Nguyễn Hồng Hải Sở Giao thông Vận Tải Bình Thuận Tóm tắt: Bμi báo đề cập vấn đề tác động của lũ cát, cát đùn, cát chảy đối với các trục đường ven biển tỉnh Bình thuận; tổng kết, phân t
Trang 1VấN Đề TáC ĐộNG CủA Lũ CáT, CáT ĐùN, CáT CHảY ĐếN CáC TRụC ĐƯờNG VEN BIểN BìNH THUậN
Ths Nguyễn Hồng Hải
Sở Giao thông Vận Tải Bình Thuận Tóm tắt: Bμi báo đề cập vấn đề tác động của lũ cát, cát đùn, cát chảy đối với các trục
đường ven biển tỉnh Bình thuận; tổng kết, phân tích các giải pháp đã thực hiện vμ đề xuất kiến nghị các giải pháp cần thảo luận vμ nghiên cứu tiếp tục
Summary: This discusses on the problem of sandy flooding , sandy flowing in Binh Thuan
province and the measures to solve
i Đặt vấn đề
Trong giai đoạn hội nhập, ngành công nghiệp không khói đã từng bước chiếm vị trí rất quan trọng trong cơ cấu phát triển kinh tế ở các địa phương Phát triển du lịch xanh, du lịch biển vừa
là tiềm năng và thế mạnh của các tỉnh ven biển trong việc thu hút du khách trong và ngoài nước Xuất phát từ lợi thế trên, nên các tỉnh vùng duyên hải đã tập trung đầu tư, xây dựng các trục đường ven biển; qua đó hình thành nên các khu nghỉ dưỡng cao cấp (resort) ở Nha Trang hay “kinh đô” resort ở Phan Thiết
Tuy nhiên, với quá trình đô thị hoá cùng với các yếu tố tự nhiên khác (khí hậu, thổ nhưỡng,
địa chất ) những năm gần đây suốt dọc các trục đường ven biển đã xuất hiện các hiện tượng lũ cát, cát đùn, cát chảy từ những dòng suối, đường mòn, đường gia súc, mái taluy dòng cát đổ
ra đường, tràn lấp các công trình ở hạ lưu lân cận đe dọa nghiêm trọng nhiều cung đường, khu dân cư, khu resort, gây ách tắt giao thông, làm ảnh hưởng xấu đến cảnh quan, môi trường du lịch Hàng năm các cơ quan quản lý đường đã phải tiêu tốn một khối lượng kinh phí lớn để khắc phục, tuy nhiên các giải pháp thường mang tính ứng phó , tạm thời, thiếu triệt để Tác động tiêu cực của lũ cát, cát đùn, cát chảy đến hệ thống công trình giao thông và môi trường thực sự đã
và đang là vấn đề bức thiết đòi hỏi phải tập trung giải quyết nhằm đảm bảo yêu cầu phát triển giao thông vận tải và môi trường kinh tế-xã hội một cách bền vững
CT 2
ảnh 1: Đường ô tô sau lũ cát (Nguyễn Thanh Phương)
Trang 2Ii Hiện trạng vμ các giải pháp đã thực hiện
Qua thực tế quản lý đường trong suốt thời gian dài, có thể khái quát nguyên nhân
chủ yếu gây ra các hiện tượng nêu trên là do hầu hết các công trình đường đều được
xây dựng qua vùng đồi cát, phần lớn là cát hạt mịn có thành phần hạt nhỏ, hạt bụi
chiếm tỷ trọng lớn, thảm thực vật không còn hoặc còn nhưng rất ít, không đảm bảo khả
năng giữ đất Đặc biệt khu vực này có độ dốc ngang nghiêng về phía sườn đồi khá lớn,
có nơi gần như dựng đứng (khu vực Hòn Rơm, Mũi Né); tình trạng khai thác tùy tiện quỹ
đất, đào xới, bóc tầng hữu cơ bề mặt để xây dựng các khu resort, khu dân cư, dự án
rừng sinh thái (Cty Đầu tư Sài Gòn ở khu vực Hòn Rơm, Mũi Né) đã làm cho sườn đồi
bị trơ trụi, diện tích các hồ chứa nước bị thu hẹp Sự hình thành dòng chảy từ nguồn
nước ngầm hoặc nước mưa tác động làm lớp cát trên bề mặt nhanh chóng bị bão hoà
hoặc bị cuốn trôi và tuỳ theo kích thước hạt, vật tốc dòng chảy, độ dốc địa hình sẽ tạo
nên hiện tượng lũ cát, cát đùn hoặc cát chảy Sơ bộ có thể phân loại các hiện tượng trên
theo điều kiện dòng chảy như sau:
 Lũ cát : Đây là hiện tượng gây ra bởi tác nhân chủ yếu là dòng chảy mặt, xuất hiện trong
mùa mưa, đặc biệt là sau những cơn mưa lớn (hoặc mưa bão) Tác hại của nó rất nghiêm trọng
và nguy hiểm, dòng cát với khối lượng lớn từ sườn đồi (các vị trí đường mòn), thượng lưu các con
suối đổ xuống gây bồi lấp các công trình phía hạ lưu Theo số liệu thống kê của cơ quan quản lý
đường ở Bình Thuận thì sau cơn bão số 9 năm 2006 thì khu vực Hòn Rơm cát tràn đường từ
(4000 – 5000) m3, khu vực cống Tiến Thành từ (2000 – 3000) m3 làm sụp đổ hệ thống đường
điện trung thế, bồi lấp nhà dân, gây ách tắt giao thông, tê liệt họat động của các khu resort
trong khu vực
CT 2
ảnh 2: Đường ô tô sau lũ cát (Nguyễn Thanh Phương)
 Cát đùn, cát chảy : Đây là hiện tượng gây ra bởi tác nhân dòng chảy mặt và dòng
chảy ngầm họat động liên tục trong suốt mùa khô và kéo dài sau cơn mưa Dòng chảy sinh
ra từ sườn đồi, con suối thường là rất yếu nhưng do tầng mặt chủ yếu là cát hạt mịn nên bị
cuốn trôi tích tụ và ùn đống trên đường Hiện tượng này tuy không nguy hiểm như lũ cát
nhưng nó luôn làm ách tắc, cản trở giao thông, mất an toàn cho các phương tiện : mô tô, xe
đạp trượt ngã, đặc biệt là tác động tiêu cực đến du lịch và chất lượng sống do đường lầy lội,
Trang 3môi trường ô nhiểm
Hiện tượng Cát đùn, cát chảy tập trung nhiều nhất trên tuyến đường ĐT719 đoạn xã Tiến Thành, TP.Phan Thiết (8 vị trí), đường ĐT.716 đoạn Phan Thiết – Hòn Rơm (5
vị trí), chi phí cho việc hót cát, duy tu sửa chữa hàng năm lên đến hàng trăm triệu
đồng
Để giải quyết tình trạng này, các cơ quan quản lý ở Bình Thuận, các công ty tư vấn thiết kế
đã đưa ra nhiều biện pháp xử lý, tuy nhiên kết quả thu được vẫn còn hạn chế, chưa như mong muốn Có thể tổng kết các giải pháp xử lý điển hình như sau :
 Các giải pháp đã thực hiện để hạn chế, khắc phục tình trạng lũ cát :
Tường chắn có kết cấu đá xây hoặc bê tông cốt thép có kết hợp rãnh xây và tầng lọc ngược : Đây là giải pháp khá phổ biến, đã tổ chức xây dựng hầu hết trên các trục
đường ven biển từ thị xã La Gi đến huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận, tổng chiều dài tường chắn trên 10 km, giá trị xây dựng bình quân (4 – 6) tỷ đồng/1 Km tường chắn Song bên cạnh những ưu điểm là chống cát tràn do mưa hoặc gió mùa thì hạn chế của nó vẫn còn, giá trị đầu tư lớn, đặc biêt là khi có mưa lớn, lũ cát hình thành bồi lấp sau lưng tường
và vượt khỏi tường tràn ngập ra đường Riêng các vị trí đường mòn, đường ngang nối vào các khu du lịch, vị trí dòng suối (nơi thường tập trung dòng lũ cát) thì giải pháp này không thể thực hiện
Cống ngang kết hợp với hố thu : Chỉ hiệu quả trong điều kiện dòng chảy nhỏ, vừa đủ
để đẩy cát ra biển nhưng không quá lớn hình thành nên lũ cát, đồng thời cũng không quá nhỏ gây ra tình trạng cát tích tụ dần dưới cống theo thời gian sau đó lấp cống và tràn ra
đường
CT 2
Giải pháp hót cát bằng cơ giới và thủ công
 Các giải pháp đã thực hiện để hạn chế, khắc phục tình trạng cát đùn, cát chảy
Giải pháp tường chắn kết hợp hố thu, cống thoát : ý tưởng thiết kế của các nhà chuyên môn là tập trung dòng chảy vào trong hố thu, thông qua xử lý lắng lọc và chỉ cho nước sạch thoát ra theo đường cống Qua sử dụng còn nhiều khiếm khiết như thiết kế sỏi lọc chưa đảm bảo thành phần hạt dẫn đến tầng lọc bị nghẹt, cát ùn đóng sau tường, tràn tường Trường hợp mưa lớn, hình thành lũ cát thì cả hệ thống xử lý bị vùi lấp hoặc cuốn trôi
Giải pháp hót cát bằng cơ giới và thủ công : Đây được xem là giải pháp hữu hiệu nhất, nhưng chỉ là một hình thức đối phó không triệt để, chất lượng thấp
III Một số đề xuất vμ kiến nghị
3.1 Về giải pháp công nghệ
 Giải pháp kiên cố hóa thượng lưu, giải quyết triệt để hạ lưu, phủ xanh đồi trọc tại khu vực xảy ra hiện tượng lũ cát, cát đùn, cát chảy : Đồ án của Trung tâm ĐH2 - Trường Đại học Thủy Lợi cho 8 vị trí xói lở ở khu vực Tiến Thành, Phan Thiết
ý tưởng thiết kế : Giữ cát, chỉ cho nước sạch thoát ra biển
Trang 4 Giải pháp thiết kế : Xác định lưu vực, trồng cây chịu hạn trên đồi trọc, trồng cỏ vetiver
phần lưu vực dòng chảy, đóng cọc bản cừ BTCT toàn chu vi lưu vực phía thượng lưu có kết hợp
thiết kế tầng lọc ngược, bê tông hóa hạ lưu công trình
Ưu điểm : Đây là đề tài nghiên cứu sâu, chuyên môn rộng, kết hợp nhiều lĩnh vực để đưa
ra giải pháp hữu hiệu khắc phục tình trạnh trên
Nhược điểm : Chi phí rất tốt kém (44 tỷ đồng để giải quyết 8 vị trí xói lở); vẫn còn khả
năng xảy ra hiện tượng cát đùn do dòng chảy mang theo cát từ vị trí tường chắn đến hạ lưu công
trình; việc thi công cơ giới ở thượng lưu đồng nghĩa với việc một diện tích tầng mặt không nhỏ bị
đào xới
 Giải pháp tận dụng công trình cũ hiện có trên tuyến (tường chắn, rãnh xây, cống
ngang) kết hợp với trồng cây, trồng cỏ hạn chế dòng cát cùng với biện pháp thu gom nước
nước mặt, nước ngầm bằng việc sử dụng hệ thống ống lọc PVC có khe lổ hổng và sỏi bọc
để làm khô tầng mặt hạn chế nước chảy tràn, tập trung nước đưa vào bể chứa và tiêu thoát
ra biển
Ưu điểm : Chi phí thấp, dễ thi công, hạn chế tác động vào tầng mặt của lưu vực
Nhược điểm : Vấn đề giải quyết lũ cát chưa thật sự triệt để
3.2 Về giải pháp quản lý đất đai, môi trường và quản lý khai thác đường
 Chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn phải tăng cường hơn nữa
công tác quản lý, cấp phép việc khai thác quỹ đất dọc theo các trục đường có nguy cơ
xói lở Nghiêm cấm việc đào xới, phá hoại tầng che phủ, thảm thực vật trên các đồi
 Hạn chế việc cấp phép các đường ngang xây dựng lên cát sườn đồi Trường hợp cần
thiết phải nghiên cứu đầy đủ các giải pháp bảo vệ
 Có dự án trồng rừng phủ xanh đồi trọc
IV Kết luận
Qua đánh giá hiện trạng trên có thể thấy hiện tượng lũ cát, cát đùn, cát chảy vẫn còn
tiếp diễn; đây là một vấn đề thực tiển bức thiết cần phải được tập trung nghiên cứu, giải
quyết Trong bài báo này, chúng tôi mong muốn đưa ra những ý tưởng ban đầu, để cùng
được trao đổi cùng các đồng nghiệp và các nhà khoa học trong ngành Để giải quyết triệt
để vấn đề này đòi hỏi một đề tài khoa học có quy mô, đi sâu nghiên cứu các yếu tố tự
nhiên - xã hội, các yếu tố địa hình, thổ nhưỡng, khí hậu, dòng chảy mặt, dòng chảy ngầm
thông qua kiến thức chuyên gia và các lý thuyết tính toán, kinh nghiệm có kế thừa kết
quả nghiên cứu trước đây từ đó xây dựng mô hình thực nghiệm, để xem xét, so sánh và
đối chiếu với kết quả tính toán lý thuyết, tổng kết đưa ra giải pháp hữu hiệu nhất để ngăn
chặn lũ cát, cát đùn, cát chảy bảo vệ các công trình giao thông, nhà cửa, các khu dân
sinh – kinh tế hướng đến xây dựng các trục đường ven biển xanh, sạch, an toàn phục vụ
mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững