Vũ trọng tích Bộ môn Cơ sở kinh tế vμ quản lý Khoa Vận tải - Kinh tế - Trường ĐH GTVT Tóm tắt: Trong nền kinh tế thị trường, để thỏa mãn nhu cầu, người tiêu dùng có quyền lựa chọn sản
Trang 1tâm lý tiêu dùng vμ năng lực canh tranh
của sản phẩm hμng hóa - dịch vụ
TS Vũ trọng tích
Bộ môn Cơ sở kinh tế vμ quản lý Khoa Vận tải - Kinh tế - Trường ĐH GTVT
Tóm tắt: Trong nền kinh tế thị trường, để thỏa mãn nhu cầu, người tiêu dùng có quyền lựa
chọn sản phẩm hμng hóa dịch vụ nhất định trong số các sản phẩm cùng loại được các nhμ sản xuất cung cấp trên thị trường Như vậy giữa các sản phẩm, dịch vụ cùng loại nμy của các nhμ cung cấp khác nhau, diễn ra sự cạnh tranh để chiếm lĩnh thị trường Vấn đề đặt ra lμ cần phải hiểu năng lực cạnh tranh của sản phẩm hμng hóa, dịch vụ như thế nμo vμ được đánh giá như thế nμo Trong phạm vi bμi viết nμy, chúng tôi xin đưa ra cách giải quyết những vấn đề đó
Summary: Our economy is in the integration process To start steadily in the severe
competition, each enterprire has to ensure the competitiveness of its products and services supplied to the market
The report concerns the concept of competitiveness, factors affecting competitiveness of products and services Methods of assessing the competitiveness of some particular products and services are also presented
I tâm lý tiêu dùng vμ khái niệm
năng lực cạnh tranh của hμng
hóa, dịch vụ
Tiêu dùng là hoạt động trong đó người ta
sử dụng giá trị sử dụng của sản phẩm nào đó
hoặc dịch vụ nào đó để thỏa mãn nhu cầu
nhất định của mình
Hoạt động tiêu dùng của con người
thường do nhu cầu tiêu dùng đòi hỏi và quyết
định Nhu cầu tiêu dùng có trước sự tiêu dùng,
là nguyên bản của hoạt động tiêu dùng
Thỏa mãn nhu cầu có nghĩa là sự hài
lòng đầy đủ về mặt tâm lý sau khi nhu cầu
được đáp ứng Trong lĩnh vực tiêu dùng, sự
thiếu thốn về cái gì đó làm xuất hiện nhu cầu
và người ta mong muốn được thỏa mãn nhu
cầu đó tạo nên ước muốn tiêu dùng Thực
hiện ước muốn tiêu dùng ấy là sự thỏa mãn
Sự thỏa mãn của cá nhân về tiêu dùng một
hàng hóa, dịch vụ nào đó được gọi là hiệu quả tiêu dùng Còn hiệu quả tới hạn là mức độ thỏa mãn tăng lên của mỗi đơn vị lượng tiêu thụ tăng lên
Do nhu cầu của con người là vô tận cho nên ước muốn tiêu dùng của con người cũng vô hạn ở đây tồn tại sự mâu thuẫn giữa tính vô hạn của ước muốn tiêu dùng với tính hữu hạn của khả năng thỏa mãn ước muốn tiêu dùng Việc thực hiện ước muốn tiêu dùng bị chế ước bởi nhiều yếu tố như trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xã hội, mức độ thu nhập kinh tể của gia đình, cá nhân, giá cả hàng hóa, mức độ phong phú của hàng hóa Trong điều kiện xã hội kinh tế hàng hóa hiện nay, chỉ khi nào người tiêu dùng có tiền hoặc có khả năng làm ra tiền thì ước muốn tiêu dùng mới trở thành nhu cầu tiêu dùng Khi quyết định mua hàng hóa, dịch vụ người tiêu dùng phải tính toán nhu cầu tiêu dùng, phải đưa ra quyết sách tiêu dùng có
Trang 2chất lượng cao, nghĩa là với chi phí ít mà mua
được hàng hóa như ý, giá cả phù hợp với chất
lượng và thỏa mãn tới mức tối đa nhu cầu tiêu
dùng cụ thể
Trong điều kiện xã hội hiện thực, khi mua
hàng hóa với số tiền có hạn, người tiêu dùng
bao giờ cũng so sánh số tiền bỏ ra với hiệu
quả thu về, lấy hiệu quả tới hạn làm tiêu
chuẩn để tính toán mức độ mỗi sản phẩm có
thể thỏa mãn được nhu cầu của họ Nếu hiệu
quả tới hạn lớn thì người tiêu dùng sẽ vui lòng
bỏ ra nhiều tiền để mua hàng hóa, dịch vụ đó,
nếu hiệu quả tới hạn nhỏ thì họ sẽ chuyển
sang mua hàng hóa dịch vụ khác để thay thế
Như vậy, hiệu quả chẳng những quyết định số
lượng của một loại sản phẩm nào đó sẽ được
tiêu thụ, mà còn quyết định việc phân phối
lượng tiền cho những hàng hóa khác nhau
trên nguyên tắc hiệu quả tới hạn ngang nhau,
nghĩa là phải mua hàng hóa như thế nào để
hiệu quả tới hạn của hàng hóa đã mua có
cùng tỷ lệ với giá cả của chúng nhằm đạt hiệu
quả tối đa
Từ những phân tích trên về tâm lý tiêu
dùng của con người trong điều kiện của xã hội
hiện tại, có thể đưa ra khái niệm năng lực
cạnh tranh và chỉ có các yếu tố hình thành
nên năng lực cạnh tranh của hàng hóa, dịch
vụ
Khái niệm: Năng lực cạnh tranh của hàng
hóa, dịch vụ được hiểu là sự kết hợp các đặc
tính về chất lượng của hàng hóa dịch vụ với
giá cả của nó
Với năng lực cạnh tranh của mình cho
phép hàng hóa, dịch vụ có thể đứng vững trên
thị trường cùng với các hàng hóa, dịch vụ
cùng loại, đồng thời nó cũng thể hiện sức
cuốn hút của hàng hóa, dịch vụ đối với người
tiêu dùng nghĩa là thể hiện chính mức độ tiêu
thụ trên thị trường
Các yếu tố cơ bản hình thành năng lực
cạnh tranh của một hàng hóa, dịch vụ nào
đó gồm;
- Giá trị sử dụng của hàng hóa, dịch vụ
- Giá hàng hóa, dịch vụ Giá trị sử dụng hàng hóa, dịch vụ là tổng thể các tính chất của hàng hóa, dịch vụ đặt trong mối quan hệ với người tiêu dùng, nghĩa
là nó được tạo nên bởi những đặc tính có ích
có thể thỏa mãn nhu cầu xác định nào đó của con người Đánh giá giá trị sử dụng của hàng hóa, dịch vụ là thực hiện phép so sánh những
đặc tính có ích mà nó có với đòi hỏi của người tiêu dùng đặt ra cho hàng hóa, dịch vụ đó Giá của hàng hóa, dịch vụ do nhà sản xuất xác định
Giữa năng lực cạnh tranh, giá trị sử dụng
và giá cả có mối quan hệ qua lại Giá trị sử dụng của hàng hóa, dịch vụ càng lớn và giá cả của chúng càng thấp thì năng lực cạnh tranh của hàng hóa, dịch vụ càng lớn Với cùng một giá trị sử dụng nếu giá càng thấp thì năng lực cạnh tranh càng lớn và ngược lại giá càng cao thì năng lực cạnh tranh càng thấp
II Phương pháp xác định năng lực cạnh tranh của hμng hóa, dịch vụ
Năng lực cạnh tranh của hàng hóa, dịch
vụ i nào đó có thể được xác định bằng công thức sau:
i 0 0
i i
P
P I
I
K =
trong đó:
Ki - Năng lực cạnh tranh của hàng hóa i;
Ii - Hiệu quả tới hạn của hàng hóa i;
I0 - Hiệu quả tới hạn của hàng hóa được
sử dụng làm chuẩn để so sánh, còn gọi là hàng hóa gốc;
Pi - Giá hàng hóa, dịch vụ i;
P0 - Giá hàng hóa gốc
Trang 3Hiệu quả tới hạn của một hàng hóa, dịch vụ
nào đó được xác định trên cơ sở ý kiến đánh
giá của nhiều người, trong đó chủ yếu là ý
kiến của người tiêu dùng, có tham khảo ý kiến
của các nhà kiểm định về tính tiện ích, tính
tiện dụng, tính hữu ích của hàng hóa, dịch
vụ Hiệu quả tới hạn của hàng hóa, dịch vụ i
được xác định bằng công thức sau:
∑
=
α μ
= n
1 j j j
I
trong đó:
Ii - Hiệu quả tới hạn của hàng hóa, dịch
vụ i;
j = 1, 2, , n các tính chất của chất lượng
sản phẩm tạo nên giá trị sử dụng;
μj - Sự đánh giá của khách hàng về tính
chấ j;
αj - Tỷ trọng của tính chất j trong cấu thành
của chất lượng hàng hóa, dịch vụ i
IV kết luận
Năng lực cạnh tranh của hàng hóa, dịch
vụ là yếu tố cơ bản tạo nên năng lực cạnh
tranh của doanh nghiệp Các nhà sản xuất
phải luôn quan tâm tới việc nâng cao năng lực
cạnh tranh của sản phẩm dịch vụ do mình sản
xuất vì nó cho phép tạo ra được nhiều cơ hội
để tiêu thụ sản phẩm dịch vụ nghĩa là, doanh
nghiệp có nhiều cơ hội để phát triển
Trong phạm vi bài viết, trên cơ sở phân
tích tâm lý của người tiêu dùng đã đưa ra được
đúng bản chất năng lực cạnh tranh của sản
phẩm dịch vụ, phân tích và chỉ ra được các
yếu tố hình thành năng lực cạnh tranh của
hàng hóa, dịch vụ Trên cơ sở đó, đề xuất
phương pháp xác định năng lực cạnh tranh của
hàng hóa, dịch vụ cụ thể Đây là vấn đề hết sức
quan trọng đối với sự phát triển của doanh
nghiệp
Tài liệu tham khảo
[1] Mã Nghĩa Hiệp Tâm lý học tiêu dùng NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998
Dornbuseh Kinh tế học NXB Giáo dục, 1992♦