hêng kim lêng Khoa Công trình - Trường Đại học GTVT Tóm tắt: Trên cơ sở phân tích, đánh giá các phần mềm hiện đang được sử dụng ở Việt nam hiện nay, bμi báo đề cập đến việc lựa chọn ph
Trang 1VấN Đề HOμN THIệN Hệ THốNG PHầN MềM
TRợ GIúP THIếT Kế ĐƯờNG ÔTÔ
PGS TS trần tuấn hiệp
ths hêng kim lêng
Khoa Công trình - Trường Đại học GTVT
Tóm tắt: Trên cơ sở phân tích, đánh giá các phần mềm hiện đang được sử dụng ở Việt
nam hiện nay, bμi báo đề cập đến việc lựa chọn phần mềm thích dụng vμ vấn đề hoμn thiện
nó, hướng tới một hệ thống phần mềm đồng bộ, hoμn chỉnh trợ giúp thiết kế đường ô tô
Summary: Based on analysing, evaluating the softwares which are being used for
highway design in Vietnam, this article mentions the selection of suitable software and improving it towards a comprehensive software system for highway design
i Đặt vấn đề
Hiện nay, tại Việt Nam, đang lưu hành nhiều hệ thống phần mềm đã thương mại hoá được sản xuất trong nước cũng như của các hãng nước ngoài để trợ giúp công tác thiết kế đường Có thể kể ra ở đây một số phần mềm đã được giới thiệu ở Việt Nam: RDS, SMIGS, NOVA - TDN của công ty tin học Hài hoà, EAGLE POINT SOFTWARE, Microstation Geopak của hãng BENTLEY, SoftDesk của hãng AUTODESK Đó là những phần mềm mang tính công nghiệp để trợ giúp thiết kế các công trình có độ chính xác và hiệu suất khá cao; tuy nhiên các phần mềm thương phẩm dù sao vẫn chưa thực sự tương thích với các điều kiện thực tế muôn hình muôn vẻ cũng như các yêu cầu và quy định cụ thể của tiêu chuẩn ngành, những đòi hỏi riêng của từng công trình Chính vì vậy nghiên cứu góp phần hoàn thiện những phần mềm này trong quá trình ứng dung là một yêu cầu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc
ii Khái quát về các phần mềm nước ngoμi
Các phần mềm do hãng nước ngoài sản xuất thường có qui mô rất lớn với nhiều tính năng
đáp ứng từ giai đoạn khảo sát, xử lý số liệu đến thiết kế và thậm chí phục vụ cho cả công tác quản lý dự án trong quá trình thi công
Việc khảo sát thu thập các số liệu có thể thực hiện bằng các công nghệ rất hiện đại như: Chụp ảnh vệ tinh, chụp ảnh hàng không hoặc đo đạc trực tiếp bằng máy toàn đạc điện tử hoặc
Trang 2phương pháp cổ điển Các số liệu đầu vào cuối cùng được lập thành mạng tam giác đạc (TIN), dựa trên TIN này chương trình có thể vẽ đường đồng mức và thể hiện địa hình ở dạng không gian 3 chiều, cũng trên mô hình đó người sử dụng có thể vạch bình đồ tuyến, thiết kế trắc dọc, trắc ngang và nhận được khối lượng đào, đắp và các kế quả khác một cách nhanh chóng và chính xác Một điểm mạnh nữa của các phần mềm này là tạo ra mối liên hệ nhiều chiều và khép
kín giữa các đối tượng: Bình đồ ↔Trắc dọc ↔Trắc ngang
Nhìn chung các phần mềm do các hãng nước ngoài sản xuất này được chia thành ba nhóm:
- Nhóm chạy dựa trên một hệ thống CAD,
- Nhóm chạy độc lập
- Nhóm chạy trên cả hệ thống CAD và độc lập
Riêng hệ thống CAD lại đang tồn tại hai hệ thống rất mạnh đó là AutoCAD của hãng AutoDesk và Microstation của hãng Bentley và mỗi hệ thống CAD này đều có số lượng ứng dụng được xây dựng dựa trên nó tương đương cả về mặt số lượng cũng như chức năng Có thể
kể ra đây một số phần mềm tiêu biểu thuộc ba nhóm trên hiện đang được lưu hành ở Việt nam
đó là:
- Nhóm dựa trên hệ thống CAD:
+ Hệ thống AutoCAD: SoftDesk của hãng AutoDesk, EaglePoint Software, MXRoad + Hệ thống Microstation: Geopak của hãng Bentley, MXRoad
- Nhóm chạy độc lập: RDS, SMIGS
- Nhóm chạy trên các hệ thống CAD và độc lập: MXRoad
ưu điểm
1 Những
Trong số các phần mềm của nước ngoài, SoftDesk được sử dụng phổ biến nhất ở Việt nam, được xây dựng trên nền tảng AutoCAD, một hệ thống CAD được rất nhiều người sử dụng, SoftDesk có những ưu thế sau:
- Khả năng phong phú trong việc xử lý và nhập số liệu đầu vào từ các nguồn cũng như từ
định dạng số liệu khác nhau Một trong những khả năng nổi bật đó là việc nhận dạng được
đường đồng mức từ ảnh quét,
- Khả năng tương tác cao trong quá trình thiết kế,
- Khả năng quản lý tập trung một dự án thiết kế gồm nhiều tuyến đường dài nhiều cây số
và qui hoạch mặt bằng cho thoát nước, cho khu dân cư, khu công nghiệp trong một dữ liệu dự
án tập trung Điều này rất có lợi cho việc trao đổi dữ liệu giữa các ngành liên quan, giảm bớt
được thời gian, chi phí trong việc thu thập số liệu phục vụ cho các ngành khác nhau khi phải thực hiện các dự án qui hoạch phát triển hạ tầng cơ sở
- Khả năng tạo lập địa hình không giới hạn số lượng điểm và khai thác mô hình đó cho thiết
kế,
Trang 3- Cho phép nhiều người cùng tiến hành thiết kế trên một đồ án thiết kế Điều này rất có lợi cho mô hình làm việc theo nhóm mà các thành viên trong nhóm ở các vị trí khác nhau,
- Tất cả các số liệu về mô hình được lưu trữ theo cùng một định dạng, dễ kết hợp, so sánh, phân tích, cho phép tăng độ chính xác khi mô phỏng,
- Được sử dụng rộng rãi bởi nhiều tư vấn quốc tế, SoftDesk trở nên ngày càng hoàn thiện
và phổ biến tại nhiều nước trong khu vực và thế giới,
- Nhờ tận dụng được công nghệ COM (Component Object Model) trong SoftDesk, một công nghệ phát triển phần mềm lắp ráp mới nhất hiện nay, việc tạo ra các môđun chức năng mới trong SoftDesk, kế thừa được tính năng mạnh mẽ của nó trong xử lý số liệu, lập mô hình địa hình, quản lý dữ liệu dự án v.v… trở nên dễ dàng, tiện dụng
2 Một số hạn chế
Bên cạnh những ưu điểm, SoftDesk cũng có khá nhiều hạn chế trong thực tế sử dụng như:
- Trong thiết kế trắc dọc: Chỉ mới dừng lại ở việc người thiết kế phải nhập cao độ thiết kế dựa trên những khống chế do họ quyết định
- Trong thiết kế bình đồ: Việc thực hiện mở rộng trong đường cong bằng chưa thực sự thuận tiện Người dùng phải vẽ phần mở rộng đó lên bình đồ tuyến bằng lệnh của AutoCAD, chứ SoftDesk không tự động trả bảng yếu tố đường cong từ qui trình thiết kế được như một số phần mềm trong nước đã làm Không tên cọc trên bình đồ vì SoftDesk quản lý cọc theo lý trình chứ không theo khái niệm tên cọc như chúng ta vẫn thường dùng
- Trong thiết kế trắc ngang: chỉ thiết kế được đường mới, không có đánh cấp khi đắp trên sườn dốc, không tính được đào vật liệu không thích hợp, không có thiết kế đặc biệt cho nền
đường đắp trên đất yếu v.v…
- Thiết kế cầu, cống: Mặc dù có những công cụ phân tích thủy văn rất tốt nhưng cho ra kết quả, nhất là các bản vẽ chưa đủ thông tin để phục vụ tính toán khối lượng kết cấu và triển khai thi công ở ngoài thực địa
- Xuất khối lượng, bản vẽ: Khối lượng được xuất ra chỉ gồm có đào đắp nền, các lớp kết cấu mặt đường và các diện tích của bộ phận khác như: bó vỉa, dải phân cách Không phân biệt được các khối lượng đào khuôn, đào hữu cơ, các loại vật liệu đắp Còn các bản vẽ, nhất là trắc ngang
và trắc dọc thì chưa đáp ứng được yêu cầu chuẩn và chi tiết
iii Khái quát về các phần mềm trong nước
Các phần mềm sản xuất trong nước thường có qui mô nhỏ hơn và đã có thể đáp ứng phần nào nội dung công việc nhưng các phần mềm này (trừ NOVA-TDN) chưa tận dụng được bình đồ sẵn có và cho phép thực hiện việc vạch tuyến theo nhiều phương án khác nhau mà không phải
đi khảo sát thu thập lại số liệu ở ngoài thực địa Có thể kể ra một số phần mềm tiêu biểu được sản xuất trong nước: Alpha của đại học Bách khoa HCM, TKD của đại học giao thông vận tải, NOVA-TDN của công ty phần mềm Hài hòa Ngoài ra còn một số phần mềm khác do đơn vị hoặc cá nhân đang hoạt động trong lĩnh vực tư vấn thiết kế tự viết ra
Trang 41 Ưu điểm
Các ưu điểm chính của những phần mềm này là:
- Dữ liệu vào phù hợp với phương pháp thông thường và trình độ của các tư vấn địa phương
- Đơn giản trong sử dụng
- Truy xuất kết quả thiết kế (bản vẽ, bảng biểu) phù hợp với qui trình hiện hành
- Khả năng ứng dụng trong thực tiễn cao và triển khai dễ dàng
- Tính cơ động cao, phù hợp với các dự án thuần tuý về đường bộ
2 Một số hạn chế
Các hạn chế chính của những phần mềm này là:
- Chỉ giới hạn ở một số chức năng thuần tuý về nhập số liệu, thiết kế tuyến, trắc dọc, trắc ngang
- Còn tồn tại một số lỗi khá sơ đẳng trong lập trình như: khi thực hiện lệnh đánh cấp tự
động dẫn đến việc đánh cấp trên cả những đoạn đã đào hoàn toàn, việc thiết kế rãnh vẫn còn sai trong phần mềm NOVA-TDN
- Khả năng tuỳ biến thấp Điều này hạn chế đáng kể trong việc đáp ứng yêu cầu thực tiễn
Tóm lại: Các phần mềm thương phẩm hiện có khá nhiều nhưng chưa có phần mềm nμo
đáp ứng được trọn vẹn yêu cầu thiết kế, việc tồn tại song song của các phần mềm nμy lμ minh chứng cho điều đó.Việc tổ chức đánh giá một cách nghiêm túc các phần mềm nμy để từ đó có thể đưa ra những kết luận xác đáng, lựa chọn phần mềm thích dụng, nghiên cứu góp phần hoμn thiện nhằm có được một bộ phần mềm hoμn chỉnh chắc chắn đã, đang thu hút sự quan tâm, sự
nỗ lực cố gắng của những người lμm đường Việt nam vμ lμ một vấn đề có ý nghĩa khoa học vμ thực tiễn sâu sắc
iv Tiến tới hoμn thiện phần mềm thiết kế đường ô tô
Trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không thể và không cần thiết bắt tay vào xây dựng một
hệ thống phần mềm mới hoàn toàn mà phải kế thừa được những thành tựu của các hệ thống hiện hữu Qua tìm hiểu các hệ thống phần mềm trên, chúng tôi thấy SOFTDESK của hãng AutoDesk hội tụ nhiều ưu điểm hơn cả và có nhiều tính năng cho phép chúng ta lựa chọn như là một phần mềm chủ đạo làm cơ sở cho những cải tiến, hoàn thiện
Hãng AutoDesk đã cung cấp cùng với SoftDesk Mô hình đối tượng ActiveX để ta có thể lập trình tạo tùy biến nhằm thuần phục SoftDesk Theo hướng này chúng có thể dễ dàng lập ra các môđun chương trình mới chạy cùng với SoftDesk để khắc phục những nhược điểm của SoftDesk
Với công cụ phát triển đầy triển vọng này sẽ có thể dễ dàng lập ra được các môđun sau:
- Môđun hoàn thiện các bản vẽ cho phù hợp với qui trình, qui phạm hiện hành Môđun này
sẽ đảm nhiệm luôn việc thiết kế trắc ngang đường nâng cấp, thiết kế trắc ngang đặc biệt và hơn
Trang 5nữa có thể sẽ liên kết được vấn đề thiết kế hình học với cơ học như: thiết kế tường chắn, ổn
định mái dốc, xử lý đất yếu v.v
- Môđun kiểm tra tiêu chuẩn thiết kế hợp lý tuyến trên bình đồ và trắc dọc gồm có : kiểm tra tầm nhìn, sự phối hợp giữa trắc dọc và bình đồ và hơn nữa sẽ đưa ra được kết quả đánh giá chất lượng thiết kế tuyến
- Môđun thiết kế trắc dọc tối ưu và dẫn tới việc tìm được tuyến tối ưu trên bình đồ
Tóm lại, ta có hai cách để thực hiện lập trình tuỳ biến SOFTDESK được hãng AutoDesk hỗ trợ, đó là:
Cách 1: Tất cả đối tượng trong SOFTDESK như: bình đồ tuyến, trắc dọc, trắc ngang đều
có thể xuất ra tệp văn bản theo chuẩn ASCII Chúng ta chỉ việc lập chương trình để đọc các giá trị kết xuất này và thể hiện lại bản vẽ hoặc tính toán thêm một số hạng mục khối lượng theo yêu cầu của qui trình hiện hành hoặc đòi hỏi cụ thể của công tác thiết kế Cách này có ưu điểm là
dễ lập trình, chương trình chạy nhanh nhưng có nhược điểm là khi có sự thay đổi thiết kế trong SOFTDESK thì phải xuất lại tệp rồi chương trình mới xử lý được Nếu chỉ có nhu cầu thể hiện lại bản vẽ như là bước cuối cùng để hoàn thiện công tác thiết kế thì cách này hoàn toàn phù hợp Hình 1, 2 giới thiệu ví dụ trắc ngang do SOFTDESK tạo ra và sau khi đã lập trình xử lý tính toán, kết xuất một số hạng mục cho phù hợp với yêu cầu của dự án nâng cấp quốc lộ 18 đoạn Bắc Ninh - Chi Linh
Hình1 Bản vẽ trắc ngang do SOFTDESK tạo ra
Hình 2 Bản vẽ trắc ngang sau khi xử lý lại
Cách 2: Sử dụng mô hình Đối tượng ActiveX (ActiveX Object Model)
Trang 6SOFTDESK từ phiên bản 2000 đã cung cấp Mô hình Đối tượng ActiveX qua ba thư viện kiểu (Type Library), đối với phiên bản 2004 có ba thư viện kiểu cụ thể sau:
• AEC Base 4.0 Application Library (AecXUiBase40.tlb)
• AEC Base 4.0 Object Library (AecXBase40.tlb)
• Autodesk Land 4.0 Type Library
Tất cả thư viện kiểu này cung cấp khả năng truy cập đến tất cả đối tượng, thuộc tính, phương thức và tình huống trong Autodesk Land Desktop
Mô hình Đối tượng ActiveX là một giao diện có trong Autodesk Land Desktop và Autodesk Civil Design Nó không phải là một sự thay thế cho giao diện AutoCAD ActiveX nhưng là một mở rộng của giao diện đó
Thông qua Mô hình Đối tượng ActiveX, ta có thể tạo ra và soạn thảo dữ liệu dự án Thông qua AutoCAD ActiveX, ta có thể tạo ra và sửa đổi những thực thể trong bản vẽ CAD Có rất ít sự trùng lặp giữa hai mô hình đối tượng này Mô hình Đối tượng ActiveX cung cấp rất ít sự tương tác với bản vẽ CAD Mô hình Đối tượng ActiveX không có giao diện người dùng AutoCAD ActiveX cung cấp những thứ đó (và những chi tiết khác) Sử dụng AutoCAD ActiveX ta có thể vẽ và soạn thảo những thực thể AutoCAD, cũng như nhắc người dùng cho sự chọn lọc hoặc sự tạo thành thực thể
Mô hình Đối tượng ActiveX cung cấp khả năng truy nhập đến các đối tượng sau:
+ Bình đồ tuyến: Bình đồ tuyến gồm các đoạn thẳng, đoạn cong tròn và xoắn ốc Mô hình
Đối tượng ActiveX cho phép tạo, sử dụng và ghi lại tuyến trên bình đồ
+ Địa hình: Mô hình địa hình 3D có thể được tạo ra từ số liệu đầu vào khác nhau Thông
qua mô hình Đối tượng ActiveX ta có thể tạo và truy vấn mô hình địa hình 3D này để thu được các thông tin như: các điểm lưới tam giác đạc, cao độ đường đồng mức, đường phân thủy, khối lượng san nền v.v…
+ Cơ sở dữ liệu điểm COGO: Mỗi dự án trong SoftDesk đều có một Cơ sở dữ liệu điểm
COGO Thông qua mô hình Đối tượng ActiveX ta có thể thêm, xóa và sửa điểm COGO Các nhóm điểm và khóa mô tả điểm cũng có thể được truy nhập qua mô hình Đối tượng ActiveX này
+ Trắc dọc: Dữ liệu trắc dọc được biểu thị qua hai tập giá trị, đó là: đường tự nhiên và
đường đỏ Đường tự nhiên bao gồm số liệu được lấy mẫu từ bề mặt địa hình dọc theo tuyến
đường Đường đỏ gồm có các điểm đổi dốc biểu thị cao độ thiết kế của tuyến đường Qua mô hình đối tượng ActiveX ta có thể lập trình để tự động lấy mẫu số liệu đường tự nhiên khi có thay
đổi tim tuyến trên bình đồ và tự động thay đổi điểm đổi dốc để đạt được một mục đích cần thiết nào đó
+ Trắc ngang: Trắc ngang và siêu cao thể hiện mặt cắt tại những lý trình dọc theo tuyến
Với mỗi trắc ngang, dữ liệu được biểu thị như một tập hợp những mã điểm và bề mặt, như mặt
đất tự nhiên, mặt trên, bề mặt taluy, những khuôn mẫu (kết cấu áo đường ) và những kết cấu phụ trợ (bó vỉa, dải phân cách ) Trắc ngang có thể được chèn vào trong bản vẽ bằng lệnh của
Trang 7mô hình Đối tượng ActiveX như một khối trắc ngang (CrossSectionBlock) để có thể thêm những yếu tố khác cho phù hợp với yêu cầu thực tế Quá trình thiết kế và áp khuôn mẫu, bộ phận lắp ráp, mở rộng và siêu cao là thủ tục phức tạp Vì lý do này mô hình Đối tượng ActiveX chỉ cung cấp khả năng truy cập dữ liệu để xử lý và tạo chú thích theo yêu cầu chứ không có khả năng sửa đổi những thông tin này, ta phải dùng lệnh của CIVIL DESIGN để thực hiện việc thay đổi thông tin trên
+ Đất xây dựng: Những tập hợp lô đất cho phép truy nhập tới cơ sở dữ liệu Lô đất và cho
phép Lô đất được xác định sẽ được chọn trong bản vẽ Tương tự như tim tuyến, lô đất được tạo
ra từ những thực thể hình học và có thể truy vấn được bằng cách sử dụng tập hợp ParcelEntities
Sơ đồ phát triển ứng dụng dựa trên công nghệ mô hình Đối tượng ActiveX và AutoCAD ActiveX được giới thiệu ở (Hình 3):
ứng dụng AutoCAD, Drawing.dwg
- AutoCAD ActiveX
- Mô hình Đối tượng ActiveX (Land desktop)
AutoCAD VBA
VB
C++
J++
MS Excel VBA
Delphi
MS Word VBA
Hình 3 Sơ đồ phát triển ứng dụng mô hình Đối tượng ActiveX vμ AutoCAD ActiveX
Như vậy, bằng cách sử dụng kết hợp cả hai giao diện: mô hình Đối tượng ActiveX và AutoCAD ActiveX, có thể dễ dàng tùy biến SOFTDESK cho mục đích hoàn thiện phần mềm
Ưu điểm lớn nhất của việc sử dụng cách này là:
- Mô hình đối tượng có thể được truy cập bởi nhiều ngôn ngữ và môi trường lập trình khác nhau (VBA, VB, C++, J++ và các ngôn ngữ lập trình có hỗ trợ Automation như : Delphi…) và bởi các trình ứng dụng khác như Microsoft Word VBA hoặc Microsoft Excel VBA Do đó người phát triển có rất nhiều lựa chọn để sử dụng ngôn ngữ lập trình đúng sở trường của mình
- Vì sử dụng mô hình đối tượng COM, một tiện ích được đóng gói ở mức cao, nên ta không cần quan tâm nó được thiết kế thế nào mà chỉ quan tâm đến thuộc tính, phương thức và tình huống mà nó cung cấp để từ đó viết ra được các phần mềm mới thừa kế được tính năng của nó
và có thêm nhiều tính năng mới
Trang 8v Kết luận vμ kiến nghị
- Hiện tồn tại nhiều phần mềm ứng dụng thiết kế đường ô tô, nhưng chưa có phần mềm nào đáp ứng được trọn vẹn yêu cầu thiết kế, việc tồn tại song song của các phần mềm này là minh chứng cho điều đó Đã đến lúc cần có sự phân tích, đánh giá một cách nghiêm túc các phần mềm này, lựa chọn phần mềm thích dụng nhất làm cơ sở cho các nghiên cứu hoàn thiện tiếp theo, nhằm xây dựng được một hệ thống phần mềm phục vụ thiết kế đường ô tô một cách
đồng bộ, hoàn chỉnh
- Trên đây chỉ là những đánh giá dựa trên kinh nghiệm sử dụng các phần mềm trong thực
tế Chắc chắn còn nhiều vấn đề phải bàn về chất lượng của các phần mềm đang lưu hành nhất
là các phần mềm được sản xuất trong nước Hiện nay, tại Việt Nam, trong lĩnh vực phần mềm ứng dụng nói chung và trong ngành giao thông nói riêng, cả nhà sản xuất lẫn người sử dụng
đều bất cập về thông tin và kiến thức trong việc đánh giá chất lượng phần mềm Vì vậy, việc sản xuất, thẩm định định và tiêu thụ sản phẩm chưa thực sự khoa học, độ tin cậy và hiệu quả chưa cao Với sự phát triển công nghệ thông tin và tin học ứng dụng như hiện nay, đã đến lúc các ngành nói chung và ngành GTVT nói riêng cần có một tổ chức “ phát triển và quản lý chất lượng các hệ thống phần mềm”để công nghệ tin học thực sự trở thành công cụ trợ giúp đắc lực, tin cậy
và hiệu quả
- Việc kế thừa, phát triển, hoàn thiện phần mềm luôn là một đòi hỏi mang tính biện chứng
và cấp thiết SoftDesk được thiết kế như là một trình ứng dụng có kiến trúc mở với nhiều cấp độ giao diện, cùng với mô hình Đối tượng ActiveX và AutoCAD ActiveX làm cho việc lập trình can thiệp vào cách thức hoạt động và thể hiện bản vẽ theo yêu cầu đặc thù trở nên khả thi và dễ dàng Chúng ta có thể tạo ra được phần mềm phục vụ thiết kế phù hợp với qui trình, qui phạm hiện hành và với yêu cầu cụ thể của dự án thiết kế công trình hiện tại cũng như trong tương lai trên nền tảng của SoftDesk Hơn nữa bài toán thiết kế tối ưu đường ô tô có cơ hội rất lớn trở thành hiện thực nhờ tận dụng được công nghệ lập trình này
- Trong xu hướng toàn cầu hoá như hiện nay, việc nghiên cứu triển khai ứng dụng các hệ thống phần mềm thương phẩm, phát triển, bổ sung và hoàn thiện nó là cách làm thiết thực, có hiệu quả trong chiến lược đi tắt, đón đầu phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
- Cùng với việc thống nhất hóa các tiêu chuẩn xây dựng công trình giao thông, việc nghiên cứu đưa vào áp dụng thống nhất các hệ thống phần mềm trợ giúp thiết kế, quản lý xây dựng là một yêu cầu thực sự cần thiết để nâng cao năng lực quản lý và chất lượng công trình giao thông, góp phần đảm bảo hiệu quả đầu tư và đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế
Tài liệu tham khảo
[1] Các tài liệu hướng dẫn sử dụng các phần mềm: SoftDesk, GEOPAK, NOVA-TDN, ALPHA
[2] Nguyễn Ngọc Cường (Tổng hợp vμ biên dịch) AutoCAD toàn tập, Tạo tùy biến và lập trình Thành phố
Hồ Chí Minh, 2001
[3] Hêng Kim Lêng Lập một số phần mềm trợ giúp thiết kế đường ôtô Luận án thạc sỹ, Đại học
GTVT - 2000♦
