Nguyễn thị tường vi Bộ môn Kinh tế vận tải Khoa Vận tải kinh tế - Trường Đại học GTVT Tóm tắt: Bμi báo nêu lên mối quan hệ giữa chi phí, lợi nhuận vμ số dư đảm phí trong việc xác định
Trang 1Vai trò của số dư đảm phí với việc xác định
giá dự thầu gói thầu xây lắp của
doanh nghiệp xây dựng
TS Đặng Thị Xuân Mai
Bộ môn Kinh tế xây dựng
ThS Nguyễn thị tường vi
Bộ môn Kinh tế vận tải Khoa Vận tải kinh tế - Trường Đại học GTVT
Tóm tắt: Bμi báo nêu lên mối quan hệ giữa chi phí, lợi nhuận vμ số dư đảm phí trong việc
xác định giá dự thầu của gói thầu xây lắp dựa trên cách phân loại chi phí của kế toán quản trị
Summary: The article discusses the relationship among costs, benefits and contribution
margine in determining the bid price of construction package based on the categories of costs
in managerial accounting
Phương pháp tính toán chi phí và kết quả
của từng từng gói thầu xây lắp (từng công
trình xây dựng) dựa trên cơ sở phân loại chi
phí theo cách ứng xử đối với kết quả cuối cùng
sẽ cho thấy các chi phí sẽ tác động và ảnh
hưởng như thế nào khi kết qủa cuối cùng thay
đổi Tức là sự biến động của chỉ tiêu kết quả
là nguyên nhân phát sinh ra cách ứng xử của
chi phí
Độ lớn của chi phí tính cho từng gói thầu
trong doanh nghiệp xây dựng phụ thuộc vào
nhiều yếu tố khác nhau Với các yếu tố về cơ
sở kỹ thuật, về bộ máy tổ chức quản lý, về
công nghệ, quy mô và năng lực sản xuất của
doanh nghiệp xây dựng là không thay đổi thì
chi phí cho một hợp đồng sẽ phụ thuộc vào
khối lượng công tác cụ thể của từng công
trình
Theo phương pháp này thì tổng chi phí
hoạt động để tạo nên kết quả doanh thu tiêu
thụ của một gói thầu (doanh thu của một công trình xây dựng) được chia làm hai loại là biến phí và định phí Khái quát mối quan hệ của chi phí ứng xử với doanh thu và lợi nhuận có thể biểu hiện bằng sơ đồ sau:
Doanh thu Tổng chi phí Lợi nhuận Biến phí Định phí Lợi nhuận Biến phí Số dư đảm phí Qua sơ đồ trên ta thấy:
Số dư đảm phí = Định phí + Lợi nhuận Hoặc: Số dư đảm phí = Doanh thu- Biến phí Chính vì vậy mà số dư đảm phí còn được gọi bằng một số tên khác như khả năng bồi hoàn định phí (nếu doanh thu chỉ đủ bù đắp cho biến phí và định phí, còn lợi tức bằng không) Hoặc gọi là mức lãi thô hay lãi trên biến phí (vì nó được xác định bằng hiệu số
Trang 2giữa doanh thu và biến phí)
Vì vậy đối với 1 sản phẩm xây dựng cụ
thể (gói thầu xây lắp) thì số dư đảm phí được
xác định bằng hiệu số giữa giá trị dự toán xây
lắp (chưa tính thuế GTGT) và các chi phí phụ
thuộc vào khối lượng công tác xây lắp
Chỉ tiêu số dư đảm phí thể hiện phần
đóng góp của từng hợp đồng xây dựng cho
việc trang trải định phí chung của toàn doanh
nghiệp và vào việc tạo ra lợi nhuận chung của
toàn doanh nghiệp
Do vậy để xác định số dư đảm phí hoặc
lợi nhuận của một gói thầu thì vấn đề quan
trọng đầu tiên là việc phân loại chi phí thành
biến phí và định phí
Biến phí là những chi phí biến đổi khi có
sự thay đổi kết quả tiêu thụ, nhưng khi tính
cho một đơn vị sản phẩm thì biến phí lại giữ
nguyên không thay đổi Trong xây dựng thì
biến phí là loại chi phí phụ thuộc vào khối
lượng công tác xây lắp làm ra trong một đơn vị
thời gian Ví dụ như các chi phí về nguyên vật
liệu, chi phí nhân công, chi phí máy thi công
(chi phí thuê ngoài, chi phí khấu hao máy)
Nếu chi phí biến đổi này tỷ lệ thuận trực
tiếp với kết quả công việc thì được gọi là biến
phí tỷ lệ Nếu không biến đổi tỷ lệ thuận trực
tiếp thì gọi là biến phí không tỷ lệ Ví dụ như là
chi phí cho sản phẩm hỏng, chi phí của việc
tiết kiệm hay lãng phí về nguồn lực của các
chi phí sản xuất
Định phí là những chi phí không đổi
(trong phạm vi phù hợp của định phí phục vụ)
khi kết quả tiêu thụ thay đổi, nhưng khi tính
cho một đơn vị sản phẩm thì định phí lại thay
đổi Trong xây dựng định phí là loại chi phí
không phụ thuộc vào khối lượng công tác xây
dựng làm ra trong một đơn vị thời gian và mức
độ khai thác sử dụng năng lực sản xuất của
doanh nghiệp Tính chất ổn định, không thay
đổi của các chi phí này chỉ tương thích với một khoảng năng lực sản xuất nhất định của doanh nghiệp xây dựng Định phí được phân loại thành định phí bắt buộc và định phí tuỳ ý (không bắt buộc) Định phí bắt buộc là chi phí không thể thay đổi, nó gắn liền trong sự tồn tại các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây dựng Đó là các chi phí như chi phí
về đất đai, trụ sở doanh nghiệp, chi phí khấu hao tài sản cố định Định phí tuỳ ý là chi phí
có thể thay đổi trong từng thời đoạn và do người lãnh đạo doanh nghiệp quyết định mức
độ, có hoặc không có loại chi phí đó trong từng thời kỳ Đó là các chi phí marketing, chi phí nghiên cứu phát triển, chi phí phúc lợi xã hội
Ngoài biến phí và định phí còn một loại chi phí nữa được gọi là chi phí hỗn hợp Đó là loại chi phí biểu hiện bản chất vừa là định phí vừa là biến phí
ở mức duy trì hoạt động và để giữ trạng thái sẵn sàng phục vụ khai thác, phần chi phí này phản ánh chi phí căn bản, tối thiểu (gọi là phần định phí của chi phí hỗn hợp) Phần biến phí của chi phí hỗn hợp phản ánh các chi phí biến đổi tỷ lệ thuận với định mức chi phí thực
tế hoặc chi phí sử dụng vượt quá định mức Tóm lại căn cứ phân biệt là định phí hoặc biến phí còn tuỳ thuộc vào sự thay đổi của kết quả hoạt động có liên quan đến việc phát sinh
ra chi phí không thay đổi hoặc biến đổi Là
định phí hoặc biến phí còn tuỳ thuộc vào các quan điểm và cách sử dụng các loại chi phí của từng nhà quản trị khác nhau vì họ có các mục tiêu trong kinh doanh không giống nhau Sau đây là bảng phân loại một số chi phí theo cách ứng xử của chi phí đối với kết quả hoạt động:
Trang 3Khoản mục chi phí Biến phí Định phí Chi phí hỗn hợp
1.Giá vốn hàng bán - Giá thành xây lắp x - -
- Chi phí nhân viên quản lý doanh nghiệp - x -
Như vậy khi phân tích mối quan hệ chi
phí - khối lượng công tác - lợi nhuận sẽ giúp
cho doanh nghiệp dự đoán được điểm hoà
vốn trong tiêu thụ và là cơ sở cho việc lập kế
hoạch lợi nhuận cũng như dự đoán sự biến
động của lợi nhuận ở các tình huống khác
nhau trong tương lai
Giả sử như giá dự thầu của doanh nghiệp
đối với một hợp đồng xây dựng là GXL ta sẽ có:
GXL= gXL + Thuế GTGT
GXL= gXL(1+TGTGT)
trong đó: GXL: là giá dự thầu đã có thuế giá trị
gia tăng đầu ra
gXL: là giá dự thầu chưa có thuế giá
trị gia tăng đầu ra
TGTGT: là mức thuế suất thuế giá trị gia tăng
Ta có: gXL= B + Kđ Với B là chi phí biến đổi (biến phí)
Kđ là khả năng bù đắp định phí dự kiến khi tham gia đấu thầu (Số dư đảm phí của gói thầu)
Kđ = Đ + L trong đó: Đ là chi phí cố định (định phí)
L là lợi nhuận dự kiến
Vậy: gxl= B + Đ + L Vì định phí là phần chi phí cố định, nên lợi nhuận của một gói thầu xây dựng có thể nhận các giá trị sau:
Trang 4L = 0, nếu Kđ = Đ, nghĩa là gói thầu xây
dựng chỉ hoà vốn, đủ trang trải bù đắp cho
các định phí mà không có lãi
L > 0, nếu Kđ > Đ nghĩa là gói thầu sẽ có lãi,
số dư đảm phí không những đủ bù đắp định phí
mà còn mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp
L < 0, nếu Kđ < Đ nghĩa là gói thầu bị lỗ,
số dư đảm phí của gói thầu thậm chí không
còn đủ để bù đắp cho định phí
Để tăng khả năng trúng thầu, khi dự thầu
doanh nghiệp xây dựng cần phải xác định giá
dự thầu một cách hợp lý theo các mục tiêu
của mình đề ra Cụ thể như sau:
- Nếu giá dự thầu gXL = B Đây là mức giá
thấp nhất có thể của công trình Vì như vậy thì
doanh nghiệp không có lãi từ công trình này,
thậm chí chi phí định phí của công trình cũng
không phải bù đắp mà do các công trình khác,
các hợp đồng khác bù đắp
- Nếu giá dự thầu gXL = B + Đ thì đây là
mức giá chỉ đảm bảo bù đắp các chi phí biến
đổi và phần định phí phân bổ cho công trình
Mức giá này tuy không mang lại lợi nhuận cho
doanh nghiệp (L = 0) nhưng cũng đã góp
phần san sẻ bù đắp một phần định phí trong
tổng số định phí chung của toàn doanh
nghiệp
- Nếu giá dự thầu gXL = B + Đ + L* ( L* là
mức lợi nhuận hợp lý) tức là trong trường hợp
này giá gói thầu vừa đảm bảo bù đắp các chi
phí biến đổi và chi phí cố định vừa đảm bảo
một mức lãi dự kiến Vấn đề là doanh nghiệp
xây dựng cần phải xác định một chính sách
giá phù hợp để từ đó có thể đảm bảo các khả
năng lợi nhuận dự kiến là cao nhất, thấp nhất
hoặc trung bình nhưng vẫn có khả năng trúng
thầu
Đối với chỉ tiêu biến phí B thì có thể căn
cứ vào hồ sơ thiết kế, hồ sơ mời thầu của từng
gói thầu, từng công trình xây dựng, doanh
nghiệp xây dựng xác định được các chi phí biến
đổi phụ thuộc vào khối lượng công tác Loại chi phí này có ở cả trong chi phí trực tiếp và ở cả trong chi phí chung của từng công trình
Khi tính toán xác định chỉ tiêu định phí cho từng công trình (từng hợp đồng), cần phải dựa trên dự kiến về giá trị định phí tính cho toàn doanh nghiệp; hoặc có thể phân chia chi tiết hơn nữa thành định phí bắt buộc và định phí tuỳ ý Việc dự kiến và phân bổ các thành phần của định phí trong doanh nghiệp xây dựng rất phức tạp phải có nhiều thông tin hạch toán của các năm trước, các gói thầu đã thực hiện trước để tham khảo Mặt khác việc
dự kiến này cũng phải hết sức linh hoạt vì nó phụ thuộc vào các gói thầu đã ký kết và cả khả năng có thể ký kết được của các gói thầu
đang xét và các gói thầu khác trong tương lai Tóm lại, việc xác định chỉ tiêu số dư đảm phí cho từng gói thầu, từng công trình phụ thuộc vào khả năng bù đắp định phí của từng công trình, khả năng bù đắp định phí của toàn doanh nghiệp và khả năng sinh lợi của từng công trình
áp dụng kế toán quản trị dựa trên cơ sở của phương pháp phân loại chi phí theo cách ứng xử của chi phí đối với kết quả tiêu thụ có thể sử dụng trong việc xác định giá của gói thầu xây dựng, để lập kế hoạch thi công xây lắp và để tính toán đánh giá kết quả mức độ
đóng góp của từng gói thầu xây dựng trong toàn bộ kết quả chung của doanh nghiệp
Tài liệu tham khảo
[1] Kế toán quản trị và phân tích kinh doanh Phạm
Văn Dược, Đặng Kim Cương NXB Thống kê 1996
[2] Kế toán quản trị doanh nghiệp Đặng Văn
Thanh, Đoμn Xuân Tiên NXB Tài chính 1998
[3] Đề tài NCKH cấp trường “Một số giải pháp nâng cao vai trò của kế toán quản trị trong quản lý
điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh của
doanh nghiệp” Nguyễn Thị Tường Vi 2004♦