Báo cáo khoa học: "Quy tắc và các giai đoạn đánh giá tác động môi trường dự án" docx

Bμi báo nμy trình bμy các quy tắc vμ các nội dung công việc cần thực hiện cụ thể trong từng giai đoạn đánh giá tác động môi trường dự án ở VIệt Nam.. Đối với các dự án không phân chia

Trang 1

Quy tắc và các giai đoạn đánh giá

tác động môi trường dự án

Ks Nguyễn Hoàng Tùng

Bộ môn Dự án – Quản lý dự án Trường Đại học Giao thông Vận tải

Tóm tắt: Lμm thế nμo để có thể triển khai các hoạt động của công tác đánh giá tác động

môi trường dự án lμ một vấn đề thu hút được một lượng đông đảo những người quan tâm Bμi

báo nμy trình bμy các quy tắc vμ các nội dung công việc cần thực hiện cụ thể trong từng giai

đoạn đánh giá tác động môi trường dự án ở VIệt Nam

Summary: How to perform the actions of Environmental Impact Assessment of Projects?

The answer to this question makes attractive points toward a huge number of people who pay

their attention to this The article presents principles and detail works inside phrases of

Environmental Impact Assessment of Projects in Viet Nam

I Đặt vấn đề

CT 2

Đánh giá tác động môi trường (EIAOP) là một bộ phận công việc không thể thiếu đối với

bất kỳ một dự án nào được triển khai Chất lượng của việc thực hiện Đánh giá tác động môi

trường có ảnh hưởng rất lớn tới sự thành công của dự án Yêu cầu về đảm bảo chất lượng

EIAOP gắn liền với yêu cầu về đảm bảo các quy tắc và nội dung thực hiện EIAOP

ii Nội dung

Đánh giá tác động môi trường là một quá trình được thực hiện trong suốt vòng đời dự án

Chính vì vậy, để thuận tiện trong triển khai và thực hiện, nó được phân chia tương ứng theo các

giai đoạn của vòng đời dự án Sự phân chia này không chỉ đơn giản là tạo thuận lợi cho việc

thực hiện EIAOP mà quan trọng hơn là nó tạo ra những phân định rõ ràng về nội dung, phạm vi

cũng như thời gian thực hiện Tại những phân định được tạo ra này, các kết quả EIAOP đạt độ

chính xác cao và góp phần quan trọng trong việc đưa ra quyết định nên hay không nên tiếp tục

thực hiện dự án

Tuy EIAOP được phân định theo các giai đoạn khác nhau nhưng chúng phải đáp ứng được

các quy tắc mang tính bắt buộc sau đây:

Đảm bảo việc thực hiện EIAOP đáp ứng được các mục tiêu trong từng giai đoạn đánh giá

EIAOP trong tất cả các giai đoạn phải đảm bảo tính nhất quán cao theo nguyên tắc: bất kỳ

một thay đổi nào trong quá trình thực hiện đều phải được kiểm chứng và có sự điều chỉnh mang

tính hệ thống

Trang 2

Mức độ thực hiện EIAOP tăng dần theo các giai đoạn, EIAOP trong giai đoạn sau phải thực hiện nghiên cứu sâu hơn trong khi vẫn đảm bảo được nội dung của EIAOP trong các giai đoạn trước

EIOP trong giai đoạn cuối cùng phải là một sản phẩm hoàn chỉnh, thể hiện được toàn bộ quá trình thực hiện EIOP trong các giai đoạn trước đó để thuận tiện trong việc đánh giá, kiểm tra công tác thực hiện EIOP của dự án

Các quy tắc trên đây là căn cứ để tiến hành thực hiện EIAOP, việc tuân thủ các quy tắc bắt buộc này đảm bảo cho các công tác EIAOP đạt được tính hệ thống và khoa học cao góp phần tối đa trong việc hạn chế các sai sót, giảm thiểu sự chồng chéo trong các công tác

Về cơ bản có thể chia quá trình EIAOP thành 6 giai đoạn như minh hoạ ở hình 1 EIAOP của các giai đoạn càng về sau thì mức độ chi tiết trong công việc càng được coi trọng hơn Đối với các dự án không phân chia đầy đủ các giai đoạn như dự án tổng quát kể trên thì nội dung của EIAOP trong từng giai đoạn của dự án đó được thực hiện sao cho đảm bảo được phần nội dung tương ứng với tiến trình thực hiện của dự án tổng quát

Quá trình thực hiện đánh giá tác động môi trường được miêu tả trên hình 1:

CT 2

EIAOP giai

đoạn 4

Vòng đời

dự án

Báo cáo khả thi

Xác định

dự án

Báo cáo tiền khả

thi

Giải quyết các vấn đề còn tồn tại

Thực hiện xây dựng

dự án

Kết thúc xây dựng

dự án

EIAOP giai

đoạn 3

EIAOP giai

đoạn 1

EIAOP giai

đoạn 6

EIAOP giai

đoạn 2

EIAOP giai

đoạn 5

Hình 1 Các giai đoạn EIAOP

Trang 3

Theo sơ đồ trên có thể nhận thấy rằng, EIAOP trong các giai đoạn 1, 2, 3 và 4 đều hướng

tới việc hình thành và định hình dự án trên lý thuyết ở mức chi tiết cao nhất để chuẩn bị một

cách tốt nhất cho việc triển khai xây dựng dự án trên thực tế Trong khi đó, EIAOP trong các giai

đoạn 5 và 6 lại hướng tới kiểm tra, kiểm soát dự án trên thực tế triển khai, đề ra các biện pháp

xử lý thích hợp trong trường hợp cần thiết

Sau đây sẽ đề cập đến các yêu cầu, nội dung và trình tự thực hiện EIAOP của các giai

đoạn

1 EIAOP giai đoạn 1

Giai đoạn 1 được bắt đầu từ lúc có ý tưởng đến khi xác định được dự án Phạm vi nghiên

cứu trong giai đoạn này tập trung chủ yếu là môi trường kinh tế, môi trường văn hoá xã hội và

môi trường chính trị

DYêu cầu của EIAOP trong giai đoạn này (đồng nghĩa với việc nghiên cứu các cơ hội đầu

tư cho dự án )là:

- Xác định các căn cứ pháp lý dự án

- Thu thập các tài liệu, dữ liệu về các mục tiêu của quốc gia có liên quan đến việc hình

thành dự án

D Nội dung thực hiện:

Các yếu tố môi trường cần phải xem xét trong giai đoạn này là:

CT 2

- Các nguồn lực tự nhiên tiềm năng sẵn có phục vụ cho nhu cầu sản xuất

- Thực trạng phát triển của khu vực kinh tế có liên quan đến dự án

- Nhu cầu hàng hoá trong tương lai ứng với sự phát triển của xã hội

- Thực trạng hàng hoá nhập khẩu và xu hướng thay thế của hàng hoá nhập khẩu

- Các yếu tố văn hoá, kinh tế xã hội và phong tục tập quán có thể ảnh hưởng đến dự án

- Khả năng thành công của dự án đã thực hiện trong cùng một nền tảng điều kiện như dự

án đang chuẩn bị triển khai

- Khả năng liên kết với các ngành công nghiệp, các địa phương hoặc các quốc gia khác

- Khả năng thích ứng với môi trường kinh doanh mới của dự án

- Khả năng đa dạng hoá sản phẩm đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của sản xuất trong từng thời

kỳ

- Khả năng mở rộng quy mô dự án cả về phạm vi lẫn quy mô vốn

- Các điều kiện đầu tư khi tiến hành triển khai dự án do chính phủ quy định

- Các chính sách pháp lý về đầu tư trong các ngành công nghiệp, các ngành có liên quan

đến dự án

- Khả năng sẵn sàng và chi phí cho các yếu tố liên quan đến việc sản xuất sản phẩm

Trang 4

- Khả năng xuất khẩu đối với sản phẩm của dự án

DCác bước thực hiện:

Do tính chất và yêu cầu đòi hỏi của EIAOP trong giai đoạn này mà nội dung thực hiện không đòi hỏi mức độ chi tiết cao (thông thường EIAOP ở cấp độ 1) nhưng đòi hỏi phải thực hiện

đầy đủ trên các khía cạnh cần thiết làm tiền đề cho việc quyết định tiếp tục hay không tiếp tục thực hiện các nghiên cứu ở các giai đoạn sau Trình tự thực hiện như sau:

Bước 1 – Xác định danh mục các yếu tố môi trường tác động đến dự án theo các nội dung

đã đề cập kể trên

Bước 2 – Thực hiện đánh giá các tác động bằng các phương pháp mang tính chất định tính trong đó thể hiện được các tác động qua lại có thể loại trừ và không thể loại trừ

Bước 3 – Phân tích và xác định mức độ ưu tiên đối với tác động của từng yếu tố môi trường Bước 4 – Lập báo cáo tổng kết đánh giá tác động môi trường, đưa ra các kiến nghị cần thiết phục vụ cho việc ra quyết định trong việc nên hay không nên tiến hành các nghiên cứu tiến tới thực hiện dự án ở các giai đoạn tiếp theo

Giai đoạn 2 được bắt đầu từ lúc xác định được dự án cho đến khi hoàn tất báo cáo nghiên cứu tiền khả thi EIAOP giai đoạn 2 được tiến hành trên cơ sở phát triển sâu hơn các nội dung của EIAOP trong giai đoạn 1 và bổ sung thêm những nội dung phù hợp với yêu cầu trong giai

đoạn này (EIAOP cấp độ 2) Phạm vi nghiên cứu trong giai đoạn này không chỉ đơn thuần chú trọng đến các yếu tố văn hoá, kinh tế xã hội hay phong tục tập quán nữa mà còn chú trọng đến toàn bộ các yếu tố còn lại khác của môi trường tổng thể EIAOP lúc này xem xét thêm các yếu

tố môi trường địa lý, địa chất thuỷ văn, thị trường sản phẩm, Như vậy, các kết quả EIAOP lúc này hướng đến mục tiêu phục vụ cho việc lựa chọn phương án đầu tư cụ thể của dự án

CT 2

DYêu cầu của EIAOP trong giai đoạn này là:

- Điều tra khảo sát chung về môi trường trong đó bao gồm cả việc xác định các số liệu ban

đầu tổng quát nhất về môi trường

- Thực hiện các đánh giá số liệu cần thiết phục vụ cho các công tác khảo sát nghiên cứu sâu hơn ở các giai đoạn tiếp theo

DNội dung thực hiện:

Đưa ra các kết quả thực hiện EIAOP trong giai đoạn 1 nhằm thuyết minh cho việc xác định

dự án

Đưa ra các phương pháp đánh giá tác động môi trường áp dụng trong dự án trong đó phải thể hiện được nguyên tắc đánh giá, cách thức đánh giá của từng phương pháp

Đưa ra các kết quả đánh giá tác động của môi trường đến việc lựa chọn phương án đầu tư

cụ thể của dự án Trong đó phải lý giải được việc lựa chọn địa điểm thực hiện dự án, quy mô công suất, biện pháp kỹ thuật áp dụng

Trang 5

Đưa ra các kết quả đánh giá tác động của dự án đến môi trường trong từng giai đoạn cụ thể

trong quá trình thực hiện dự án trong đó phải bao gồm cả hệ thống kiểm tra, kiểm soát tác động

môi trường trong quá trình vận hành dự án

Các giải pháp môi trường đã được lồng ghép trong nội dung dự án, các biện pháp giảm

thiểu tác động tiêu cực trong từng giai đoạn và chương trình quản lý, quan trắc và giám sát môi

trường kèm theo

Bước 1 – Tập hợp đầy đủ các kết luận của EIAOP giai đoạn trước

Bước 2 – Xác định danh mục các nội dung cần thực hiện đánh giá tác động môi trường kể

trên

Bước 3 – Xác định các biện pháp đánh giá tác động Các kết quả đánh giá tác động phải

chỉ ra được các tác động cần thiết và không cần thiết của từng yếu tố xem xét

Bước 4 - Lập báo cáo tổng kết đánh giá tác động môi trường, đưa ra các kiến nghị cần thiết

phục vụ cho việc ra quyết định trong việc nên hay không nên tiến hành các nghiên cứu tiến tới

thực hiện dự án ở các giai đoạn tiếp theo

Giai đoạn 3 bắt đầu từ thời điểm nghiên cứu tiền khả thi đã được duyệt, chuẩn bị và tiến tới

hoàn thành nghiên cứu khả thi dự án EIAOP trong giai đoạn này thực chất là việc triển khai sâu

hơn, chi tiết hơn các nghiên cứu EIAOP trong giai đoạn 2 nhằm phục vụ một cách tốt nhất cho

việc triển khai thực hiện dự án trong giai đoạn sau

CT 2 DYêu cầu của EIAOP trong giai đoạn này là:

- Lập kế hoạch và quản lý công tác đánh giá tác động môi trường bao gồm cả việc đưa ra

các giải pháp hạn hạn chế các tác động tiêu cực của dự án tới môi trường và ngược lại

- Định lượng giá trị kinh tế các tác động môi trường dự án

Triển khai đầy đủ các nội dung của EIAOP trong giai đoạn 2 trong đó có thực hiện bổ sung,

điều chỉnh những nội dung cần thiết

Đưa ra hệ thống đánh giá kết luận phục vụ cho các kết luận về tính khả thi của dự án

Tính chất và yêu cầu đòi hỏi của EIAOP trong giai đoạn này cao hơn và mức độ chi tiết

cũng tăng hơn so với giai đoạn 2 EIAOP trong giai đoạn này phải đảm bảo được đầy đủ các nội

dung cần thiết cho việc triển khai thực hiện dự án, do đó, nó phải được tiến hành ở mức chi tiết

cao nhất ( EIAOP ở cấp độ 3) Trình tự thực hiện như sau:

Bước 1 – Tập hợp đầy đủ các nội dung, kết luận EIAOP trong giai đoạn 2

Bước 2 – Bổ sung điều chỉnh các nội dung cần thiết

Trang 6

Bước 3 – Xác định các biện pháp đánh giá tác động Các kết quả đánh giá tác động phải đi

đến những kết luận sau cùng nhằm phục vụ tốt nhất cho quá trình triển khai dự án

Bước 4 - Lập báo cáo tổng kết đánh giá tác động môi trường, đưa ra các kiến nghị cần thiết phục vụ cho việc ra quyết định trong việc nên hay không nên tiến hành các nghiên cứu tiến tới thực hiện dự án ở các giai đoạn tiếp theo

Giai đoạn 4 bắt đầu từ thời điểm sau khi nghiên cứu khả thi được duyệt và kết thúc khi tất cả các công việc chuẩn bị cho giai đoạn thực hiện xây dựng dự án đã được hoàn tất Trên thực

tế đối với một số dự án, quyết định đầu tư có thể vẫn được duyệt ngay cả khi còn tồn tại một số vấn đề cần phải giải quyết trước khi tiến hành xây dựng dự án Đối với những dự án không có những vấn đề tồn tại, được phép tiến hành xây dựng dự án ngay thì báo cáo đánh giá tác động môi trường giai đoạn 3 được hiểu là thay thế báo cáo giai đoạn 4, báo cáo này sau khi được xét duyệt sẽ làm cơ sở để tiến hành các công việc của đánh giá tác động môi trường giai đoạn 5 DYêu cầu của EIAOP trong giai đoạn này là:

- Xem xét và kết hợp các yêu cầu cần đạt được theo các hướng mục tiêu đã đề ra

- Lập và đưa ra các điều khoản thoả thuận chung về sử dụng cũng như duy trì các nguồn lực tự nhiên của môi trường

- Chiếu theo nội dung của báo cáo đánh giá tác động môi trường giai đoạn 3 để tiến hành

rà soát, điều chỉnh bổ sung trên cơ sở các kết luận thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường của cơ quan có thẩm quyền

CT 2

- Giải quyết vấn đề tồn tại theo hướng kết hợp đa mục tiêu một cách hợp lý nhất

- Kiểm tra, rà soát và đưa ra giải pháp điều chỉnh những bất hợp lý còn chưa được chỉ ra trong các kết luận thẩm định để kiến nghị điều chỉnh đảm bảo sự thuận lợi tốt nhất trong quá trình triển khai thực hiện xây dựng dự án

Đánh giá tác động môi trường trong giai đoạn này thực chất và việc hoàn thiện và bổ sung cuối cùng cho EIAOP giai đoạn 3 nhằm đảm bảo tốt nhất cho việc tiến hành công tác xây dựng

dự án được tiến hành thuận lợi đúng theo kế hoạch đã định EIAOP giai đoạn này là căn cứ đối chiếu, theo dõi, kiểm tra trong giai đoạn thực hiện Bất kỳ một sự kiện bất thường có liên quan

mà không được đề cập đến trong nội dung của EIAOP giai đoạn này đều phải được xử lý theo các quyết định của cơ quan có thẩm quyền Trình tự thực hiện như sau:

Bước 2 – Bổ sung điều chỉnh các nội dung cần thiết

Bước 3 - Lập báo cáo tổng kết đánh giá tác động môi trường trong đó phải đưa ra được các kết luận, nghiên cứu bổ sung cần thiết cho thấy các vấn đề còn tồn tại trong giai đoạn trước đó (nếu có) đã được giải quyết

Trang 7

EIAOP giai đoạn 5 được bắt đầu khi các công việc của giai đoạn thực hiện dự án đã hoàn

tất (có quyết định đầu tư, các vấn đề còn tồn tại trước đó đã được giải quyết và được sự chấp

thuận bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền) và kết thúc khi giai đoạn xây dựng dự án kết

thúc EIAOP giai đoạn này thực chất là sự kiểm tra, kiểm soát, đánh giá việc triển khai thực hiện

một cách chi tiết các nội dung đề cập trong báo cáo EIAOP giai đoạn 4

- Tiến hành triển khai các biện pháp bảo vệ môi trường

- Kiểm soát sự tuân thủ các biện pháp bảo vệ môi trường và hiệu quả thực hiện chúng

trong đó phải bao gồm việc thực hiện hệ thống các báo cáo tiến trình thực hiện có kết luận kèm

theo

- Tiến hành các hoạt động kiểm tra, kiểm soát các hoạt động có liên quan trên cơ sở các

nội dung chi tiết được phê duyệt trong EIAOP giai đoạn 4

- Đưa ra các báo cáo, kết luận, kiến nghị về thực tế thực hiện trong quá trình thực hiện dự

án, các kết luận hay kiến nghị này phải được tiến hành bằng văn bản và có giá trị pháp lý trong

trường hợp cần thiết (tạm dừng hay huỷ bỏ dự án)

Thực hiện EIAOP trong giai đoạn này thông thường sẽ xuất hiện nhiều khó khăn trong thực

hiện việc kiểm tra kiểm soát Các quy trình thực hiện kiểm soát trong giai đoạn này phải được

tuân thủ nhằm hạn chế một cách tốt nhất các sai phạm có thể xảy ra Trình tự thực hiện như

sau:

CT 2

Bước 2 – Tiến hành các hoạt động giám sát, kiểm tra kiểm soát quá trình thực hiện EIAOP

Bước 3 - Lập báo cáo đánh giá thực tế thực hiện EIAOP, đưa ra các khó khăn gặp phải

trong từng giai đoạn và đề xuất hướng giải quyết cụ thể Đồng thời, các báo cáo cũng phải thể

hiện các tác động ảnh hưởng mang tính hệ thống của các biện pháp giải quyết tình thế đối với

các khó khăn trong các giai đoạn trước đến các giai đoạn sau

EIAOP giai đoạn 6 bắt đầu khi việc xây dựng dự án đã hoàn tất, chuẩn bị nghiệm thu

đưa công trình vào sử dụng Đây là giai đoạn cuối cùng trong việc thực hiện EIAOP chính vì

vậy nó mang tính tổng kết, kết luận lại toàn bộ quá trình thực hiện EIAOP trong các giai

đoạn trước đồng thời đưa ra hệ thống kiểm tra, kiểm soát môi trường trong quá trình vận

hành dự án

- Đưa ra các báo cáo về hiệu quả thực hiện các tiêu chí về môi trường đã được đặt ra

- Chỉ ra các tác động không lường trước xảy ra trong quá trình thực hiện dự án

Trang 8

- Đưa ra hệ thống kiểm tra, kiểm soát tác động môi trường trong quá trình vận hành dự án

- Đề xuất các bài học kinh nghiệm cho các dự án tiếp sau

- Xem xét, đánh giá và báo cáo toàn bộ các quá trình thực hiện các nội dung của EIAOP trong giai đoạn thực hiện xây dựng dự án trong đó có trình bày các vấn đề, sự cố phát sinh không có trong dự kiến

- Đưa ra các kết luận, kiến nghị, bài học kinh nghiệm trong các dự án tiếp sau

Bước 1 – Tập hợp đầy đủ các nội dung, kết luận trong và sau khi thực hiện EIAOP giai

đoạn 5

Bước 2 - Lập báo cáo đánh giá toàn bộ quá trình và kết quả thực hiện EIAOP

Bước 3 – Báo cáo, bàn giao công tác kiểm tra, kiểm soát tác động môi trường trong quá trình vận hành dự án cho cơ quan có thẩm quyền

iii kết luận

Như vậy, thông qua các yêu cầu, nội dung và trình tự thực hiện của các giai đoạn EIAOP chúng ta có thể thấy rằng các nội dung EIAOP của các giai đoạn có tính kế thừa cao, các nội dung liên tục được phát triển đến một mức độ nhất định đảm bảo phù hợp với yêu cầu đặt ra trong từng giai đoạn Sự phát triển này không đơn giản chỉ là việc triển khai sâu hơn mà còn là việc xử lý, hạn chế khắc phục các vấn đề còn tồn tại trong các nội dung EIAOP trong các giai

đoạn trước Điều này cho thấy, EIAOP không phải là một chu trình công việc được thực hiện một cách máy móc và khiên cưỡng đối với các dự án Mỗi một dự án tuỳ theo đặc điểm, tính chất cụ thể mà có các nội dung cụ thể khác nhau, các nội dung phải liên tục được điều chỉnh và bổ sung thích hợp, tuy nhiên không được xa rời các nguyên tắc cơ bản khi thực hiện EIAOP nhằm hướng tới sự thành công của dự án

CT 2

Tài liệu tham khảo

[1] Environmental Impact Assessment, Regulation Regarding (Gov’t No.51,1993, Indonesia)

[2] UN- ECE Convention on Evironmental Impact Assessment in a Transboudary Context (Espoo, Finland,

25 May1991) and UN-ECE Protocol on Strategic Environmental Assessment (Kiev, Ukraine, 21 May 2003)

[3] Environmental Impact Assessment- Second Edition – Larry W.Canter, University of Oklahoma, Japan

[4] Construction Management and Economics, W.P.Hughes, 1989, UK

[5] Luật bảo vệ môi trường của Việt Nam ban hành ngày 27/12/1993

[6] Thông tư số 10/2000/TT-BXD hướng dẫn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với các đồ án,

Định dạng
Số trang	8
Dung lượng	130,1 KB