Để đáp ứng nhu cầu nμy, các trường đại học không chuyên luật đã thực hiện việc giảng dạy môn pháp luật đại cương PLĐC cho sinh viên.. Sau 10 năm thực hiện, bμi báo góp phần nghiên cứu
Trang 1Giảng dạy môn pháp luật đại cương
trong các trường đại học không chuyên luật
Thực trạng vμ giải pháp
ThS lê thị tuệ khanh
Bộ môn Cơ sở kinh tế vμ quản lý Khoa Vận tải – Kinh tế
Trường Đại học Giao thông Vận tải
Tóm tắt: Khi xã hội cμng phát triển thì nhu cầu hiểu biết pháp luật cμng lớn Để đáp ứng
nhu cầu nμy, các trường đại học không chuyên luật đã thực hiện việc giảng dạy môn pháp luật
đại cương (PLĐC) cho sinh viên Sau 10 năm thực hiện, bμi báo góp phần nghiên cứu thực
trạng giảng dạy môn PLĐC trong các trường không chuyên luật vμ đề ra các giải pháp nâng
cao chất lượng giảng dạy môn PLĐC
Summary: The more of the society develops, the more the demand for knowledge of law
In order to meet the demand, General Law has been introduced to students at Universities
rather than law universities Having 10 years of teaching experience, the author writes this
article to contribute to the study of real situations on teaching General Law at the Universities
Giáo dục phát luật là một hoạt động định
hướng nhằm hình thành tri thức, tình cảm và
thói quen xử sự phù hợp với quy định của phát
luật
Nội dung của giáo dục phát luật là
chuyển tải tri thức của nhân loại nói chung,
của nhà nước nói riêng về hai hiện tượng nhà
nước và pháp luật
Bản chất của giáo dục pháp luật là hoạt
động định hướng có tổ chức, có chủ định của
chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo
dục nhằm mục đích hình thành cho họ tri thức
pháp luật, tình cảm, hành vi phù hợp với hệ
thống pháp luật hiện hành Do vậy giáo dục
pháp luật là một yếu tố của quá trình hình
thành ý thức pháp luật của con người
Mục đích của giáo dục pháp luật là hình thành và mở rộng hệ thống tri thức pháp luật cho công dân; làm hình thành lòng tin vào pháp luật và hình thành động cơ, hành vi hợp pháp của con người
Với bản chất và mục đích của công tác giáo dục pháp luật như vậy, Ban Bí Thư trung
ương Đảng đã ra chỉ thị số 32-CT/TW ngày 9/12/2003 “về tăng cường sự lãnh đạo của
Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân” Bộ Giáo dục và Đào tạo
đã ban hành Quyết định 3244/GD-ĐT-12/9/1995 và 23/2004/QĐ- BGD&ĐT ngày 29/7/2004 về chương trình giáo dục đại cương
Trang 2CBA
(trong đó có môn PLĐC) cho các trường đại
học không chuyên luật
Sau 10 năm thực hiện việc giảng dạy môn pháp luật đại cương, căn cứ vào số liệu
khảo sát của Bộ Tư pháp kết hợp với Bộ Giáo
dục và Đào tạo, bài báo cáo nghiên cứu thực
trạng việc giảng dạy môn PLĐC trong các
trường đại học không chuyên luật để từ đó đề
xuất các biện pháp nhằm từng bước nâng cao
chất lượng giảng dạy môn PLĐC
i đánh giá thực trạng việc giảng
dạy môn pháp luật đại cương
thông qua phiếu khảo sát dμnh
cho giáo viên
phiếu
Tỉ lệ
%
1
2
3
4
5
6
7
8
Có giảng dạy Không giảng dạy Nguyên nhân không giảng dạy:
- Không có giáo viên
- Không có giáo trình
Nếu chưa giảng dạy
có cần thiết đưa vào giảng dạy không?
- Cần thiết
- Không cần thiết
Về sự quan tâm của Ban Giám hiệu đối với môn Pháp luật
đại cương:
- Có quan tâm
- Bình thường
Về giáo trình:
- Do nhà trường biên soạn
- Dùng giáo trình của trường khác
Về cập nhật các văn bản QPPL mới:
- Có cập nhật
- Không cập nhật
- Không trả lời
Về vấn đề giáo viên mời hay chuyên trách:
- Giáo viên chuyên trách
- Giáo viên mời
452
88
85
3
88
0
398
54
101
351
401
6
45
50
100
83,7 16,3
96,59 3,41
100
0
88,05 11,95 22,35 77,65
88,72 1,33 9,96
11,06 22,12
9
10
11
- Cả giáo viên mời
và chuyên trách
Về trình độ giáo viên:
- Đại học
- Trên đại học
Về vấn đề nội dung giáo trình có đáp ứng được nhu cầu thực tế:
- Đáp ứng được
- Không đáp ứng
được Biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Pháp luật
đại cương:
- Nâng cao chất lượng giáo viên
- Tăng cường tài liệu tham khảo
- Cải tiến nội dung giáo trình
- Đổi mới phương pháp giảng dạy
- Biện pháp khác
302
301
151
396
56
301
305
248
252
0
66,81
66,59 33,41
87,61 12,39
66,59 67,48 65,93 55,75
0
Qua số liệu khảo sát cho thấy:
- Việc đưa môn PLĐC vào chương trình giảng dạy là hết sức cần thiết, đây là một nhu cầu của xã hội Việc chưa giảng dạy là do không có giáo viên và không có giáo trình Ban Giám hiệu các nhà trường rất quan tâm
đến môn học PLĐC và khẳng định vị trí của môn học này
- Giáo trình do nhà trường biên soạn chiếm tỷ lệ thấp Đây là điều đáng lo ngại vì mục tiêu đào tạo của mỗi ngành có điểm khác nhau
- Việc cập nhật văn bản QPPL mới thực hiện nghiêm túc Điều đó chứng tỏ các trường luôn quan tâm đến tài liệu giảng dạy để cung cấp kiến thức mới nhất cho sinh viên
- Đội ngũ giáo viên chuyên trách thấp, trình độ giáo viên trên đại học chưa cao Điều này ảnh hưởng lớn đến việc bố trí giáo viên và chất lượng giảng dạy
- Nội dung giáo trình đáp ứng được yêu cầu thực tế đề ra, việc biên soạn giáo trình
Trang 3được thực hiện theo một thủ tục rất nghiêm
ngặt
- Mục đích nâng cao chất lượng dạy và
học môn PLĐC đặt ra là phải đổi mới toàn
diện về chất lượng đội ngũ giáo viên; bổ sung
giáo trình giảng dạy; biên soạn tài liệu tham
khảo; hạn chế phương pháp giảng dạy truyền
thống là “độc thoại”, từng bước kết hợp
phương pháp “đối thoại”, “sơ đồ hoá”, “đưa lý
thuyết vào thực tiễn”
ii đánh giá thực trạng việc giảng
dạy môn PLđc thông qua phiếu
khảo sát dμnh cho sinh viên
phiếu
Tỷ lệ
%
1
2
3
4
Nội dung giáo trình
giảng dạy môn PLĐC
có đáp ứng nhu cầu
hay không?
- Có
- Không
Về kiến thức của giáo
viên:
a Phương pháp sư
phạm:
- Tốt
- Khá
- Trung bình
- Yếu
b Kiến thức pháp luật:
- Tốt
- Khá
- Trung bình
- Yếu
c Kiến thức thực tiễn:
- Tốt
- Khá
- Trung bình
- Yếu
Về thời lượng 3 đơn vị
học trình cho môn
PLĐC:
- Nhiều
- Đủ
- Không đủ
Lý do mà sinh viên
quan tâm đến pháp
luật:
- Mục đích phục vụ
cuộc sống
- Mục đích nâng cao
1363
395
166
1184
516
1218
1213
73 31,9
39,6 40,8 15,6 4,6 59,3 22,6 14,3 3,8 44,2 38,7 12,5 4,6
8,9 63,4 27,7
65,2
65
5
6
sự hiểu biết
- Mục đích khác
Đối với lĩnh vực pháp luật sinh viên quan tâm:
- Luật kinh tế
- Luật dân sự
- Luật lao động
- Luật thuế
- Luật tài chính
- Luật hành chính
- Luật hôn nhân và gia đình
- Luật hiến pháp
- Luật quốc tế
- Luật hình sự
- Luật khiếu nại tố cáo
- Luật ngân hàng
- Luật nghĩa vụ quân
sự
Về biện pháp nâng cao hiệu quả dạy và học môn PLĐC:
- Nâng cao chất lượng giáo viên
- Tăng cường tài liệu tham khảo
- Xây dựng tủ sách
- Cải tiến giáo trình
- Đổi mới phương pháp giảng dạy
- Sự ham mê của chính sinh viên
153
885
1106
587
720
912
816
8,2
73,1 57,7 51,7 47,2 42,2 39,2 37,9 37,8 37,1 35,3 29,9 28,2 8,9
47,4 59,3 31,5 38,6 48,8 43,7
Qua khảo sát thực tế cho thấy:
- Nội dung giảng dạy môn PLĐC đã đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu pháp luật của sinh viên
- Chất lượng đội ngũ giáo viên giảng dạy môn PLĐC hiện nay là đủ để đáp ứng nhu cầu của sinh viên Các trường cần có biện pháp bồi dưỡng kiến thức đội ngũ giáo viên có chất lượng trung bình (12,5 – 15%)
- Với thời lượng 3 đơn vị học trình cho môn PLĐC trong khung chương trình đặt ra hiện nay thì giáo viên phải cố gắng hết sức mới đáp ứng được yêu cầu phục vụ cuộc sống
và nâng cao sự hiểu biết cho sinh viên Khi xã
hội càng ngày càng phát triển thì nhu cầu hiểu biết pháp luật đặt ra ngày càng lớn Hàng loạt các mối quan hệ xã hội mới phát sinh (quan
Trang 4hệ kinh tế, dân sự, lao động…) Do đó hàng
loạt các văn bản QPPL mới được ban hành để
điều chỉnh các mối quan hệ đó Vì vây, việc
tìm hiểu pháp luật phục vụ cuộc sống là tất
yếu
- Nguyện vọng của sinh viên càng ngày càng được nâng cao kiến thức pháp luật thông
qua các biện pháp: nâng cao chất lượng đội
ngũ giáo viên, tăng cường tài liệu tham khảo,
đổi mới phương pháp giảng dạy
III Các giải pháp nhằm nâng cao
chất lượng giảng dạy môn Pháp
luật đại cương
1 Nâng cao chất lượng giáo viên
Đây là một yếu tố rất quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học môn pháp luật đại
cương Qua thống kê cho ta thấy vẫn còn một
bộ phận không nhỏ giáo viên dạy môn PLĐC
còn ở trình độ trung bình và yếu Tình trạng
này cần phải được khắc phục Số lượng giáo
viên ở trình độ trên đại học vẫn còn rất ít, đội
ngũ giáo viên ở trình độ đại học còn nhiều
Điều này chưa đáp ứng được yêu cầu của luật
giáo dục Giáo viên thỉnh giảng chiếm đại đa
số, điều này ảnh hưởng tới lịch trình giảng
dạy, nhà trường bị lệ thuộc trong việc bố trí
lịch giảng Do đó tính lôgic về thời gian của
toàn bộ quá trình đào tạo bị đảo lộn, ảnh
hưởng rất lớn tới chất lượng học tập của sinh
viên Thực tế cũng cho thấy kiến thức thực tế
của giáo viên vẫn còn yếu Điều này cũng dễ
hiểu, bởi rằng việc tiếp cận với thực tiễn áp
dụng pháp luật không phải đơn giản Về việc
này có 2 lý do: một là giáo viên không chủ
động tiếp cận, hai là nơi có thông tin lấy nhiều
lý do để từ chối cung cấp (chưa có ý kiến của
thủ trưởng, đang còn bí mật…) Vì lẽ đó việc
đưa kiến thức thực tiễn vào quá trình dạy học
bị hạn chế, không tạo được cảm hứng cho
người học Việc tiếp cận và cập nhật các
thông tin pháp luật nước ngoài cũng còn rất
hạn chế; thứ nhất là có ít tài liệu để tham khảo, thứ hai là kiến thức ngoại ngữ còn rất khiêm tốn Do đó mà việc so sánh pháp luật trong quá trình giảng dạy cũng bị hạn chế rất nhiều
Những điều trên đây là hoàn toàn thực tế
Để khắc phục điều này cần:
- Tăng cường đào tạo và tự đào tạo đối với đội ngũ giáo viên
- Dành nhiều thời gian cho nghiên cứu và
đi thực tế
- Tổ chức toạ đàm giới thiệu các văn bản quy phạm pháp luật mới
- Các nhà trường cần có biện pháp để tuyển dụng tăng cường đội ngũ giáo viên cơ hữu
2 Tăng cường tài liệu tham khảo
Thực tế cho thấy là có rất ít tài liệu tham khảo về môn học PLĐC Sinh viên thường yêu cầu có nhiều tài liệu để nghiên cứu Luật thì
có bầy bán ở các hiệu sách, song thực tế là tài liệu tham khảo có định hướng về môn học thì hầu như không có Các văn bản quy phạm pháp luật thì nhiều, được sửa đổi, bổ sung và cũng như ban hành mới với một tốc độ rất nhanh để điều chỉnh các quan hệ xã hội mới phát sinh, song ít được cập nhật một cách kịp thời kể cả trong tài liệu tham khảo cũng như trong giáo trình
CBA
3 Tăng cường công tác xây dựng giáo trình
Tình trạng sử dụng giáo trình của trường khác để giảng dạy đang tồn tại một cách khá phổ biến Điều này dẫn đến không thống nhất trong đào tạo; vừa khó cho người giảng vừa khó cho người học Đề nghị Bộ Giáo dục và
Đào tạo sớm xây dựng chương trình khung cho môn học pháp luật đại cương và trên cơ
sở đó các trường tổ chức biên soạn giáo trình cho phù hợp với mục tiêu đào tạo của nhà
Trang 5trường Đành rằng định hướng khung là tốt,
song mục đích đào tạo của ngành du lịch phải
khác với ngành kinh tế, vậy tất yếu phải có
giáo trình cụ thể cho từng ngành đào tạo Điều
này hoàn toàn phù hợp với nội dung được
quyết định tại Quyết định số
23/2004/QĐ-BGD&ĐT ngày 29/7/2004 của Bộ trưởng Bộ
giáo dục và Đào tạo Phải loại bỏ những nội
dung cũ trong giáo trình, đặc biệt là các văn
bản quy phạm pháp luật hết hiệu lực và bổ
sung một cách kịp thời các văn bản mới Tăng
cường ý thức trách nhiệm của đội ngũ giáo
viên biên soạn, giảm thiểu các thủ tục hành
chính hình thức khuôn mẫu vừa chậm chạp và
lại không hiệu quả
4 Đổi mới phương pháp giảng dạy
Phương pháp giảng dạy là một trong
những yếu tố rất quan trọng tạo ra nguồn cảm
hứng say mê nghiên cứu, tìm tòi của sinh viên
Nhiều giáo viên giảng rất hay, sinh viên nghe
giảng một cách chăm chú Kiến thức pháp luật
được truyền tải rất tốt đến người nghe Điều
này phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp
giảng của giáo viên Giảng làm sao để lay
động được sự động não của người nghe
Tránh trường hợp “đọc cho sinh viên chép”,
trong quá trình giảng viên đưa ra các tình
huống thực tiễn để biện dẫn luật áp dụng –
nếu có thêm kiến thức pháp luật nước ngoài
để so sánh thì càng tốt Kiến thức về chuyên
môn và kiến thức về sư phạm phải được hội tụ
một cách đầy đủ đối với mỗi giáo viên giảng
dạy môn pháp luật đại cương
CBA
5 Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp
với Bộ Tư pháp và các bộ, ngành, địa
phương
Tiếp tục hoàn thiện chương trình, giáo
trình, sách giáo khoa về pháp luật phục vụ
trực tiếp cho công tác phổ biến, giáo dục pháp
luật trong nhà trường theo phương châm kết
hợp nhuần nhuyễn lý luận với thực tiễn, học đi
đôi với hành Việc đưa nội dung pháp luật vào giảng dạy trong nhà trường phải được chọn lọc hợp lý, có hệ thống và bảo đảm hiệu quả
thiết thực
IV Kết luận
Như vậy, sau 10 năm triển khai thực hiện chỉ thị 32 - CT/TW ngày 09/12/2003 “về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho cán bộ, nhân dân”
và chủ trương giảng dạy môn Pháp luật đại cương trong các trường đại học, cao đẳng, bài báo rút ra một số kết luận sau:
- Việc giảng dạy môn pháp lật đại cương trong các trường đại học không chuyên luật là hết sức cần thiết
- Nhu cầu tìm hiểu pháp luật của sinh viên ngày càng tăng để phục vụ cho công tác
và cuộc sống
- Các trường đại học không chuyên luật cần chú trọng việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, tạo các điều kiện cần thiết về xuất bản giáo trình, tuyên truyền để nâng cao chất lượng dạy và học
Tài liệu tham khảo [1] Giáo trình Nhà nước và Pháp luật - 2005 - Đại học Luật Hà Nội
[2] Chỉ thị số 32-CT/TW - 09/12/2003 - Ban Bí thư
Trung ương Đảng
[3] Quyết định 3244/GD-ĐT - 12/09/1995 - Bộ Giáo dục và Đào tạo
[4] Kết quả khảo sát thực trạng dạy và học môn Pháp luật đại cương ở các trường đại học không chuyên luật - Bộ Tư pháp và Bộ Giáo dục - Đào tạo - 2005♦