Nguyễn Quỳnh Sang Bộ môn Kinh tế Xây dựng Trường Đại học Giao thông Vận tải Tóm tắt: Bμi báo lμm rõ một số vấn đề tồn tại trong việc lập, thẩm định dự án đầu tư trong các doanh nghiệp
Trang 1Một số vấn đề trong lập, thẩm định dự án đầu tư
trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông
NCS Nguyễn Quỳnh Sang
Bộ môn Kinh tế Xây dựng Trường Đại học Giao thông Vận tải
Tóm tắt: Bμi báo lμm rõ một số vấn đề tồn tại trong việc lập, thẩm định dự án đầu tư trong
các doanh nghiệp xây dựng giao thông vμ đưa ra những ý kiến bước đầu giải quyết những vấn
đề đó
Summary: The paper clarifies some existing proplems in preparation and appraisal of
investment projects at transport construction enterprises and proposes some initial ideas towards solving these problems
i Đặt vấn đề
Đầu tư phát triển doanh nghiệp có tầm quan trọng đặc biệt, có tính chất chiến lược, quyết
định đến tương lai của một doanh nghiệp Quyết định đầu tư khôn ngoan sẽ mang lại lợi ích lâu dài, ngược lại quyết định đầu tư sai lầm buộc doanh nghiệp phải trả giá trong thời gian không ngắn Vì vậy, trước khi đầu tư vào một dự án nào đó đòi hỏi doanh nghiệp phải lập dự án với nhiều phương án khác nhau sau đó lựa chọn ra phương án có hiệu quả nhất Thực tế việc lập và thẩm định các dự án đầu tư nói chung, các dự án đầu tư mua sắm, đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông nói riêng còn một số tồn tại nhất định Bài báo làm rõ những tồn tại về ba vấn đề: Xác định dòng tiền tệ; thẩm định dự án và việc sử dụng các chỉ tiêu để
đánh giá lựa chọn dự án, từ đó đưa ra những ý kiến giải quyết các vấn đề đó
CT 2
II Xác định dòng tiền tệ
Trong phân tích đánh giá dự án (DA), điều quan trọng hàng đầu là tính đầy đủ các loại chi phí và thu nhập để đưa vào dòng tiền, phục vụ cho việc tính các chỉ tiêu Thực tế, vấn đề xác
định dòng tiền tệ còn một số tồn tại vμ hướng giải quyết sau:
- Xác định thμnh phần các chi phí để đưa vào dòng chi phí vận hành (chi phí khai thác)
thường rất đa dạng và phức tạp, vì vậy trong thực tế thường bị tính trùng hay bỏ sót do cố ý nhằm làm cho DA “đẹp” để thuyết phục các tổ chức tài trợ, cũng có trường hợp do nhận thức không đúng về bản chất chi phí khai thác Chẳng hạn: đưa vào chi phí khai thác các khoản khấu hao và lãi vay dài hạn, là sự tính trùng làm cho hiệu quả DA bị đánh thấp xuống một cách giả tạo
- Hầu hết các DN đều chưa tính chi phí cơ hội khi xác định dòng chi của DA Về bản chất,
chi phí cơ hội là giá trị tốt nhất mà nhà đầu tư đã bỏ qua do lựa chọn cơ hội đầu tư này mà bỏ qua cơ hội đầu tư khác Chi phí cơ hội muốn nói đến chính là cơ hội phí của những tài sản hiện
có mà dòng tiền của những tài sản này có thể tạo ra nếu chúng không được sử dụng trong DA
Trang 2Và cần lưu ý rằng, cơ hội phí đưa vào dòng tiền phải là cơ hội cao nhất trong tất cả những cơ hội
phí mà DA có thể có được
- Chưa tính đến vấn đề lạm phát trong các DA đầu tư, bởi lẽ một DA thường kéo dài nhiều
năm, dự tính lạm phát cho dòng tiền là sự bảo đảm cho hoạt động bình thường của DA Giá một
đơn vị nguyên vật liệu đầu vào, chi phí một giờ công lao động thời điểm 5 năm sau chắc chắn
sẽ khác nhiều so với hiện tại
III Thực trạng về thẩm định dự án đầu tư
Qua nghiên cứu thực trạng đầu tư ở một số DNXDGT đã cho phép tác giả rút ra một số vấn
đề trong việc lập, thẩm định DA đầu tư và hướng giải quyết sau:
a Việc lập một số DA còn trong tình trạng giải bμi toán ngược
Thực chất của việc giải bài toán ngược, là đáp số về tính khả thi của DA đã được cho trước
theo ý chủ quan của nhà quản lý DN (chủ đầu tư), nó đòi hỏi người lập DA phải xác lập các
thông tin, dữ liệu đầu vào và xử lý các số liệu đó sao cho thỏa mãn kết quả như đã dự định
Trường hợp, quá trình giải bài toán không ra được đáp số khả thi, thì người lập DA lại phải điều
chỉnh lại đề bài bằng một trong những giả định phổ biến như: tăng doanh thu, giảm chi phí hay
chọn nguồn vốn có lãi suất thấp hơn, điều chỉnh tăng thời gian thu hồi vốn Như vậy, là việc lập
DA chỉ mang tính hình thức, nó giống như giấy phép để được người có thẩm quyền quyết định
đầu tư đồng ý cho đầu tư mà chưa tính đến việc có nên đầu tư hay không, nếu đầu tư thì có hiệu
quả là bao nhiêu…
b Thu thập chưa đầy đủ các thông tin, dữ liệu cần thiết để lập dự án
CT 2
Xác lập các thông tin, dữ liệu đầu vào của DA là công việc hết sức quan trọng, quyết định
việc đánh giá DA thực sự có khả thi hay không Vì vậy, các thông tin, dữ liệu đầu vào của DA
không thể áp đặt, sao chép mà phải dựa trên các cơ sở nghiên cứu khoa học, điều tra thị trường,
các số liệu thống kê, dự báo một cách hệ thống, chính xác và khách quan Công việc này, trong
thực tế là rất phức tạp, phụ thuộc vào nhiều yếu tố, tốn kém chi phí và mất rất nhiều thời gian,
công sức Nhất là khi DN thực hiện các DA xây dựng công trình hay những DA có thời gian tính
toán dài, việc điều tra số liệu quá khứ gặp rất nhiều khó khăn trong việc thu thập số liệu, nếu có
thu thập được thì chỉ trong thời gian ngắn, số liệu thiếu tin cậy… Do vậy, khi lập và thẩm định
DA có trường hợp phải sử dụng các thông tin của DA tương tự đã thực hiện có hiệu quả để điều
chỉnh cho phù hợp với DA cần lập Như vậy, việc xác định các số liệu là không chính xác sẽ ảnh
hưởng rất lớn đến việc thực hiện sau này, bởi lẽ mỗi DA có những điều kiện khác nhau, được
triển khai, thực hiện ở những thời điểm khác nhau, các yếu tố tác động cũng khác nhau…
c Chưa xác định đầy đủ nhu cầu vốn vμ nguồn vốn để thực hiện dự án
Việc xác định chính xác lượng vốn đầu tư là hết sức cần thiết, nó ảnh hưởng ngay từ khi
đánh giá và khi triển khai bước ban đầu của DA Thực tế, có một số DA, nhất là các DA sản xuất
vật liệu hay DA BOT xây dựng công trình giao thông do các DN thực hiện, thời gian thực hiện
DA tương đối dài, hơn nữa từ khi lập đến khi triển khai, giá cả thị trường đã thay đổi, thường theo
chiều tăng lên, ảnh hưởng rất lớn đến việc thực hiện Chẳng hạn như dự án BOT cầu Rạch
Miễu, tổng mức đầu tư ban đầu lập là 594 tỷ đồng, do giá cả vật liệu tăng, tiền lương tối thiểu
Trang 3tăng,… tổng mức đầu tư đã tăng lên 988 tỷ đồng [báo GTVT 30/8/06]
Về nguồn vốn, thông thường ngay khi lập DA, đã xác định nguồn vốn để thực hiện DA Tuy nhiên, thực tế công việc lựa chọn nguồn vốn khi lập DA, mới chỉ dừng ở việc dự tính và do ý chủ quan của DN mà cụ thể hơn là của người lập DA, mà chưa có sự đàm phán, ký kết cụ thể về số lượng vốn về thời gian cung cấp…với các nhà cung cấp vốn, họ cho rằng đây mới là giai đoạn lập DA chứ đã thực hiện đâu, cho nên chưa thấy rõ được tầm quan trọng của nó Dẫn tới, có tình trạng một số DA đang thực hiện phải dừng lại vì thiếu vốn hoặc vừa mới vận hành được ít ngày thì đã phải dừng vì thiếu vốn lưu động Một số DA, trên thực tế đã không hiệu quả khi không xác
định rõ nguồn vốn nên khi triển khai đã sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để đầu tư mua sắm TSCĐ hoặc DA đang thực hiện thì bị ngừng do việc cung cấp vốn không kịp thời, gây nên ứ đọng phần vốn đã đầu tư thể hiện ở khối lượng dở dang Đó là chưa kể đến thiệt hại do đòi hỏi bức xúc về vốn DN dễ lâm vào tình trạng tìm được vốn nhưng chi phí phải trả sẽ rất cao
d Còn hiện tượng phiến diện trong phân tích tμi chính
Trên thực tế, hầu hết các DA chỉ phân tích tài chính theo quan điểm của DN, mà bỏ qua phân tích tài chính theo quan điểm tổng mức đầu tư và quan điểm ngân sách Nhà nước Điều này dẫn tới có DA tuy đem lại lợi nhuận cho DN, nhưng lại làm tổn thất về tài chính cho xã hội
và thất thu cho ngân sách
e Lựa chọn quy mô vμ thời điểm thực hiện dự án chưa thích hợp
Mỗi sự thay đổi về quy mô của DA đồng nghĩa với việc thay đổi các chi phí cho DA cũng như lợi ích mà DA đem lại Có hai nguyên tắc đơn giản và quan trọng để lựa chọn quy mô DA là: xem xét mỗi thay đổi về quy mô DA như là một DA độc lập và lựa chọn quy mô nào cho NPV lớn nhất
CT 2
Với những DA quy mô lớn có tính chất đặc thù mà không thể chia nhỏ hay phân đoạn đầu tư, thì việc lựa chọn thời điểm bắt đầu thực hiện DA là hết sức quan trọng, góp phần quyết định
sự thành bại của DA
f Chưa lường trước hết các vấn đề hậu thẩm định dự án
Nhiều khi các DN khi phải đối mặt với DA bất khả thi, khi thực hiện quá trình thẩm định hoặc DA đang triển khai thì phát sinh những vấn đề làm cho DA không còn khả thi nữa Trong trường hợp này, DN phải chấp nhận lựa chọn một trong hai hướng gải quyết
Thực trạng thẩm định dự án
Thứ nhất, chấp nhận từ bỏ những chi phí quá khứ, chấm dứt DA để bảo toàn các nguồn lực
lớn hơn còn lại
Việc lập một
định đầy
đủ và rõ vốn và nguồn tài trợ
Thu thập chưa
đầy đủ các thông tin, dữ
liệu cần thiết cho việc lập
DA
Còn hiện tư
Chưa lường trước hết các vấn đề hậu thẩm
định DA
Lựa chọn quy mô và thời điểm th
ợng phiến diện trong phân tích tài chính
trong tình
ạng g
chưa thích hợp
Trang 4Thứ hai, bằng mọi cách tìm kiếm bổ sung những yếu tố thuận lợi, giảm bất lợi để tăng thêm
tính khả thi một cách giả tạo và tiếp tục thực hiện DA, thậm chí có thể gia tăng đầu tư thêm
nguồn lực cho DA Đây chính là hình ảnh của việc giải bài toán ngược Kịch bản này dễ được
những người có thiên hướng bảo thủ, thích mạo hiểm lựa chọn, mặc dù không có đảm bảo sẽ
cứu vãn được DA
IV vấn đề sử dụng các chỉ tiêu để đánh giá, lựa chọn Dự án
Qua khảo sát ở một số DNXDGT cho thấy, để đánh giá, lựa chọn DA đầu tư phải dựa vào
một số chỉ tiêu cơ bản, tùy theo mục tiêu đầu tư và tính cấp thiết của DA, tuy nhiên, trong thực tế
một số trường hợp khi đánh giá, DN đã tính các chỉ tiêu hoặc đã tính nhưng chưa đủ, mà chỉ dựa
vào việc xác định các khoản thu và chi của DA làm cơ sở cho việc quyết định đầu tư Như vậy,
quyết định sẽ không đạt được hiệu quả chắc chắn Hoặc có DA đã tính đến các chỉ tiêu, nhưng
còn một số tồn tại:
Thứ nhất, là việc lựa chọn chỉ tiêu để đánh giá, lựa chọn: thông thường các DN chỉ chọn chỉ
tiêu thời gian hoàn vốn, bởi lẽ nhìn vào chỉ tiêu này dễ thuyết phục các nhà tài trợ vốn hơn, nhất
là ngân hàng Thực tế, hiện có hai cách tính chỉ tiêu thời gian thu hồi vốn (PP) Cách tính dựa
trên căn bản lãi ròng + khấu hao và cách tính dựa vào ngân lưu ròng (tức dòng tiền) Thực tế,
việc chiếm dụng vốn giữa các DN, thể hiện qua việc mua chịu các yếu tố đầu vào và bán chịu
các sản phẩm đầu ra là hết sức phổ biến (đặc biệt là các DNXDGT) Trong điều kiện đó, hai
cách tính PP không phải bao giờ cũng cho một kết quả
Thứ hai, là việc lựa chọn suất chiết khấu để tính các chỉ tiêu khi so sánh, lựa chọn DA, chủ
yếu dựa vào lãi suất vay vốn, mà chưa xét đến yếu tố lạm phát, rủi ro trong kinh doanh tương
lai
CT 2
V Kết luận
Lập, thẩm định dự án là việc phức tạp và có nhiều vấn đề cần giải quyết đồng bộ Với
những tồn tại trên, tác giả hy vọng góp phần nhỏ giúp các doanh nghiệp trong việc lập, thẩm
định dự án đầu tư để lựa chọn được dự án đầu tư có hiệu nhất
Tài liệu tham khảo
[1] TS Bùi Hữu Phước Tài chính doanh nghịêp - NXB Thống kê – 2004
[2] PGS TS Vũ Công Ty, Vũ Văn Ninh Ba cong đường, một đích đến xác định giá trị hiện tại ròng khi
thẩm định DA đầu tư trong trường hợp sử dụng nợ vay – Tạp chí Tài chính – Tháng 4/2005
[3] Ths Trần Văn Phùng Một số sai lầm thường gặp trong phân tích tài chính DA đầu tư – Tạp chí tài
chính – Tháng 4/2005
[4] S.A Ross, R.W Westerfield, B.D Jordan Essential of corporate finance/ - Irwin/ McGraw -
Hill,c1996Ă