Báo cáo khoa học: "Nắm bắt cách mạng tri thức, cách mạng thông tin, nhanh chóng hiện đại hoá giao thông vận tải nước ta" ppt

Sự biến động đó không chỉ diễn ra trên lĩnh vực khoa học - công nghệ, kinh tế mà còn trên tất cả các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, chính trị, xã hội, cách giao tiếp, cách làm việc, lối sốn

Nắm bắt cách mạng tri thức, cách mạng thông tin, nhanh chóng hiện đại hoá giao thông vận tải nước ta

GS VS đặng hữu

ừ những thập kỷ cuối thế kỷ XX đến nay

cuộc cách mạng khoa học - công nghệ

hiện đại đã có những bước phát triển

nhảy vọt, đang tác động rất sâu sắc, mạnh mẽ

đến mọi mặt đời sống xã hội loài người

Loài người đang chuyển từ xã hội công

nghiệp sang xã hội thông tin, từ nền kinh tế dựa

vào tài nguyên và máy móc sang nền kinh tế dựa

chủ yếu vào tri thức Đây là bước ngoặt lịch sử

trọng đại trong quá trình phát triển lực lượng sản

xuất xã hội, có thể so sánh với bước ngoặt

chuyển từ xã hội nông nghiệp sang xã hội công

nghiệp đã diễn ra cách đây hơn hai thế kỷ do tác

động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ

nhất

Ngày nay tri thức đã trở thành yếu tố quyết

định nhất của sản xuất, tri thức quan trọng hơn

nhiều so với vốn, lao động và tài nguyên Sức

mạnh của một quốc gia phụ thuộc trước hết vào

năng lực trí tuệ, khả năng sáng tạo và vận dụng

tri thức khoa học Máy móc do con người làm ra

không chỉ thay thế lao động chân tay mà còn

giúp cho con người trong lao động trí óc, xử lý

thông tin, nâng cao vốn tri thức, khả năng sáng

tạo, nhân lên gấp bội sức mạnh lao động trí óc

con người; chính đó là nguồn gốc của những biến

đổi mạnh mẽ, sâu sắc ngày nay

Sự biến động đó không chỉ diễn ra trên lĩnh

vực khoa học - công nghệ, kinh tế mà còn trên tất

cả các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, chính trị, xã

hội, cách giao tiếp, cách làm việc, lối sống…;

không một lĩnh vực nào không chịu ảnh hưởng to

lớn, sâu sắc của cách mạng khoa học - công

nghệ, cách mạng thông tin, cách mạng tri thức;

giao thông vận tải - một lĩnh vực hoạt động cơ

bản của xã hội loài người cũng không tách khỏi

xu thế đó

T Hiện nay nền kinh tế mới - kinh tế dựa vμo tri

thức (gọi tắt là kinh tế tri thức) đang hình thành ở

các nước phát triển; đó cũng là nền kinh tế toàn cầu nối mạng

Hai chỉ số quan trọng nhất đánh giá mức độ phát triển kinh tế tri thức là tỷ lệ giá trị kinh tế tri thức trong GDP và tỷ lệ lao động tri thức trong tổng lực lượng lao động Hiện nay tính chung cho các nước thuộc khối OECD hai tỷ lệ trên tương ứng là 51% và 37% Người ta cho rằng khoảng vài ba thập kỷ tới các nước này sẽ trở thành các nền kinh tế tri thức

Đặc trưng nổi bậc nhất của cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại là sự bùng nổ công nghệ cao, nhất là công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ nanô Khoa học phát triển theo hướng vừa chuyên sâu, vừa liên ngành, kết hợp với nhau Ba lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ nanô có xu hướng hội tụ nhau thành infonautic - công nghệ mới của thế kỷ XXI

Khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, có nghĩa là khoa học đã trực tiếp cho ra sản phẩm, không còn ranh giới giữa nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm Hiện nay trong các ngành công nghiệp công nghệ cao hầu như không phân biệt phòng thí nghiệm với công xưởng sản xuất Người làm nghiên cứu khoa học trực tiếp làm ra sản phẩm, còn người sản xuất cũng là người làm nghiên cứu khoa học Xu thế phát triển lực lượng sản xuất xã hội diễn ra đúng như C Mac đã dự

đoán: “Theo đμ phát triển của đại công nghiệp,

việc tạo ra của cải trở nên ít phụ thuộc vμo thời

gian lao động vμ số lượng lao động đã chi phí,

mμ phụ thuộc vμo việc ứng dụng khoa học vμo

sản xuất; “Thiên nhiên không tạo ra máy móc…

Tất cả đó lμ sản phẩm lao động của con người,

đều lμ sức mạnh đã vật hoá của tri thức Sự phát

triển của tư bản cố định lμ chỉ số cho thấy tri thức

xã hội phổ biến đã chuyển hoá đến mức độ nμo

thμnh lực lượng sản xuất trực tiếp”

Sản xuất công nghệ trở thành loại hình sản

xuất quan trọng nhất Các doanh nghiệp khoa

học (kinh doanh khoa học công nghệ) phát triển

rất nhanh Các khu công nghệ cao - các vườn

ươm công nghệ, là động lực then chốt thúc đẩy

sự phát triển nhanh kinh tế Các doanh nghiệp

đua nhau đầu tư mạo hiểm để chiếm lĩnh công

nghệ mới

Cái chưa biết là cái có giá trị nhất Tìm ra cái

chưa biết tức sáng tạo ra cái mới, loại trừ cái đã

biết Chu kỳ một công nghệ, một sản phẩm từ lúc

ra đời, phát triển, cho đến khi trở nên lỗi thời bị

thay thế ngày càng rút ngắn Nếu trước đây có

nhiều công nghệ tồn tại nhiều thập kỷ, thậm chí

hàng trăm năm, thì ngày nay chỉ còn mấy năm,

thậm chí mấy tháng Vì vậy doanh nghiệp thường

xuyên đổi mới công nghệ Sáng tạo trở thành

động lực quan trọng nhất của sự phát triển, yếu

tố quyết định nhất sức mạnh cạnh tranh Công

nghệ mới, sản phẩm ra đời đẻ ra doanh nghiệp

mới ở Mỹ hàng năm có trên 50.000 sản phẩm

mới ra đời; từ đầu thập kỷ 90 đến nay đã có hơn

355.000 gazelle - loại doanh nghiệp mới dựa vào

công nghệ mới, ngay từ khi ra đời sản phẩm đã

tung ra trên khắp thị trường thế giới, tỷ lệ tăng

trưởng hàng năm đạt trên 20%; trong đó hàng

năm có đến hơn một nửa các doanh nghiệp có

sẵn phải thay đổi cơ bản về công nghệ

Công nghệ, sản phẩm không ngừng đổi mới

nên ngành nghề, việc làm luôn thay đổi; việc làm

cũ mất đi, việc làm mới xuất hiện, số chỗ làm việc

mới nhiều hơn số chỗ làm việc cũ đã mất đi; tổng

số chỗ làm việc không ngừng tăng lên ở các

nước phát triển hàng năm có tới hơn 1/3 lực lượng

lượng lao động chịu sự biến động về việc làm Có

thể nói trong xã hội công nghiệp việc làm nói chung là ổn định, sự thay đổi là hãn hữu, còn trong xã hội tri thức việc thay đổi nghề nghiệp, việc làm trở thành phổ biến, mặt khác lao động dựa vào trí lực trở thành chủ yếu Và trong một tương lai xa hơn, trong xã hội sẽ không còn phân công lao động, mà tất cả mọi quá trình sản xuất

sẽ do máy móc đảm nhận, trừ chức năng điều khiển, xử lý thông tin, sáng tạo cái mới là do con người đảm nhiệm

Người lao động không thể dựa vào một kỹ năng được đào tạo ở nhà trường để rồi làm việc suốt đời, mà phải dựa vào sự học tập suốt đời để

có kỹ năng thích ứng với sự phát triển và sự thay

đổi nghề nghiệp Giáo dục thường xuyên, phát

triển kỹ năng nghề nghiệp liên tục đã trở thành

nguyên tắc trong giáo dục đào tạo Mô hình giáo dục cổ điển: đào tạo xong ra làm việc suốt đời

đang chuyển dần sang mô hình đan xen đào tạo

và làm việc: nhà trường chỉ đào tạo khả năng ban

đầu cần thiết để sau đó người lao động vừa làm

việc, vừa học tập, học tập suốt đời

Động lực chủ yếu nhất, trực tiếp nhất thúc

đẩy phát triển xã hội loài người, thúc đẩy hình

thành kinh tế tri thức là công nghệ thông tin

Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện kỹ thuật dùng để thu thập thông tin, xử lý, lưu giữ, khai thác các thông tin như là tài nguyên quan trọng nhất của các hoạt động của con người Công nghệ thông tin là động lực quan trọng nhất cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống Công nghệ thông tin có khả năng biến thông tin thành tri thức và quảng bá nhanh tri thức cho mọi người,

mà tri thức là yếu tố quan trọng nhất cho sự phát triển Các lĩnh vực khoa học trong thập kỷ 90 phát triển nhảy vọt là nhờ sự phát triển công nghệ thông tin, đặc biệt là nhờ các máy tính cực mạnh

và siêu xa lộ thông tin Việc giải mã bộ gen người trước đây dự kiến năm 2006 sẽ thực hiện được, thế nhưng năm 2000 đã hoàn thành được là nhờ

có máy tính hơn 12 ngàn phép tính một giây Trong lịch sử nhân loại chưa có công nghệ nào đi nhanh vào đời sống con người nhanh như công nghệ thông tin; nó không chỉ có mặt ở cơ

quan, công xưởng, trường học mà còn ở khắp mọi

gia đình, ở tận thôn làng, ngõ hẻm; không có lĩnh

vực hoạt động nào không cần đến công nghệ

thông tin mà phát triển được Internet bắt đầu

thương mại hoá năm 1993, chỉ khoảng 1 triệu

người dùng, đến nay đã có trên 500 triệu người

dùng (hơn 8% dân số thế giới)

Xã hội mạng đang hình thành, nền kinh tế

số hoá (kinh tế thông tin) đang phát triển là đặc

trưng chủ yếu nhất của sự chuyển đổi từ kinh tế

công nghiệp sang kinh tế tri thức, tức là từ kinh tế

dựa vào lực lượng vật chất sang dựa vào trí lực

con người Nó làm thay đổi tận gốc cách sản

xuất, tiêu thụ, cách sống, cách làm việc, cách tổ

chức quản lý, và tất nhiên không loại trừ lĩnh vực

giao thông vận tải chúng ta Chính phủ điện tử,

thương mại điện tử, làm việc từ xa, chữa bệnh từ

xa, học tập từ xa, thực tế ảo, các máy móc thông

minh, các thiết bị tự động hoá, trí tuệ nhân tạo…

đang phát triển nhanh và sử dụng rộng rãi ở khắp

nơi trên thế giới

Sự phát triển kỳ diệu của công nghệ thông

tin đang làm thay đổi một cách cơ bản các quá

trình sản xuất, cách tổ chức quản lý, đang tạo

tiền đề cho sự hình thành nền sản xuất hoàn toàn

tự động hoá, không có người sản xuất trực tiếp:

những máy tính tý hon được cài đặt trong mọi

máy móc, dụng cụ, vật thể trong cơ quan, nhà

máy, trang trại… nối nhau bằng mạng không dây

thực hiện chức năng kiểm soát, điều khiển mọi

quá trình sản xuất; con người không còn đứng

trong quá trình sản xuất, như C Mac đã nói:

“Thay vì làm tác nhân chủ yếu của quá trình sản

xuất, người công nhân lại đứng bên cạnh quá

trình ấy” Dự báo nửa thế kỷ sau thế kỷ XXI xã hội

tự động hoá sẽ hình thành

Công nghệ thông tin sở dĩ đi rất nhanh vào

cuộc sống không phải chỉ vì hiệu dụng to lớn,

toàn diện của nó, mà còn do công nghệ thông tin

có đặc điểm khác với các công nghệ khác (do sự

phát triển công nghệ vi điện tử và công nghệ số):

cứ 18 tháng tốc độ xử lý tăng gấp đôi, mỗi năm

giảm giá 30% (quy luật Moore); cộng vào đó lĩnh

vực viễn thông cũng phát triển nhanh không kém:

mỗi năm năng lực đường truyền tăng gấp đôi, giá

giảm 25% (quy luật Gilder)

Công nghệ thông tin làm tăng lên gấp bội sức mạnh lao động trí óc con người, nâng cao năng lực sáng tạo của con người, là người bạn

đồng hành của con người trong quá trình phát triển đến “vương quốc tự do”

Nước ta phải nắm bắt, lμm chủ tri thức khoa học, công nghệ mới, từng bước phát triển kinh tế tri thức, rút ngắn quá trình CNH, HĐH

Đại hội IX của Đảng đã khẳng định “con

đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá của nước ta cần vμ có thể rút ngắn thời gian, vừa có những bước tuần tự, vừa có bước nhảy vọt Phát triển những lợi thế của đất nước, tận dụng mọi khả năng để đạt trình độ công nghệ tiên tiến, đặc biệt

lμ công nghệ thông tin vμ công nghệ sinh học, tranh thủ ứng dụng ngμy cμng nhiều hơn, ở mức cao hơn vμ phổ biến hơn những thμnh tựu mới về

khoa học, công nghệ, từng bước phát triển kinh

tế tri thức”

Nước ta phải nắm bắt thời cơ, khẩn trương chuẩn bị mọi điều kiện để phát triển kinh tế tri

thức Công nghiệp hoá ở nước ta phải thực hiện

đồng thời hai quá trình chuyển tiếp, hai nhiệm

vụ cơ bản: chuyển từ kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công nghiệp vμ từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức Hai nhiệm vụ ấy

phải thực hiện đồng thời, lồng ghép vào nhau, hỗ trợ nhau, bổ sung cho nhau Để làm được nhiệm

vụ đó phải sử dụng các tri thức và công nghệ mới của thời đại để hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn, đồng thời ra sức phát triển nhanh các ngành công nghiệp và dịch vụ dựa vào tri thức, vào khoa học và công nghệ, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng nhanh các ngành kinh tế tri thức Không thể chờ công nghiệp hoá hoàn thành cơ bản rồi mới chuyển sang kinh tế tri thức như các nước đã phải trải qua

Nền kinh tế nước ta phải phát triển theo hai tốc độ, vừa tuần tự, vừa nhảy vọt: một mặt phải lo phát triển nông nghiệp, nâng cao năng lực sản xuất những ngành công nghiệp cơ bản, lo những nhu cầu cơ bản và bức xúc của người dân, tạo việc làm, xoá đói giảm nghèo; mặt khác phải phát triển nhanh những ngành kinh tế dựa vào tri thức

và công nghệ cao, nhất là công nghệ thông tin để

hiện đại hoá và nâng cao năng lực cạnh tranh

của nền kinh tế, tạo ngành nghề mới, việc làm

mới, đạt tốc độ tăng trưởng cao, chuyển dịch

nhanh cơ cấu kinh tế, hội nhập có hiệu quả với

nền kinh tế thế giới

Sự thμnh công của công nghiệp hoá rút

ngắn dựa vμo tri thức phụ thuộc chủ yếu vμo

các yếu tố sau đây:

Chủ động hội nhập quốc tế kết hợp tăng

cường năng lực nội sinh của dân tộc Yếu tố

quyết định nhất đối với năng lực nội sinh của một

dân tộc là văn hoá, giáo dục, khoa học, cũng

tức lμ sức mạnh tinh thần vμ trí tuệ của dân

tộc Trên nền tảng của Chủ nghĩa Mác - Lênin

vμ tư tưởng Hồ Chí Minh, tiếp tục đẩy mạnh

công cuộc đổi mới Đặc biệt là phải đổi mới tư

duy kinh tế theo kịp sự phát triển của thời đại

Phát triển kinh tế phải lấy hiệu quả làm đầu; sản

xuất những gì có hiệu quả cao nhất do có lợi thế

so sánh để đổi lấy những gì mình cần, không phải

sản xuất với bất cứ giá nào để đảm bảo nhu cầu

Phải kết hợp chặt chẽ các yếu tố tài nguyên, con

người và tri thức và công nghệ hiện đại để chọn

những ngành, những sản phẩm có nhiều lợi thế,

đem lại hiệu quả cao nhất Thời đại ngày nay

công nghệ không ngừng đổi mới, vòng đời công

nghệ rất ngắn, nói chung không nên đầu tư vào

những lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, thời gian xây dựng

kéo dài, mà phải chọn quy mô nhỏ, hoàn vốn

nhanh, linh hoạt dễ chuyển đổi Công nghiệp hoá

là sử dụng tri thức và khoa học công nghệ mới

nhất để hiện đại hoá nền kinh tế, chuyển nền

kinh tế từ tình trạng năng suất, chất lượng, hiệu

quả thấp sang nền kinh tế năng suất, chất lượng,

hiệu quả cao Vì vậy, công nghiệp hoá đi liền với

hiện đại hoá, công nghiệp hoá ngày nay phải là

công nghiệp hoá dựa vào tri thức

Tăng cường năng lực khoa học công nghệ

của Việt Nam, bắt kịp và làm chủ công nghệ hiện

đại Không có đủ tri thức, không có đủ năng lực

nội sinh về khoa học công nghệ thì hội nhập chỉ

bị thua thiệt, bị bóc lột, bị chèn ép và sẽ trở thành

bãi thải công nghệ của các nước khác Đã đầu tư

mới thì dùng công nghệ mới, tiên tiến nhất Tận

dụng cơ sở hiện có phải đi đôi với sử dụng tri thức mới; đến lúc không đưa lại hiệu quả nữa thì phải chuyển sang làm việc khác hoặc bỏ đi Không chấp nhận dùng “công nghệ trung gian”, thực chất đó là những công nghệ đã lỗi thời

Nhanh chóng phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, hình thành mạng xa lộ

thông tin quốc gia, ứng dụng công nghệ thông tin rộng rãi trong tất cả các lĩnh vực, phát triển công nghiệp thông tin, nhất là công nghiệp phần mềm,

để thúc đẩy phát triển nhanh tất cả các lĩnh vực,

dịch chuyển nhanh cơ cấu kinh tế Công nghệ

thông tin lμ chìa khoá để đi vμo kinh tế tri thức

Chỉ thị 58 của Bộ Chính trị ngày 17/10/2000 đã

chỉ rõ, công nghệ thông tin là động lực giải phóng

sức mạnh tinh thần, vật chất vμ trí tuệ của toμn dân tộc, lμ động lực mạnh mẽ thúc đẩy đổi mới các lĩnh vực, nâng cao năng suất, chất lượng,

hiệu quả, tính cạnh tranh của nền kinh tế, tạo

điều kiện để hội nhập kinh tế thế giới…

Phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân

trí, đμo tạo nhân tμi lμ nhân tố quyết định nhất đối với phát triển kinh tế tri thức Kinh tế tri thức đòi

hỏi mọi người học tập thường xuyên, học suốt

đời, có đủ năng lực sáng tạo, đổi mới và phát triển Trong những năm tới phải mạnh dạn đầu tư

để phát triển giáo dục và phải tiến hành một cuộc

cải cách giáo dục, cải cách về mục tiêu, hệ

thống giáo dục, nội dung và phương pháp giáo dục nhằm xây dựng những thế hệ người Việt Nam

có bản lĩnh, có lý tưởng, có khả năng sáng tạo, làm chủ được tri thức hiện đại, quyết tâm đưa nước ta lên trình độ phát triển mới sánh kịp các nước Nội dung và phương pháp đào tạo phải thay đổi một cách cơ bản: chuyển trọng tâm từ truyền thụ kiến thức sang bồi dưỡng phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp tự đào tạo, óc sáng tạo

Khâu then chốt nhất hiện nay lμ đổi mới cơ chế vμ chính sách nhằm thực sự giải phóng mọi lực lượng sản xuất, mọi khả năng sáng tạo

Nhiệm vụ phát triển khoa học công nghệ trong giao thông vận tải nước ta

Giao thông vận tải là lĩnh vực hoạt động rất cơ bản, rất quan trọng trong nền kinh tế quốc

dân, phải đi trước một bước tạo điều kiện cho

kinh tế phát triển Giao thông vận tải phải là

ngành đi đầu trong ứng dụng tri thức khoa học,

công nghệ mới và phát triển theo hướng như một

ngành kinh tế tri thức

Thời gian qua ngành giao thông vận tải nước

ta tiếp thu và vận dụng có kết quả nhiều thành

tựu khoa học công nghệ tiên tiến, phát triển năng

lực nghiên cứu sáng tạo của mình, tuy vậy vẫn

còn chậm và chưa theo kịp trình độ chung của

thế giới Trong thời gian tới cần tăng cường hơn

nữa năng lực khoa học của ngành, tăng cường

đào tạo cán bộ, tiếp thu và vận dụng sáng tạo

các tri thức tiên tiến của thời đại để phát triển

ngành giao thông vận tải nước ta một cách có

hiệu quả, theo hướng hiện đại

Trên thế giới công nghệ thông tin, công

nghệ vật liệu mới, và nhiều công nghệ cao khác

đã xâm nhập sâu vào lĩnh vực giao thông vận tải

Giao thông vận tải là lĩnh vực đang phát triển

nhanh theo hướng kinh tế tri thức; các thành tựu

mới nhất về công nghệ thông tin được sử dụng

rộng rãi trong quy hoạch, tổ chức quản lý, kiểm

soát, điều khiển các quá trình giao thông vận tải;

các vật liệu mới, công nghệ mới, nhất là tự động

hoá đang được vận dụng để tạo ra những phương

tiện vận tải mới, vận tốc cao, thuận tiện hơn, an

toàn hơn, thông minh hơn; cũng như các nguyên

lý mới, phương pháp mới, công nghệ mới trong

xây dựng các công trình giao thông vận tải Có

thể nói hiện nay đang diễn ra một cuộc cách

mạng trong giao thông vận tải - hệ quả tất yếu

của cách mạng tri thức, cách mạng thông tin

Nhờ vận dụng những thành tựu khoa học

công nghệ mới nhất, ngành giao thông vận tải

đang có những biến đổi to lớn theo hướng một

ngành kinh tế dựa vào tri thức, sau đây có thể

nêu lên một số ví dụ:

- Xuất hiện nhiều phương tiện giao thông

mới trên không, trên bộ, dưới nước, sử dụng rất

nhiều công nghệ cao, đạt tốc độ rất cao, độ an

toàn cao, thông minh hơn Nếu không kể máy

bay lâu nay vẫn thuộc sản phẩm công nghệ cao

thì bây giờ ô tô đang trở thành những ô tô thông

minh, an toàn, không cần người lái (hoặc giúp

người lái nhận biết các tình huống, xử lý kịp thời tránh các tai nạn); các phương tiện trên ray có thể chạy với vận tốc trên 500 - 700 km/giờ đang cạnh tranh với máy bay… đó là sản phẩm công nghệ cao, ngành sản xuất các phương tiện giao thông trở thành ngành kinh tế tri thức

- Với các lý thuyết và phương pháp toán học hiện đại, với sự trợ giúp của những siêu máy tính, những bài toán phức tạp nhất về quy hoạch đã có thể giải được, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc hoạch định những chiến lược,

kế hoạch phát triển giao thông vận tải, cũng như

trong tổ chức quản lý mạng lưới giao thông một cách đúng đắn, hiệu quả nhất Đây là khâu đầu tiên cần đầu tư trí tuệ để có thể tiết kiệm nhiều nhất các nguồn lực vật chất và sức lao động cơ

bắp

- Tự động hoá khảo sát thiết kế các công trình giao thông là một khâu rất quan trọng trong tri thức hoá ngành giao thông vận tải Việc sử dụng autocad, công nghệ mô phỏng (simulation),

tự động hoá chọn tuyến, thiết kế đường, thiết kế công trình, cùng với các công nghệ viễn thám, hệ thống định vị toàn cầu (GPS), sử dụng bản đồ số hoá và hệ thống thông tin địa lý (GIS)… đã làm thay đổi một cách cơ bản quá trình chuẩn bị dự

án đầu tư, chuyển từ thủ công là chính sang dựa vào máy móc và trí tuệ, vừa nâng cao chất lượng, hiệu quả, vừa rút ngắn thời gian thi công Công tác tư vấn thiết kế xây dựng đang trở thành một ngành kinh tế tri thức Trong gần mười năm qua ở nước ta đã có những chuyển biến rất to lớn trên lĩnh vực này: chuyển từ thủ công sang cơ giới hoá

và tự động hoá Đội quân khảo sát lao động rất vất vả nặng nhọc trước đây đang được thay thế bằng những người lao động tri thức

- Với sự phát triển của toán học, cơ học, cơ - lý - hoá học, các khoa học về vật liệu và nhất

là với công nghệ thông tin, đã xuất hiện nhiều nguyên lý kết cấu mới, phương pháp tính toán mới các công trình có xét đầy đủ tính năng vật liệu, điều kiện làm việc các kết cấu khác nhau dưới các loại tải trọng khác nhau, trong các điều kiện tự nhiên khác nhau Đang có sự bùng nổ công nghệ về vật liệu và kết cấu công trình giao thông

- Máy móc, thiết bị, công nghệ thi công,

phương pháp thí nghiệm, đo đạc, kiểm tra cũng

đang có nhiều đổi mới, theo hướng ứng dụng ở

mức cao công nghệ thông tin và kỹ thuật tự động

hoá

Đặc biệt phải kể đến việc ứng dụng công

nghệ thông tin rất rộng rãi trong mọi lĩnh vực hoạt

động giao thông vận tải Chính công nghệ thông

tin là yếu tố trực tiếp nhất thúc đẩy cuộc cách

mạng trong giao thông vận tải Công nghệ thông

tin không những là động lực cho đổi mới và phát

triển các lĩnh vực quy hoạch, thiết kế, thi công

các phương tiện và công trình giao thông, mà còn

thúc đẩy đổi mới toàn diện, cơ bản trong việc tổ

chức, quản lý toàn bộ hệ thống giao thông vận

tải, làm cho nó phục vụ hữu hiệu hơn, có chất

lượng hơn sự phát triển kinh tế xã hội, góp phần

nâng cao cuộc sống nhân dân, theo nguyên tắc

lợi ích nhiều nhất, chi phí ít nhất Công nghệ

thông tin hiện nay đang giúp nhiều cho việc kế

hoạch hoá duy tu bảo dưỡng, cải tạo, phát triển

đường (hệ thống quản lý phát triển đường -

HDM), trong tổ chức giao thông, đảm bảo an toàn

giao thông, giảm tai nạn giao thông, giảm ùn tắc

giao thông, cung cấp thông tin kịp thời phục vụ

người sử dụng đường, từng bước hình thành hệ

thống giao thông thông minh

Tiếp thu những thành tựu khoa học công

nghệ mới của thế giới vào nước ta phải có chọn

lọc và vận dụng phù hợp với hoàn cảnh cụ thể

của nước nhà, nhằm đạt hiệu quả kinh tế xã hội

cao nhất Phải có bước đi thích hợp; cần đi nhanh

nhưng thận trọng, chuẩn bị kỹ; vừa có nhảy vọt,

vừa có tuần tự; cần tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng

đi thẳng vào hiện đại ở khâu nào, lĩnh vực nào,

vùng nào; phát triển tuần tự, tận dụng công nghệ

cổ truyền (kể cả sử dụng nhân lực) ở đâu là tối

ưu; làm sao cho sự phát triển chung của mạng

lưới giao thông đi nhanh lên hiện đại có trọng

điểm, đảm bảo là động lực thúc đẩy và sự đồng

bộ, hài hoà với sự phát triển kinh tế xã hội cả

nước và từng vùng

Phải kết hợp tốt việc tăng năng lực nội sinh

về khoa học công nghệ với tiếp thu tri thức, công

nghệ của thế giới Không đủ năng lực khoa học thì không thể tiếp thu làm chủ công nghệ nhập từ ngoài; hơn nữa do điều kiện đặc thù trong nước,

có những công nghệ từ nước ngoài nếu không có nghiên cứu, cải tiến thì không phù hợp

Các chương trình nghiên cứu khoa học phải tập trung vào những vấn đề cơ bản và có tính đặc thù của Việt Nam để có thể tiếp thu nhanh và làm chủ các công nghệ nhập Phải phát triển và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong tất cả các lĩnh vực Tăng cường công tác đào tạo và

đào tạo lại cán bộ khoa học kỹ thuật

Chuyển giao công nghệ là khâu rất quan trọng để nâng cao trình độ công nghệ trong nước, cần được tổ chức tốt, có phương pháp, đảm bảo hiệu quả cao Chuyển giao công nghệ phải đạt

được mục tiêu là trong nước nắm vững, làm chủ

được công nghệ nhận, biến thành công nghệ của mình (trang thiết bị có thể còn phải mua) Nắm vững một công nghệ có nghĩa là phải nắm được nguyên lý công nghệ, phương pháp, trình tự, quy trình thực hiện công nghệ, cách xử lý các vấn đề phát sinh, các bí quyết công nghệ để đảm bảo chất lượng yêu cầu, có đủ các thông tin tư liệu cần thiết, phương pháp thu thập xử lý các thông tin đó, và có một đội ngũ cán bộ được đào tạo để

có thể tổ chức làm các công việc đó

Để việc chuyển giao công nghệ đạt kết quả

và hiệu quả, cần tổ chức tiến hành một cách có nền nếp, theo quy định của pháp luật Chuyển giao công nghệ có thể thực hiện độc lập, hoặc có thể đi đôi với hợp tác đầu tư Dù trong trường hợp nào cũng cần có hợp đồng chuyển giao công nghệ, quy định rõ mục tiêu cần đạt, quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm các bên Hiện nay ta nhận

được nhiều công nghệ chuyển giao nhưng hầu như không có hợp đồng, do đó có trách nhiệm các bên không rõ, không đánh giá được kết quả, hiệu quả chuyển giao công nghệ Liên quan đến chuyển giao công nghệ phải thực hiện nghiêm chỉnh, đầy đủ các pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ ♦