Bên cạnh sự đầu tư của nhμ nước cho giao thông vận tải, đã có sự thu hút nhiều thμnh phần kinh tế tham gia hoạt động vận tải hμnh khách công cộng để giảm gánh nặng cho ngân sách của nhμ
Trang 1Nghiên cứu công tác xã hội hoá xe buýt
ThS Trần thị lan hương
Bộ môn Vận tải Đường bộ vμ Thμnh phố Khoa Vận tải - Kinh tế - Trường Đại học GTVT
Tóm tắt: Ưu tiên phát triển vận tải hμnh khách công cộng bằng xe buýt tại các đô thị được
xác định lμ giải pháp quan trọng để phát triển giao thông đô thị bền vững Bên cạnh sự đầu tư của nhμ nước cho giao thông vận tải, đã có sự thu hút nhiều thμnh phần kinh tế tham gia hoạt
động vận tải hμnh khách công cộng để giảm gánh nặng cho ngân sách của nhμ nước, tạo môi trường cạnh tranh lμnh mạnh giữa các doanh nghiệp Bμi báo trình bầy về công tác xã hội hoá vận tải hμnh khách công cộng bằng xe buýt hiện nay của thμnh phố Hμ Nội
Summary: Giving priority to public passenger transportation by bus in towns has been
defined as an important solution to steady urban transport development Apart from the government’s investment in transport, there has been great attraction of many economic components taking part in transporting passengers to reduce the government budget and creat
a healthy competitive environment among enterprises This article presents socializing process
of bus passenger transportation in Hanoi at present
i nội dung
Quá trình đô thị hoá gắn liền với sự gia
tăng dân số, gia tăng nhu cầu vận tải, để đáp
ứng được nhu cầu đi lại ngày càng tăng của
người dân thành thị cần các phương tiện vận
tải có sức chứa lớn Hiện nay ở Việt Nam vận
tải hành khách công cộng tại các đô thị chủ
yếu bằng xe buýt
Vận tải hành khách cộng cộng bằng xe
buýt Hà Nội được hình thành vào những năm
1960 trong những năm 80 xe buýt hoạt động
rất hiệu quả đã đáp ứng được 20 ữ 25% nhu
cầu đi lại của người dân trong thành phố trong
thời gian đó Từ khi Nhà nước xóa bỏ bao cấp,
doanh nghiệp xe buýt công cộng chuyển sang
chế độ hạch toán kinh tế đã đánh dấu sự
khủng hoảng nghiêm trọng của xe buýt công
cộng ở Hà Nội nói riêng và các đô thị lớn ở Việt Nam nói chung Thói quen đi lại bằng xe buýt công cộng gần như đã biến mất do người dân mất lòng tin và bắt đầu thời kỳ bùng nổ phương tiện cơ giới cá nhân
Sau khi thực hiện chủ trương của thành phố về đổi mới toàn diện hoạt động xe buýt công cộng, những kết quả đạt được trong vận tải hành khách công cộng rất đáng kích lệ, bước đầu củng cố được niềm tin của người dân Thủ đô, tạo ra hình ảnh đẹp về xe buýt công cộng trong con mắt người dân, tạo tiền
đề hết sức quan trọng để hướng tới phát triển một hệ thống giao thông cộng cộng bền vững
và hiện đại của Hà Nội ngang tầm với các nước tiên tiến trong khu vực
Xã hội hoá được hiểu là đem tư liệu sản xuất của cá nhân, của nhân dân làm của
Trang 2chung của xã hội, làm cho những hoạt động
riêng lẻ có mối liên quan hữu cơ với toàn thể
xã hội, thu hút nhiều thành phần kinh tế tham
gia hoạt động trong các lĩnh vực của nền kinh
tế Hiện nay xã hội hoá đã được thực hiện
rộng khắp trên nhiều lĩnh vực khác nhau của
nền kinh tế, trong đó có giao thông vận tải
Hiện nay vận tải hành khách công cộng
bằng xe buýt của thành phố Hà Nội chủ yếu
do Tổng công ty Vận tải (doanh nghiệp nhà
nước) đảm nhận Thực hiện chủ trương của
Chính phủ và thành phố về việc xã hội hoá xe
buýt thu hút nhiều thành phần kinh tế tham
gia hoạt động vận tải hành khách công cộng,
khó khăn lớn nhất trong việc huy động các
nguồn lực tham gia xe buýt công cộng là hiệu
quả đầu tư thấp không đủ hấp dẫn các nhà
đầu tư vì xe buýt công cộng là loại dịch vụ
hàng hoá công cộng nó rất cần cho xã hội
nhưng không đem lại lợi nhuận trực tiếp cho
chủ đầu tư Đối với một lĩnh vực hoạt động hết
sức nhạy cảm và mang tính xã hội sâu sắc
như xe buýt công cộng thì Nhà nước phải chịu
trách nhiệm cung ứng dịch vụ này cho xã hội
Theo quan điểm cũ, Nhà nước cung ứng
dịch vụ công cộng đồng nghĩa với Nhà nước là
người trực tiếp sản xuất dịch vụ Nói khác đi
chỉ có doanh nghiệp nhà nước là đơn vị cung
ứng và được Nhà nước bao cấp
Theo quan điểm mới, Nhà nước cung ứng
dịch vụ công cộng với nghĩa là làm sao để thị
trường có được dịch vụ công cộng đó còn
không nhất thiết phải là người sản xuất dịch
vụ Tư nhân cũng có thể trở thành nhà cung
ứng dịch vụ công cộng theo đơn đặt hàng của
Nhà nước và được trợ giá để "Kích cầu"
Mục tiêu của công tác xã hội hoá xe
buýt là:
- Phát triển nhanh, mạnh hệ thống vận tải
hành khách công cộng bằng xe buýt, đáp ứng
nhu cầu đi lại ngày càng tăng của người dân,
đảm bảo trật tự an toàn giao thông đô thị trên
địa bàn thành phố
- Huy động các nguồn lực trong xã hội cùng tham gia đầu tư, phát triển xe buýt công cộng, giảm đầu tư mua xe buýt từ ngân sách Nhà nước
- Tạo thế cạnh tranh lành mạnh, không ngừng nâng cao chất lượng phục vụ, hạ giá thành vận chuyển, giảm dần trợ giá cho xe buýt Hà nội
- Giảm dần trợ giá trực tiếp từ Ngân sách bằng cách phát triển kinh doanh các dịch vụ
hỗ trợ như: Dịch vụ bến bãi, trông giữ ô tô, kinh doanh văn phòng, khách sạn, siêu thị, Tiến tới Nhà nước chỉ trợ giá gián tiếp bằng cơ chế chính sách và những ưu đãi trong kinh doanh là chủ yếu
Yêu cầu lớn nhất đối với xã hội hoá xe buýt ở Hà Nội hiện nay là phải giữ cho được
đối tượng hành khách hiện nay, từng bước mở rộng đối tượng và phạm vi vùng phục vụ, muốn vậy phải duy trì và từng bước nâng cao
được tính tiện lợi và chất lượng phục vụ Cụ thể là:
- Tạo ra một mạng lưới tuyến thống nhất
và liên thông: Các tuyến kết nối với nhau tạo
ra nhiều điểm trung chuyển để hành khách dễ dàng chuyển tuyến; Biểu đồ chạy xe của các tuyến được bố trí có sự phối hợp tại các điểm
đầu cuối, trung chuyển để hành khách chuyển tuyến không phải chờ đợi lâu; Công suất phục
vụ của các tuyến cũng được tính toán cân đối giữa các tuyến trục, tuyến gom khách, tuyến
đường vòng để đảm bảo tính liên thông về năng lực vận chuyển chung toàn mạng
- Phát hành vé tháng liên thông: Đã thực
sự tạo tiện lợi cho hành khách đi và đến được nhiều điểm mà không cần mua nhiều vé nên
số người đi vé tháng liên thông ngày càng nhiều (hiện tại đã lên tới trên 60%)
- Chất lượng phục vụ hành khách được thống nhất kiểm soát chặt chẽ thông qua công tác điều độ tập trung trên tuyến, kiểm tra giám sát tập trung
Trang 3- Xe buýt phải thể hiện được ưu thế cạnh
tranh với phương tiện cơ giới cá nhân và có sự
hỗ trợ giữa các tuyến, không có sự tranh giành
khách giữa các đơn vị và các tuyến xe buýt
Để đảm bảo mục tiêu và các yêu cầu
trên việc triển khai công tác xã hội hoá xe
buýt được thực hiện thông qua công tác đấu
thầu các tuyến Bước đầu các tuyến được đưa
ra đấu thầu là các tuyến mới trong quy hoạch
tổng thể phát triển mạng lưới VTHKCC của
thành phố, các doanh nghiệp có đủ điều kiện
hoạt động trong lĩnh vực VTHKCC đều được
tham gia dự thầu Để tránh tình trạng chạy
tranh tuyến, giành khách giữa các công ty
trúng thầu mỗi tuyến mới sẽ chỉ một gói thầu
và đơn vị trúng thầu duy nhất sẽ được khai
thác
Do đặc thù của vận tải hành khách bằng
xe buýt, đây là loại hoạt động công ích nhà
nước phải trợ giá cho nên chi phí vận hành,
doanh thu và trợ giá được xác định như sau:
∑
∑Trợgiá: Tổng trợ giá
∑Chiphí: Tổng chi phí vận hành được
tính theo 13 khoản mục
định theo thực tế trên tuyến
Công tác xét thầu được đánh giá thông
qua 3 bước, bước đánh giá sơ bộ nhằm loại bỏ
các nhà thầu có hồ sơ không hợp lệ, bước
đánh giá chi tiết về kinh nghiệm, năng lực, kỹ
thuật, chất lượng và tiến độ bước này đánh giá
về khả năng thực hiện của các nhà thầu thông
qua việc cho điểm cụ thể các tiêu chuẩn đề ra
cho vận tải Bước cuối cùng quan trọng nhất
đó là đánh giá về tài chính Nhà thầu có chi
phí vận hành thấp nhất sẽ trúng thầu
Cơ sở để xét thầu là tổng chi phí vận
hành, còn doanh thu do nhà nước quản lý Chi
mục được tính trên cơ sở các dịch vụ tiêu chẩu
mà chủ đầu tư thay mặt cho thành phố đặt ra Việc tính đúng tính đủ các khoản chi phí hiện nay đối với các doanh nghiệp là một vấn đề rất khó khăn và nan giải Ngoài các khoản mục đã được định mức theo văn bản của nhà nước quy định như: Lương, bảo hiểm, nhiên liệu, khấu hao một số chi phí mà các doanh nghiệp rất quan tâm đó là tiền lãi vay để đầu tư phương tiện, thu nhập doanh nghiệp để doanh nghiệp tồn tại phát triển được
ii kết luận
Công tác xã hội hoá vận tải hành khách cộng cộng bằng xe buýt tại thành phố Hà Nội
sẽ đem lại hiệu quả kinh tế rất lớn, tạo ra sự bình đẳng giữa các doanh nghiệp khi tham gia vận tải hành khách công cộng theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước đề ra Xã hội hoá xe buýt được thực hiện đầu tiên ở Hà Nội
được sự quan tâm của các ban ngành Thành phố, đặc biệt được sự ủng hộ và hưởng ứng của người dân Hà Nội đến nay đã đi vào hiện thực, ngày 11 tháng 03 năm 2005 tuyến xe buýt xã hội hoá đầu tiên đã khai trương trên tuyến 46: Bến xe Mỹ Đình - Cổ Loa do công ty
cổ phần Thương mại và du lịch Đông Anh thực hiện
Tài liệu tham khảo [1] Quyết định số 71/2004/QĐ-UB của Thành phố
Hà Nội về quy chế đối với các doanh nghiệp tham gia vận tải hành khách công cộng tại Hà Nội [2] Quy hoạch tổng thể phát triển mạng lưới vận tải hành khách công cộng Hà Nội
[3] Nghị quyết số 34 khoá VII kỳ họp thứ 8 của hội
đồng nhân dân thành phố Hà Nội về quy định các thành phần kinh tế tham gia vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt trên địa bàn thành phố Hà Nội♦