CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN KHI SỬ DỤNG MÁY TÍNH_CHƯƠNG 1 potx

Ch ng 1: M đ u

1.1 Ph n c ng, ph n m m, công ngh thông tin

1.1.1 Các thu t ng ph n c ng, ph n m m, công ngh thông tin

Ph n c ng (Hard ware)

• Ph n c ng là các thành ph n v t lý c a máy tính Các thành ph n v t lý đây bao

g m các thi t b đi n t và c khí, ví d nh màn hình, bàn phím, chu t, b vi x lý …

Ph n m m (Soft ware)

• Ph n m m là t p h p các ch th cho máy tính làm vi c Nói cách khác, toàn b các

ch ng trình ch y trên máy tính g i là ph n m m máy tính S ra đ i c a ph n

m m khi n cho hi u qu s d ng ph n c ng đ c nâng cao, r t nhi u công vi c

c a con ng i đ c t đ ng hóa, v n hành nhanh chóng Ph n m m có th đ c

l u tr trong đ a c ng, CD-ROM, DVD hay đ a m m và khi th c thi, ph n

m m s đ c t i vào RAM (B nh truy c p ng u nhiên) c a máy tính Ví d v các ph n m m máy tính nh ph n m m so n th o v n b n, ph n m m b ng tính,

ph n m m trình di n

Công ngh thông tin (Information Technology)

• Công ngh thông tin là m t thu t ng g n v i vi c s d ng máy tính nh m t

ph ng ti n tr giúp trong vi c t o m i và l u tr d li u Công ngh thông tin liên quan đ n toàn b các khía c nh c a vi c qu n lý và x lý thông tin, đ c bi t trong

ph m vi m t t ch c l n Các phòng máy tính trong các t ch c l n th ng đ c

g i là các phòng công ngh thông tin Các c m t khác nh Phòng ph c v thông tin IS ( Information Service) ho c phòng Qu n lý ph c v thông tin MIS (Management informatinon Service) Nh ng ng i làm vi c v i máy tính trong các

t ch c l n th ng đ c g i tên công vi c g n v i vi c làm c a h , đó là “làm vi c

trong l nh v c công ngh thông tin”

1.2 Các ki u máy tính

1.2.1 Các ki u máy tính và các tiêu chí nh n bi t, đánh giá

Máy tính l n (Main frame)

• Các máy tính l n là các c máy có kích th c l n, m nh m và r t đ t ti n, đ c s

d ng trong h u h t các t ch c l n S c m nh c a máy tính l n là có th chia s cho r t nhi u ng i cùng lúc truy c p vào kh i trung tâm thông qua máy tính cá nhân c a h Các t ch c nh các công ty b o hi m th ng s d ng máy tính l n

đ l u gi các thông tin c p nh t v nh ng ng i có h p đ ng b o hi m và có th

g i các thông báo k p th i t i nh ng khách hàng đó

Hình 1.2.1.1 (Main frame)

Máy tính cá nhân (Personal Computer - PC)

• Máy tính đi n t có ngu n g c ra đ i t khá s m, tuy nhiên chi c máy tính cá nhân

đ u tiên đ c ra đ i ch m i g n đây, chính xác là vào n m 1981 nh s k t h p

c a 3 Công ty l n : IBM, Intel và Microsoft T đó tr đi, t t c các máy tính cá nhân đ c s n xu t, qua nhi u l n m r ng đ u t ng thích v i thi t k ban đ u

Thu t ng máy tính t ng thích liên quan đ n các máy tính đ c s n su t b i các công ty khác không ph i IBM mà t ng thích v i các đ c đi m k thu t truy n

th ng Th i gian đ u, h u h t các máy tính đ u s d ng h đi u hành có tên g i là DOS (Disk Operating System) Ngày nay h u h t các máy tính cá nhân đ u s

d ng m t phiên b n nào đó c a Microsoft Windows Hình minh h a là chi c máy tính PC đ u tiên, ra đ i n m 1981 (bên trái) và chi c máy IBM PC th h m i, ra

đ i n m 2003 (bên ph i)

Hình 1.2.1.2 (PC n m 1981 và PC n m 2003)

Máy Mac

• Máy Mac (Apple MAC) là m t máy tính, nh ng không ph i là m t máy tính cá

nhân Máy Mac s d ng m t h đi u hành khác v i PC và t ng ng v i nó là các phiên b n đ c bi t c a các ch ng trình ng d ng (nh b x lý v n b n và các

b ng tính) Th m chí đ có th k t n i v i m t Mac, ng i ta c n ph i l a ch n thêm các thi t b ph n c ng m r ng Th i k đ u, đi u giúp cho vi c phân bi t máy Mac và PC chính là vi c MAC s d ng giao di n đ h a cho ng i dùng (GUI), hay nói cách khác, chính là cách mà ta có th dùng chu t đ đi u khi n máy tính Th i gian đ u, khi PC m i xu t hi n, ng i dùng ph i là m t nhà chuyên môn kha khá thì m i có th s d ng c ng nh b o d ng chi c PC đó Tuy nhiên, g n đây s khác bi t c b n gi a máy MAC và máy PC đã không còn rõ r t nh tr c,

nh t là khi Microsoft đã s d ng GUI nh là công c tr giúp ng i dùng máy tính

cá nhân

• Thông tin chi ti t v máy MAC có th tham kh o trên website: http://www.apple.com

Hình 1.2.1.3 (máy MAC)

Máy tính đ c k t n i m ng (Networked Computer)

• Hai hay nhi u máy tính ghép n i v i nhau t o thành m ng máy tính i u này cho phép d li u đ c l u tr trên máy tính này có th đ c các máy tính k t n i trong cùng m ng l y v Ngoài ra, m ng máy tính c ng đ ng th i cho phép các máy chia

s các ngu n tài nguyên c ng nh các thi t b , ví d thay vì m i máy tính c n có

m t máy in k t n i tr c ti p v i nó, ta ch c n có m t chi c máy in k t n i v i m t máy tính và chia s đ các máy tính còn l i dùng chung

• Tr c đây đ liên k t các máy tính l i v i nhau là m t công vi c r t ph c t p và ch

đ c th c hi n trong nh ng đi u ki n chuyên nghi p Ngày nay h u h t nh ng

ng i hi u bi t v Microsoft Windows có th cài đ t và thi t l p c u hình m ng c

s d a trên n n t ng c a h đi u hành này Tuy nhiên đ t i u v m t hi u n ng

c ng nh an toàn m ng, v n c n đòi h i nh ng ng i có trình đ chuyên môn và

kinh nghi m lâu n m

Hình 1.2.1.4 (Máy tính đ c k t n i m ng )

Máy tính xách tay (Laptop) và máy tính c m tay (Palmtop)

• Máy tính xách tay, nh tên g i c a nó, là tên c a m t lo i máy tính nh có th mang đi theo, có th ch y b ng pin Máy tính xách tay s d ng màn hình đ c bi t cho phép pin có th đ c s d ng lâu h n Ngoài ra, ng i ta còn s d ng tên g i

“Notebooks” (quy n v /quy n s ) đ ch các máy tính xách tay r t nh Các máy tính này đ c bi t đ c a chu ng b i gi i kinh doanh và nh ng ng i chuyên trình bày các cu c h i th o hay tr c đám đông N u so sánh v m t giá c thì máy tính xách tay có xu h ng ngày càng đ t h n máy tính đ bàn PC, còn n u so v

n ng l c thì máy xách tay m i ngày nay đang ngày càng ti n g n đ n n ng l c c a

m t chi c PC

Hình 1.2.1.5 (Máy tính xách tay)

• Máy tính c m tay Palmtop th m chí còn nh h n n a Máy tính c m tay là các máy tính nh theo đúng ngh a đen, có th đ c c m v a v n trong lòng bàn tay c a

ng i s d ng

Thi t b tr giúp cá nhân k thu t s (Personal Digital Assistant - PDA)

• Các thi t b này s d ng m t cây bút đ c bi t, cho phép ng i dùng ra l nh ho c

nh p li u cho máy b ng cách tr bút trên màn hình PDA th ng đ c s d ng đ

l p l ch và qu n lý công tác cá nhân, l u tr các thông tin quan tr ng C ng nh

h u h t các thi t b máy tính khác, r t nhi u máy PDA có th k t n i Internet, và

đi u c n nói đây là chúng th c s h t s c nh g n (hình minh h a)

Hình 1.2.1.6 (Thi t b tr giúp cá nhân k thu t s PDA)

So sánh các lo i máy tính

Máy tính l n

• N ng l c: R t m nh, th ng đ c k t n i v i r t nhi u máy tính đ c l p thông qua

m ng máy tính

• T c đ : Nhanh h n máy tính cá nhân r t nhi u, và đ c s d ng đ x lý kh i

l ng d li u l n nh phân phát th tín, tính toán l ng, thu

• Giá thành: R t đ t, ch giành cho nh ng công ty l n

• Ng i dùng đi n hình: Ch đ c s d ng b i các công ty l n nh ngân hàng, các

t ch c xã h i …

Máy tính cá nhân

• N ng l c: Có kh n ng x lý l ng d li u khá l n nh vi c s d ng các đ a

c ng l n k t h p v i b nh truy c p ng u nhiên (RAM)

• T c đ : Nhanh, th ng đ c đo b ng GHz

• Giá thành: Ngày càng r

• Ng i dùng đi n hình: S d ng trong công s , gia đình, giáo d c, y t …Th c t

là ngày nay, h u h t m i ng i đ u có nhu c u c n bi t s d ng máy tính cá nhân

Máy tính đ c n i m ng

• N ng l c: T ng t nh máy tính cá nhân

• T c đ : Nhanh, th ng đ c đo b ng GHz

• Giá thành: M i m t máy tính cá nhân ch c n thêm m t v m ng (NIC) đ có th

có kh n ng k t n i

• Ng i dùng đi n hình: Vi c k t n i m ng khá d dàng nên ngày nay b t c ai

c ng có th có nhu c u k t n i các máy tính l i v i nhau

Laptop

• N ng l c: Th ng không m nh b ng PC do giá thành đ t

• T c đ : Nhanh, th ng đ c đo b ng GHz

• Giá thành: Do các thi t b c a laptop c n g n nh nên khi so sánh v i máy tính cá

nhân m nh nh nhau thì máy xách tay đ t h n

• Ng i dùng đi n hình: Dùng cho nh ng doanh nhân, nh ng ng i hay ph i di

chuy n và cho nh ng ng i tham gia công tác giáo d c

Palmtop

• N ng l c: N ng l c l u tr và x lý nh h n nhi u so v i máy tính cá nhân

• T c đ : Th p h n nhi u so v i PC tr khi b n mua Palmtop v i giá r t cao

• Giá thành: t, n u so sánh v i PC

• Ng i dùng đi n hình: H u h t đ c s d ng trong gi i doanh nhân

PDA

• N ng l c: Dung l ng b l u tr nh h n nhi u so v i máy tính cá nhân

• T c đ : Th p h n nhi u so v i PC tr khi b n mua v i giá r t cao

• Giá thành: t, n u so sánh v i PC

• Ng i dùng đi n hình: H u h t đ c s d ng trong gi i doanh nhân

1.3 Các b ph n chính c a m t máy tính cá nhân (PC)

1.3.1 Các b ph n chính c a máy tính cá nhân: B x lý trung tâm (CPU),

c ng, các thi t v vào ra c b n, các ki u b nh Thu t ng các thi t b ngo i

vi

Kh i h th ng (System Unit)

• Kh i h th ng là tên g i ch h p PC chính, n i ch a các b ph n khác nhau k t h p

đ t o nên m t chi c PC Ví d , bên trong kh i h th ng là bo m ch ch (main board), bo m ch này ch a t t c các thành ph n chính, nh b x lý trung tâm (CPU) Trong kh i h th ng có c các thi t b khác nh đ a c ng, đ a m m và CD-ROM Có hai ki u thi t k cho kh i h th ng, tùy thu c theo m c tiêu s

d ng, đó là ki u là ki u tháp (ki u đ ng) và ki u n m ngang

Hình 1.3.1.1 (V máy thi t k theo ki u đ ng và theo ki u n m ngang)

Bo m ch ch (Main board)

• Bo m ch ch n m bên trong kh i h th ng T t c các thành ph n h th ng c a máy tính đ u đ c c m tr c ti p vào bo m ch ch ví d nh CPU ho c b nh truy

c p ng u nhiên (RAM) Các thi t b nh đ a c ng, đ a m m, đ a CD-ROM …

đ c g n vào bo m ch ch m t cách tr c ti p ho c qua cáp Các bo m ch ch ngày càng nh h n khi các linh ki n đi n t có đ tích h p cao h n

Hình 1.3.1.2 (Bo m ch ch và nhi u khe c m)

B x lý trung tâm (Central Processing Unit – CPU)

• CPU là m t trong nh ng thi t b quan tr ng nh t trong máy tính T c đ c a CPU cho phép đánh giá chi c máy tính đó làm vi c nhanh đ n m c nào T c đ này

đ c đo b ng MHz, vì v y m t chi c CPU Pentium 4 có t c đ 2GHz thì nhanh

h n m t chi c CPU Pentium 3 có t c đ 1GHz CPU th c hi n t t c các thao tác tính toán và x lý thông tin khi ch ng trình th c thi nh vi c x lý v n b n, x lý

b ng tính hay c s d li u

Hình 1.3.1.3 (CPU Intel Pentium 4)

B nh truy c p ng u nhiên (RAM)

• B nh truy c p ng u nhiên (RAM) là n i mà h đi u hành đ c t i vào khi máy tính kh i đ ng, là n i các ch ng trình hay các ng d ng đ c t i vào hay l u tr

t m th i trong quá trình v n hành Khi ta b t đ u t o m i d li u (ví d : t o m i

th hay hình nh) đ u tiên d li u đ c t o và l u trong RAM, sau đó m i đ c sao l u vào đ a khi có l nh sao l u (save) d li u Nói chung, máy tính c m càng nhi u RAM thì t c đ x lý càng nhanh Ngày nay, máy tính th ng s d ng RAM

có dung l ng kho ng 128 MB

Hình 1.3.1.4(Hai thanh b nh RAM )

B nh ch đ c (Read Only Memory ) – H th ng vào-ra c b n (ROM-BIOS)

• Chíp ROM-BIOS (Read Only Memory - Basic Input Output System), g i là chíp

b nh ch đ c- h th ng vào-ra c b n, là m t chíp đ c bi t n m trên bo m ch ch

c a máy tính Chíp ROM-BIOS ch a đ ng ph n m m giúp máy tính có th làm

vi c v i h đi u hành Ví d , nó th c hi n vi c n p h đi u hành vào RAM khi ta

b t máy tính

Hình 1.3.1.5(Chip ROM-BIOS)

C ng n i ti p (Serial Port)

• C ng n i ti p là m t khe c m nhi u chân phía sau máy tính cho phép các thi t b

có th k t n i v i máy tính, ví d nh modem Các c ng n i ti p th ng đ c đ t tên là COM1 ho c COM2

Hình 1.3.1.6(C ng n i ti p)

C ng song song (Parallel Port)

• C ng song song là m t khe c m nhi u chân phía sau máy tính cho phép các thi t

b có th k t n i v i máy tính, ví d nh máy in Các c ng song song th ng đ c

đ t tên là LPT1ho c LPT2

C ng n i ti p v n n ng USB (Universal Serial Bus)

• C ng n i ti p v n n ng USB là m t b ph n m i trong máy tính, ch có trong các máy tính th h g n đây Có th có m t ho c nhi u c m USB phía sau máy tính cho phép các thi t b đ c thi t k cho USB có th k t n i v i máy tính Các thi t

b này có th là máy quét hay camera s Xu h ng ngày nay, các thi t b nh chu t, bàn phím, máy in ngoài đ ng n i ti p vào máy tính nh cách truy n

th ng đã nêu trên, c ng đ u đ c thi t k đ có th k t n i v i máy tính qua c ng

n i ti p v n n ng USB này

Hình 1.3.1.7(C ng USB)

• Các thi t b nh p cho phép thông tin hay d li u đ c n p vào máy tính, ví d nh bàn phím, chu t, máy quét

Các thi t b xu t (Output device)

• Các thi t b nh p cho phép thông tin có th đ c xu t ra t máy tính, ví d nh máy in, màn hình, loa

Các thi t b ngo i vi (Peripheral Device)

• Thi t b ngo i vi là b t k m t thi t b nào có th g n/c m vào máy tính Nh v y toàn b các thi t b nh máy quét, máy in, bàn phím, chu t đ u là các thi t b ngo i vi

Bàn phím (Keyboard)

Là thi t b nh p Bàn phím cho phép ng i s d ng gõ thông tin c n nh p vào máy tính Bàn phím đã đ c c i ti n qua nhi u n m và ngày nay nhi u ng i s d ng bàn phím ki u Microsoft Bàn phím ki u này đã đ c thi t k thêm các phím ti n ích đ

ng i dùng có th đ s d ng Microsoft Windows d h n

Hình 1.3.1.8(Bàn phím đa ch c n ng)

Chu t (Mouse)

• Là thi t b nh p Khi s d ng h đi u hành có giao di n đ h a t ng tác nh Microsoft Windows, ng i dùng s d ng chu t đ ch n th c đ n kéo th , đ tr ,

đ nh n lên đ i t ng, đ ch n các m c và kéo th các m c t m t v trí này sang

v trí khác

Hình 1.3.1.9 (Chu t máy tính)

đ c đ a quang CD-ROM

• H u h t các máy tính ngày nay đ u có m t đ c đ a quang CD-ROM (Compact Disc - Read Only Memory) a CD-ROM trông gi ng nh đ a CD âm nh c,

nh ng nó ch a d li u máy tính thay vì ch a âm nh c u đi m c a CD-ROM là

nó có th l u gi m t s l ng d li u l n (t ng đ ng v i dung l ng c a trên

450 đ a m m) và giá thành thì khá r , ch b ng ho c h n giá thành c a đ a m m chút ít

Hình 1.3.1.9 ( đ a CD-ROM)

đ a DVD

• DVD là vi t t t c a “Digital Versatile Disc” đ a DVD trông gi ng nh đ a CD-ROM nh ng cho phép ng i dùng s d ng đ a DVD a DVD có kh n ng

ch a nhi u thông tin h n đ a CD-ROM truy n th ng r t nhi u T c đ truy xu t

c a đ a DVD c ng nhanh h n, t i m c có th cho phép ng i dùng xem nhi u b phim trên màn hình máy tính M t CD-ROM có th l u tr 650 MB d li u, trong khi m t đ a DVD m t m t, m t l p có th l u tr t i 4.7 GB d li u DVD hai l p chu n có kh n ng l u tr 8.5 GB, còn DVD hai m t t ng kh n ng l u tr lên t i

17 GB ( trên 25 l n dung l ng l u tr c a CD-ROM)

a m m (Floppy Disk)

• a m m th ng đ c hi u là đ a cho phép sao chép d li u a m m ch m h n

r t nhi u so v i đ a c ng ho c CD-ROM và l u tr đ c r t ít d li u (1,44Mbyte)

ôi khi ng i ta ph i l u tr nh ng d li u quan tr ng t đ a c ng vào đ a m m, tuy nhiên đây không ph i là là cách t t nh t đ c t gi nh ng d li u quan tr ng (nh ng có còn h n không)

Hình 1.3.1.10 ( a m m)

a Zip (Zip Disk)

• a Zip có hình dáng khá gi ng v i đ a m m, s khác nhau chính là m t đ a Zip có

th l u tr t i 250 Mbyte d li u T c đ truy xu t c a đ a ZIP c ng nhanh h n đ a

m m

Hình 1.3.1.10 ( a ZIP)

a c ng (Hard Disk)

• a c ng là thi t b l u tr d li u ch y u c a máy tính, th ng có dung l ng r t

l n a c ng đ c s d ng đ l u tr h đi u hành, các ch ng trình ng d ng (ví

d b x lý v n b n, trò ch i…) và các d li u khác a c ng nhanh h n CD-ROM và đ a m m và đ ng th i c ng l u tr đ c nhi u d li u h n

Hình 1.3.1.11 ( a c ng)

Màn hình (Monitor)

• Là thi t b xu t Màn hình máy tính trông gi ng nh màn hình TV và dùng đ hi n

th ch ng trình (th c t ngày nay, màn hình máy tính c ng đ c s d ng đ xem

TV nh vào các thi t b thu sóng đ c bi t (TV Box) có kh n ng k t n i th ng vào màn hình) Màn hình có các kích th c khác nhau, th ng là t 15” đ n 21” L u ý

r ng, ch t l ng màn hình không t t s nh h ng đ n th l c c a ng i s d ng

b i th i gian s d ng máy tính th ng là r t lâu

Hình 1.3.1.12 (Màn hình)

Các thành ph n m r ng hay các v m ch m r ng

• Có r t nhi u các thi t b ph m r ng có th đ c g n thêm d dàng vào máy tính thông qua các khe c m m r ng Các thi t b này có nh ng tính n ng làm cho máy tính có kh n ng “nâng c p”, ví d nh vi c c m thêm các ph n c ng m i h n và

t t h n s làm cho máy tính có n ng l c m nh h n

V m ch âm thanh (sound card) và loa (speaker)

• V m ch âm thanh âm thanh và loa cho phép ng i dùng nghe đ c âm thanh qua máy tính khi v n hành các ch ng trình đa ph ng ti n nh xem phim, ca nh c,

h c ngo i ng Ngoài ra, n u có m t microphone và ph n m m phù h p, ng i dùng có th ghi l i âm thanh vào máy tính

Hình 1.3.1.13 (V m ch âm thanh)

Modems

• Modem là m t thi t b dùng đ k t n i máy tính v i h th ng đi n tho i Modem

bi n đ i d li u thành âm thanh, có th đ c g i qua đ ng đi n tho i Còn