ở phần này tối nhấn mạnh những vấn đề cơ bản của ngữ pháp tiếng Nga khác hẳn với tiếng Việt đó là: Danh từ tiếng Nga biến đổi theo 6 cách và kéo theo sự biến đổi hàng loạt các loại từ k
Trang 1Nghiên cứu vμ biên soạn các dạng bμi thi
cho sinh viên tại chức, chuyên tu, KVO
năm thứ nhất trường Đại học Giao thông Vận tải
CN Phạm thanh thuỷ
Bộ môn Nga – Pháp Khoa Khoa học cơ bản Trường Đại học GTVT
Tóm tắt: Sách tham khảo tiếng Nga đặc biệt lμ sách giμnh cho sinh viên các trường đại
học khối kỹ thuật còn rất hiếm Với lí do nμy báo cáo đã trình bμy cách biên soạn các dạng bμi
thi cho sinh viên tại chức, chuyên tu, KVO năm thứ nhất trường ĐHGTVT
Summary: As you know, there isn’t many kinds of reference books in Russian, especially
books for students of technical universities For this reason, in this report we designed many
kinds of test for first-year’s students of university of communications and transport
i đặt vấn đề
CBA Tiếng Nga là một môn học mà để nắm bắt được nó không phải là đơn giản Nó là một môn
học khó đối với sinh viên chính qui và càng khó hơn đối với sinh viên hệ tại chức, chuyên tu,
những sinh viên vừa đi làm vừa đi học và sinh viên KVO, những sinh viên mà tiếng Nga là ngoại
ngữ 2 đối với họ Đối với những sinh viên này, việc hướng dẫn của giáo viên, giáo trình học cũng
như tài liệu tham khảo môn học là cực kỳ quan trọng Như các đồng chí đã biết sách tham khảo
tiếng Anh ở tất cả các linh vực rất đa dạng và phong phú, nhưng sách tham khảo tiếng Nga hầu
như không có, nếu có lại là tài liệu dùng cho sinh viên các trường chuyên ngữ khối các trường xã
hội Vì vậy sách tham khảo cho sinh viên các trường kỹ thuật nói chung và sinh viên tại chức,
chuyên tu, KVO nói riêng là rất cần thiết
Xuất phát từ yêu cầu thực tế trên báo cáo này tôi đưa ra vấn đề về các bài tập luyện thi cho
sinh viên tại chức, chuyên tu và KVO năm thứ nhất trường ĐHGTVT
ii nội dung
ở phần 1, ôn tập 6 cách tiếng Nga, tôi hệ thống lại những kiến thức ngữ pháp tiếng Nga mà
sinh viên đã được học trên lớp, những nét cơ bản sinh viên cần phải nắm chắc khi nghiên cứu
tiếng Nga Như câu hỏi, chức năng và cách sử dụng của từng cách, giới từ của các cách Các
bảng biến đổi các từ loại danh từ, tính từ, đại từ… sang 6 cách ở phần này tối nhấn mạnh
những vấn đề cơ bản của ngữ pháp tiếng Nga khác hẳn với tiếng Việt đó là:
Danh từ tiếng Nga biến đổi theo 6 cách và kéo theo sự biến đổi hàng loạt các loại từ khác
như tính từ, đại từ sở hữu, đại từ chỉ định, số từ thứ tự…
Trang 2Ví dụ: Наш первый большой завод
Trong ví dụ này, danh từ “завод” chi phối tính từ “большой”, số từ thứ tự “первый” và đại
từ sở hữu “наш”
Trong tiếng Việt để thể hiện những ý nghĩa khác nhau ta thêm từ vào trước danh từ, còn ở tiếng Nga để biểu hiện những ý nghĩa khác nhau người ta thay đổi hậu tố của danh từ
Ví dụ 1: Это студент Đây là sinh viên
Это письмо студенту Đây là bức thu cho sinh viên
Mỗi một danh từ trong tiếng Nga đều có câu hỏi dựa vào câu hỏi đó sinh viên mới xác định
động từ đó đòi hỏi cách mấy Động từ chi phối cách của danh từ dẫn đến chi phối tất cả các loại
từ khác trong cụm danh từ
Ví dụ 2: Лена часто думает о её любимой маме
ở ví dụ này danh từ “маме” bị biến đổi sang cách 6 vì bị động từ “думать” chi phối
Phần 2: Tôi đưa ra các bài tập biến đổi cụm danh từ sang 6 cách Danh từ có thể có những
từ loại khác làm rõ nghĩa cho nó như tính từ, đại từ, … cùng với danh từ chúng tạo thành cụm danh từ mà danh từ là yếu tố trung tâm Tất cả các loại từ này đều phụ thuộc vào danh từ và biến đổi phù hợp với danh từ về giống, số và cách
Ví dụ 3: Эта моя первая новая книга
Ví dụ 3 là một cụm danh từ có “книга” là danh từ giống cái của cách 1 vì vậy đại từ chỉ định
“этa”, đại từ sở hữu “моя”, số từ thứ tự “первая” và tính từ “новая” cũng phải biến đổi ở giống cái cách 1 phù hợp với danh từ “книга”
Vì vậy để làm được các bài tập luyện thi này sinh viên hải nhớ kỹ đặc điểm trên của danh từ trong tiếng Nga
CBA
Ngoài ra sinh viên phải nắm vững được 1 đặc trưng nổi bật của tiếng Nga đó là động từ chi phối cách của danh từ Do đó khi học động từ sinh viên không chỉ học thuộc động từ mà còn phải học câu hỏi của động từ đó Một động từ có thể đòi hỏi không chỉ 1 cây hỏi mà còn có thể
đòi hỏi 2 câu hỏi và biết câu hỏi đó là câu hỏi cách mấy nếu không sẽ không làm được dạng bài tập này
Ví dụ 4: Тела передают (своя энергия) (другие тела)
ở ví dụ này động từ “передать” trả lời cho 2 câu hỏi “что?” ở cách 4 và “чему? ”ở cách
3 Vì vậy cụm từ “своя энергия → свою энергию” phải ở cách 4 trả lời cho câu hỏi “что?”, còn “другие тела → другим телам” trả lời cho câu hỏi “чему?”
Ví dụ 5: Металлы обладают (высокая электро-, и теплопроводность)
ở ví dụ này động từ “обладать” trả lời cho câu hỏi “чем” ở cách 5 vì vậy cụm danh từ phải
đổi sang cách 5 thành “высокой электро-, и теплопроводностью.”
Ví dụ 5: Металлы имеют (высокая электро-, и теплопроводность)
Trong ví dụ này cụm từ “высокая электро-, и теплопроводность” lại đổi thành
“высокую электро-, и теплопроводнoсть” ở cách 4 vì động từ “иметь” đòi hỏi cách 4 trả lời cho câu hỏi “что?”
Qua 2 ví dụ 5, 6 ta thấy nội dung dịch của 2 câu như nhau: “Kim loại có khả năng dẫn
nhiệt và dẫn điện cao”, nhưng do 2 động từ “обладать” và “иметь” trả lời cho 2 câu hỏi khác
nhau do đó cụm danh từ cũng biến đổi khác nhau
ở phần 3, tôi đưa ra các bài tập về sửa lỗi sai, đây là dạng bài tập có rất nhiều trong sách
Trang 3tham khảo tiếng Anh, nhưng nó lại là dạng bài tập mới trong sách giáo trình tiếng Nga, bài tập
về sửa lỗi sai là dạng bài tập giúp sinh viên nắm chắc hiểu sâu hơn về ngữ pháp tiếng Nga,
dạng bài phong phú đa dạng bao trùm toàn bộ các vấn đề liên quan đến ngữ pháp cơ bản của
tiếng Nga
Các bài tập tôi đưa ra với những lỗi sai điển hình được đúc kết từ quá trình giảng dạy tiếng
Nga ở Trường ĐHGTVT Mỗi một bài tập là một câu và chỉ có một lỗi sai, lỗi đó có thể là lỗi về
danh từ, động từ, giới từ, tính từ, hoặc đại từ…
Muốn làm được dạng bài tập này trước hết sinh viên phải tìm ra được lỗi sai đó trong một
bài tập, Để làm được điều đó sinh viên không thể đoán mò mà phải dựa trên việc nắm thật chắc
những vấn đề cơ bản gắn liền với ngữ pháp tiếng Nga
Để sinh viên dễ tham khảo hơn tôi đã nghiên cứu và phân loại 520 bài tập cho từng loại từ,
từ phần 1 đến phần 6
Ví dụ 7: Ханой, Хайфон – это городы Вьетнама
ở dạng bài tập này sinh viên phải nắm được nguyên tắc biến đổi danh từ số ít sang số
nhiều và một số dạng đặc biệt Lỗi sai ở đây là danh từ “городы” đây là danh từ đặc biệt nên
đổi thành “города”
Ví dụ 8: Я и мой друг учатся в институте транспорта
Lỗi sai ở đây là động từ, sinh viên xác đinh chủ ngữ “я và мой друг” theo ngôi “они” vì
thấy chủ ngữ là số nhiều Nhưng ở đây “я và мой друг” là “мы” Vậy nên “учатся” sửa thành
“учимся”
Ví dụ 9: Железо – это чёрное металл
Tính từ “чёрное” ở đây là đinh ngữ cho danh từ “металл” không phải là bị danh từ
“железо” chi phối nên nó phải chữa là “чёрное → чёрный.”
Trong ví dụ này lỗi sai rơi vào đại từ nhân xưng, nếu sinh viên áp dụng cách nói của người
Việt vào cách nói của người Nga thì không thể tìm ra được lỗi sai Trong tiếng Nga để chỉ sự sở
hữu, người ta dùng kết cấu:
У + cách 2 + есть + cách 1, vì vậy Я есть → у меня есть
Ví dụ 11: Мой отец работает в заводе
Lỗi ở ví dụ này là ở giới từ ở bài tập này sinh viên phải nhớ trong tiếng Nga có một số danh
từ không dùng với giới từ “B” mà dùng với giới từ “HA” với nghĩa là “trong, ở trong” Vì vậy câu
này phải chữa lại là: В → НА
iii kết luận
Tôi mong muốn báo cáo khoa học phần nào hỗ trợ cho sinh viên trong việc học tập và
nghiên cứu tiếng Nga ở Tsrường ĐHGTVT
Tài liệu tham khảo
[1] Русский язык для всех – Москва “Русский Язык”, 1989
[2] Nguyễn Tấn Việt Tiếng Nga dùng cho sinh viên các trường khối kỹ thuật năm thứ 1, 2
[3] Tiếng Nga dùng cho sinh viên tại chức, KVO năm thứ 1, 2 Khoa Công trình và Cơ khí trường ĐH
GTVT, Hà Nội 2002
[4] Tiếng Nga dùng cho sinh viên tại chức trường Đại Học Bách Khoa, Hà Nội 1996♦