sau khi nắn ổ gãy được cố định hai trụ với hai vít xốp, đặït một ống dẫn lưu ống này được rút sau một ngày Sau 3 ngày sau mổ bệnh nhân được chụp kiểm tra XQ thương qui và cả CT scan cho thấy ổ cối đã được cố định vững chắc mỗi trụ với một vit xốp và đặc biệt không có di lệch mặt khớp, bệnh nhân

ra viện sau 5 ngày

BÀN LUẬN

“Gãy ổ cối vẫn là điều khó hiểu với phẫu thuật viên chấn thương chỉnh hình”, đấy là phát biểu của M TILE, Giáo Sư Khoa Chấn Thương Chỉnh Hình Trường Đại Học Toronto Canada trong cuốn sách gãy khung chậu và ổ cối xuất bản năm 1995 của nhà xuất bản WILLIAMMS & WILKINS, theo chúng tôi thì điều này vẫn còn đúng với chúng ta mặc dù trong những năm qua đã có nhiều bước tiến bộ trong điều trị gẫy ổ cối, song đấy là những trung tâm lớn và do bởi những giáo sư nhiều kinh nghiệm, còn ở nước ta trong hoàn cảnh kinh tế còn quá lạc hậu vàthực tế kinh nghiệâm điều trị loại này còn quá ít, đa số các trường hợp được điều trị bảo tồn Nếu so sánh một nứt ổ cối không di lệch với một gãy trật trung tâm thì không tương xứng và không có ý nghĩa mặc dù đều là gãy ổ cối!

Đánh giá y văn cho thấy có nhất trí cao giữa các tác giả là nếu gãy di lệch vùng chịu lực ổ cối nếu không nắn tốt thì tiên lượng xấu, dù điều trị theo cách nào

Vì vậy nếu gãy di lệch thì điều trị lý tưởng là nắn phục hồi giải phẫu, nhằm ngăn viêm khớp thứ phát, vận động sớm để tái lập chức năng Nếu nắn được khớp và giữ được nắn không cần mổ thì điều trị bảo tồn là đủ, nếu khớp còn di lệch sau nắn kín thì cần mổ, nhưng với điều kiện kỹ thuật cho phép và phẫu thuật viên có kinh nghiệm M TILE, 1995 Các nghiên cứu sớm thì ít ca, không có giá trị nhưng sau này thì khác, có nhiều tác giả hơn và số lượng bệânh nhân đươc tổng kết điều trị cũng nhiều hơn

Một tổn thương năng lượng cao gây mất vững khớp [các type sau] nhất là những người trẻ, cần nắn hoàn hảo [thường mổ], để có kết quả tốt lâu dài

Larson và nhóm của Carnesal và Pennal cho kết quả tương tự Trong nghiên cứu 103

ca của Pennal trong số 66 bệnh nhân còn di lệch, 72% số này có thoái hoá khớp trên X quang Trong 37 ca di lệch ít, 30% có thoái hoá

Senegas và cs (1997) khuyên nắn kín các gãy ổ cối di lệch dưới gây mê 42/71 ca không có được tương hợp khớp Trong 28 ca mổ qua đường xuyên mấu chuyển, 85% tốt và 15% không tốt

Ruggieri và cs (năm 1992) với 188 ca mổ trong số 356 ca gãy ổ cối Nhận xét nắn tốt thì cho kết qủa tốt lâu dài tránh được biến chứng Theo dõi 5 năm là 58 bệnh nhân Tỷ lệ viêm khớp trên xquang là 12%, 9% biểu hiện lâm sàng Sau 10 năm, thêm 32 bệnh nhân có viêm khớp trên xquang [16%] với 12.5% biểu hiện trên lâm sàng

1986, Matta hồi cứu X quang 204 ca gãy ổ cối 64 ca di lệch trong nhóm này khám được lâm sàng, 43 ca có mổ Theo dõi trung bình 3,7 năm Trong 24 ca di lệch kéo tạ trong 7 tuần, chỉ 5[24%] kết quả tốt, 16 [76%] trung bình hay kém Trong 43 ca mổ, đều dùng đường sau, 3 ca thêm đường trước chậu mu, 17/43 tốt và rất tốt [40%], 26 [60%] trung bình hay kém Kết luận là bảo tồn chỉ tốt cho các gãy với phần chịu lực còn nguyên Nắn tốt giải phẫu, cho tiên lượng tốt Mổ nên thực hiện bởi các phẫu thuật viên chuyên khoa có kinh nghiệm, được đào tạo kỹ

Goulet và Bray năm 1989 báo cáo mổ các gãy phức tạp [ type phối hợp] 31/117 ca nằm trong typ này, 13 ca gãy 2 trụ, 7 ca gãy kiểu T, và 11 ca khác, theo dõi trung bình 21 tháng Tuổi trung bình 30, chỉ số chấn thương ISS =15, thời gian từ khi tai nạn đến khi mổ tương đối dài, trung bình 13.5 ngày Tác giả khuyên nên dùng 2 đường hơn là 1 đường mở rộng, đường trước là chậu bẹn, sau là L-K không dùng bàn kéo xương, nên dùng kéo xương

AO Cho thấy kết quả lâm sàng gắn chặt với nắn giải phẫu: 24 ca kết quả tốt và rất tốt, 7 ca

phẫu, nếu không có biến chứng trong mổ Dùng hai đường mổ riêng biệt cho tỷ lệ biến chứng thấp

Kebaish và cs theo dõi 90 bệnh nhân gãy di lệch trung bình 8 năm 54 mổ và 36 không mổ Liên quan giữa nắn giải phẫu và kết quả lâm sàng: kết quả 86% tốt ở nắn tốt và chỉ có 30% tốt ơ ûnhững ca còn lệch Khi chọn mổ thì kết quả còn phụ thuộc kinh nghiệm phẫu thuật viên Như vậy, diễn tiến gãy ổ cối cũng như các gãy khớp chịu lực khác: nếu khớp vững và trường hợp sau khi nắn thì kết quả tốt, nếu không thì có thể bị hủy khớp sớm Nói chung thì nhóm mổ hồi phục tốt hơn nhóm không mổ Gãy ổ cối thường do lực tác động từ chỏm đùi lên chậu hông, nên tổn thương mặt khớp chỏm đùi trong gãy ổ cối, lực tác động thường qua gối gấp Lực tác động trực tiếp trên mấu chuyển lớn quyết định kiểu gãy Xoay ngoài làm vỡ phần trước và xoay trong làm vỡ phần sau ổ cối Háng dạng làm gãy phần dưới trong, háng khép là gãy phần trên ngoài Chỏm xương đùi sau khi tác độâng làm gãy được ổ cối thì cũng làm đứt luôn dây chằng tròn Gãy ổ cối kinh điển khó tạo được trên thực nghiệm, nhưng có liên quan chặt chẽ giữa kiểu gãy và lực tác động lên nó (M TILE) Tóm lại gãy ổ cối cũng giống như các gãy phạm khơp khác, muốn tránh được biến chứng lâu dài thì phải nắn hòan chỉnh mặt khớp khi mặt khớp bị di lệch Những đường mổ dù ở phía sau hay ở lối trước hoặc nếu có mở rộng đi nữa song nếu chỉ quan sát từ phía ngòai khó có thể đánh giá xem đã nắn hết di lệch ở trong khớp hay chưa

KẾT LUẬN

Gãy ổ cối typ B (theo phân loại AO) có di lệch là lọai gãy phạm khớp cần phải phẫu thuật mới nắn hết di lệch, song bằng đường mổ như trước đây không những đường mổ qúa dài rộng phải cắt nhiều cơ tốn nhiều công sức và máu song vẫn không chắc chắn sửa hết di lệch mặt khớp và cố định chắc được ổ gãy Chỉ bằng đường mổ ngắn, song nhờ nhìn thấy được ổ khớp phẫu thuật viên có thể nắn hoàn chỉnh ổ gãy và chỉ với hai vit xốp ta có thể cố định chắc

ổ gãy và có thểø cho bệnh nhân tập sớm, và do chỉ mổ tối thiểu nên chắc chắn khả năng nhiễm trùng cũng nhờ vậy mà giảm đi Phương pháp này tương đối đơn giản có thể triển khai ở tuyến tỉnh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Carole, Copeland: Complex Fractures of the Acetabulum, orth Know Update 1998,

pp 263 – 272

2 LETOURNEL, E., and JUDET, R.: Fractures of the Acetabulum, berlin, springer,

Verlág, 1993

3 MATTA, J., M.: Acetabulum Fractures: Results of combinet operative and

nonoperative protocol.presented Fifty-eghth AAOS Annual Meeting Anaheim, CA;

1991

4 TILE, M.: Fractures of the Pelvis and Acetabulum, pp 249 – 467; 1995