H đi u hành đ u tiên dành cho máy tính PC chính là MS DOS Microsoft Disk Operating System.. Tuy nhiên, theo xu th phát tri n chung, vi c ra.
Trang 1Ch ng 3 Ph n m m
3.1 Các ki u ph n m m
3.1.1 Ph n m m h th ng và ph n m m ng d ng
H đi u hành
H đi u hành là m t ch ng trình đ c bi t, đ c t i m t cách t đ ng khi máy tính kh i đ ng H đi u hành cho phép qu n lý m i ho t đ ng c a ph n m m và ph n
c ng máy tính H đi u hành đ u tiên dành cho máy tính PC chính là MS DOS (Microsoft Disk Operating System) H đi u hành này bao g m nh ng ch c n ng r t
c b n và ng i dùng c n ph i hi u m t chút v máy tính Giao di n c a h đi u hành DOS không thân thi n l m v i ng i s d ng b i h đi u hành này không cung c p giao di n đ h a t ng tác mà ch có th giao ti p v i máy tính thông qua câu l nh
đi u khi n Sau đó Microsoft gi i thi u Windows và ngày nay h đi u hành này đã
đ c s d ng r ng rãi trong PC Có nhi u phiên b n h đi u hành Windows khác nhau, phiên b n đ u tiên c a Windows đ c g i là Windows 3.1 Phiên b n này m nh
h n DOS và d s d ng b i nó đa nhi m và có h tr giao di n ng i s d ng Ng i dùng có th s d ng bàn phím đ nh p li u và chu t đ ra l nh, đi u khi n các th c
đ n…Các phiên b n v sau này c a Windows g m Windows 95, Windows NT, Windows 98, Windows 2000, Windows XP và Windows 2003 Các phiên b n c a Microsoft Windows h u h t là trông gi ng nhau và t t c đ u d s d ng h n Windows 3.1 r t nhi u Hình minh h a là bi u t ng c a hai h đi u hành n i ti ng và thông d ng hi n nay, bên trái là bi u t ng H đi u hành Windows XP c a Microsoft, bên ph i là bi u t ng c a H đi u hành mã ngu n m Linux
Hình 3.1.1.1 (Bi u t ng Windows XP và Linux)
Ch ng trình ng d ng
• Ch ng trình ng d ng là các ph n m m ch y trên n n c a đi u hành Các ch ng trình ng d ng giúp cho công vi c hàng ngày c a ng i dùng đ c t đ ng hóa Ví
d ch ng trình x lý v n b n, b ng tính, c s d li u và các ch ng trình đ ho
T i sao hàng n m luôn xu t hi n các phiên b n m i
• Vi c xu t hi n các phiên b n m i c a các ph n m m hàng n m do nhi u lý do khác nhau Phía nhà s n xu t luôn c n hoàn thi n s n ph m c a mình, sao cho ít l i h n,
m m d o h n và mang nhi u đ c tr ng h n Ngoài ra, nhu c u c a con ng i ngày càng cao, ng i dùng luôn mong ch s n ph m m i có nhi u ch c n ng và ti n ích
h n C ng có tr ng h p ng i dùng ch a s d ng h t các ch c n ng c a phiên
b n c thì phiên b n m i đã ra đ i Tuy nhiên, theo xu th phát tri n chung, vi c ra
Trang 2đ i phiên b n m i c a ph n m m là đi u t t y u, ch ng nào th tr ng còn ch p
nh n nó Mu n bi t mình đang s d ng ph n m m phiên b n gì, thông th ng
ng i dùng có th nh n vào th c đ n Help và nh n vào About
3.2 H đi u hành
3.2.1 Các ch c n ng chính c a h đi u hành.M t s h đi u hành thông d ng
H đi u hành
• H đi u hành là m t ch ng trình đ c bi t, đ c t i m t cách t đ ng khi máy tính
kh i đ ng H đi u hành cho phép ng i dùng có th s d ng các đ c tính u vi t
c a máy tính hi n đ i mà không c n h c t t c chi ti t ph n c ng làm vi c nh th nào Có m t s h đi u hành khác nhau đang đ c s d ng r ng rãi Máy tính IBM
PC đ c s n xu t vào n m 1981 s d ng h đi u hành đ u tiên có tên g i là DOS (Disk Operating System) H đi u hành này r t c b n và ng i dùng ph i hi u
m t chút v máy tính m i có kh n ng v n hành do đ c tr ng c a h đi u hành này
là giao di n dòng l nh (Command Prompt) nên không thân thi n l m v i ng i s
d ng Sau đó Microsoft gi i thi u Windows và ngày nay h đi u hành này đã đ c
s d ng r ng rãi trong PC Có m t s các lo i Windows khác nhau, phiên b n đ u tiên c a Windows đ c g i là Windows 3.1 Phiên b n này m nh h n DOS và d
s d ng do có giao di n ng i s d ng có ngh a là ng i dùng có th đi u khi n
b ng chu t tác đ ng vào các th c đ n ho c các bi u t ng Các phiên b n v sau này c a Windows g m Windows 95, Windows NT, Windows 98, Windows 2000, Windows XP và Windows Longhorn Các phiên b n c a Microsoft Windows h u
h t là trông gi ng nhau và t t c đ u d s d ng h n Windows 3.1 r t nhi u IBM
c ng đ a ra m t h đi u hành có tên g i là OS/2 nh ng h đi u hành này không
đ c ph d ng cho l m và ch đ c s d ng trong m t s ít các công ty UNIX và Linux c ng là các h đi u hành có th ch y trên PC Các lo i máy tính khác nh
nh ng máy đ c s n xu t b i Apple có h đi u hành đ c thù riêng
• Tham kh o thêm thông tin t i các website sau đ bi t chi ti t v các h đi u hành thông d ng hi n nay :
Microsoft Windows: Microsoft: http://www.microsoft.com
IBM OS/2 : http://www.ibm.com/software/os/warp
Linux: http://www.www.linux.org
UNIX: http://www.www.unix.org
3.3 Ph n m m ng d ng
3.3.1 M t s ph n m m thông d ng và các ng d ng
Trang 3• Ch ng trình ng d ng là ch ng trình đ c th c thi nh m gi i quy t m t công
vi c nào đó theo nhu c u c a ng i dùng, sau khi h đi u hành đã đ c kh i đ ng
Ví d ch ng trình x lý v n b n nh m giúp ng i dùng có th vi t th , t o báo cáo , b ng tính giúp ng i dùng có th tính toán s li u, c s d li u giúp ng i dùng t ch c thông tin và các ch ng trình đ ho giúp cho ng i dùng có th xem
nh, x lý nh
Ch ng trình x lý v n b n (Word processing)
• Ch ng trình x lý v n b n (nh Microsoft Word) cho phép ng i dùng có th t o
ra các b c th ho c các v n b n m t cách d dàng Không nh ng cung c p ch c
n ng cho phép ng i dùng nh p vào các ký t , ch ng trình x lý v n b n còn cho phép ng i dùng s a ch a các ký t nh p vào không đúng và có th in ra sau khi
đã ch nh s a hoàn t t
• Có r t nhi u các ch ng trình x lý v n b n, tiêu bi u nh MS Word trong b ng
d ng tin h c v n phòng (Office) c a Microsoft, Lotus Word Pro c a hãng Lotus và WordPerfect c a hãng Corel
• Thông tin chi ti t có th tham kh o trên các website
Microsoft Word http://www.microsoft.com/office/word/default.htm
Lotus Word Pro http://www.lotus.com/home.nsf/welcome/wordpro
WordPerfect http://www.corel.com/Office2000
Ch ng trình b ng tính (Spreadsheets)
• Ch ng trình b ng tính (nh Microsoft Excel) cho phép ng i dùng có th tính toán thu nh p, chi tiêu c a m t công ty và t đó tính toán cân đ i Ch ng trình
b ng tính cho phép ng i dùng có th xây d ng lo i d án v t ng lai c a công ty
và d báo giá c thay đ i s nh h ng đ n l i nhu n c a công ty nh th nào
c ng nh r t nhi u các ch c n ng ti n ích khác nh t o bi u đ , tham chi u giá
tr
• Thông tin chi ti t có th tham kh o trên các website
Microsoft Excel http://www.microsoft.com/office/excel
Lotus 123 http://www.lotus.com/home.nsf/welcome/lotus123
Ch ng trình c s d li u (Databases)
• Ch ng trình c s d li u (database), ví d nh ch ng trình Microsoft Access, cho phép ng i dùng có th t o m i thông tin, l u tr thông tin và sau đó có th s
d ng các thông tin đó theo các nhu c u khác nhau S d có th làm đ c nh v y
là vì ph n m m CSDL cho phép l u tr thông tin theo c u trúc, giúp cho vi c truy
xu t thông tin d dàng và khoa h c
• Thông tin chi ti t có th tham kh o trên các website
Trang 4Microsoft Access http://www.microsoft.com/office/access
Lotus Approach http://www.lotus.com/home.nsf/welcome/approach
Ch ng trình trình di n (Presentation)
• Ch ng trình trình di n, nh Microsoft PowerPoint, cho phép ng i dùng t o ra các b n trình chi u chuyên d ng, sau đó có th đ c s d ng đ trình chi u b ng máy chi u qua đ u (overhead) ho c k t n i v i máy chi u chuyên d ng (projector)
đ trình di n tr c đông ng i S d ng ph n m m trình di n, ng i dùng có th
hi n th tr c ti p b n trình bày c a mình lên màn hình máy tính ho c lên b ng tr ng
nh máy chi u projector
• Thông tin chi ti t có th tham kh o trên các website
Microsoft PowerPoint http://www.microsoft.com/office/powerpoint
Lotus Freelance http://www.lotus.com/home.nsf/welcome/freelance
Duy t web (Web browsing)
• Các ng d ng duy t web cho phép ng i dùng có th truy xu t, hi n th và t ng tác v i World Wide Web (WWW)
• Thông tin v các ph n m m duy t web tiêu bi u có th xem t i:
Microsoft Internet Explorer http://www.microsoft.com/ie
Netscape Navigator / Communicator http://www.netscape.com
Thi t k web (Web authoring)
• Các ng d ng thi t k web là các ph n m m giúp cho m i ng i có th thi t k
m t trang web m t cách d dàng
• Thông tin v các ph n m m thi t k web tiêu bi u có th xem t i:
Microsoft FrontPage c a hãng Microsoft http://www.microsoft.com/frontpage
Macromedia Dreamweaver: http://www.macromedia.com/software/dreamweaver/
3.4 Giao di n đ h a ng i dùng
3.4.1 Thu t ng giao di n đ h a ng i dùng (GUI)
Th nào là giao di n đ h a ng i dùng?
• Giao di n đ h a ng i dùng (GUI) là m t ph n c a h đi u hành, cho phép hi n
th c a s , các ch c n ng kéo th các th c đ n, và cho phép ng i dùng đi u khi n máy tính b ng chu t Xu h ng ngày nay là h u h t các h đi u hành đ u có s
d ng giao di n đ h a do tính d dung và kh n ng t ng tác v i ng i dùng cao
Ví d v h đi u hành s d ng GUI là Windows, Linux, OS/2
Trang 5• GUI khi n cho h u h t các ch ng trình trông t ng t nhau và cách th c x lý các
đ i t ng c ng khá gi ng nhau nên khi ng i dùng chuy n t m t ch ng trình
đ c cung c p b i m t nhà s n xu t này t i m t ch ng trình đ c cung c p b i
m t nhà s n xu t khác ng i đó s th y vi c chuy n đ i khá d dàng
• GUI c ng cho phép các l p trình viên d dàng vi t ch ng trình theo các quy t c giao di n nh t quán
3.5 Phát tri n h th ng
Th nào là phát tri n h th ng
• ây là m t thu t ng đ c s d ng đ mô t cách th c các h th ng, ph n m m t lúc chu n b tri n khai t i lúc xác đ nh, mã hoá, ki m th và phân ph i cho ng i
s d ng
3.5.1 Các quá trình phát tri n h th ng máy tính
Th nào là m t chu trình phát tri n h th ng
• H u h t các d án công ngh thông tin làm vi c trong m t chu trình B c đ u tiên
là phân tích nhu c u ng i dùng Công vi c này th ng đ c th c hi n b i m t h
th ng phân tích chuyên nghi p, cho phép h i và tìm hi u ng i s d ng chính xác
h mu n h th ng làm gì B c ti p theo là b c lên k ho ch và ch ra các công
vi c s đ c th c hi n trên h th ng máy tính th c t nh th nào L p trình viên s
l y các ch tiêu k thu t t ph n phân tích h th ng và sau đó mã hóa, chuy n thành các ch ng trình máy tính B c ti p theo là v n hành th và ki m tra, rà soát l i,
b sung đánh giá, nhu c u B c cu i cùng gi i thi u h th ng m i và phát hành s
d ng Phía ng i dung s b t đ u s d ng h th ng, đánh giá và g i ý nh ng c i
ti n m i và quá trình đ c b t đ u l i t đ u Có nhi u ph ng pháp lu n xác đ nh quy trình phát tri n m t h th ng và th ng th ng ta s th y b n giai đo n đ c
li t kê d i đây
Phân tích, thi t k , l p trình và ki m th
u đi m c a GUI