Chẳng hạn, một doanh nghiệp cần có 500 triệu VNĐ để thực hiện một dự án hay tài trợ cho các hoạt động của mình, để có được số vốn này doanh nghiệp có thể phát hành và bán ra các chứng kh
Trang 1lựa chọn công cụ tμi chính khi quyết định
huy động vốn trong doanh nghiệp
ThS Nguyễn quỳnh sang
Bộ môn Kinh tế xây dựng Khoa Vận tải – Kinh tế - Trường Đại học GTVT
Tóm tắt: Bμi viết đề cập đến một số nội dung, nhằm lμm cơ sở cho việc huy động vốn đáp
ứng nhu cầu tμi trợ của doanh nghiệp
Summary: The article is concerned with issues, which is the basis for capital mobilization
to meet financial demand of an enterprise
i Mở đầu
Huy động vốn được hiểu là cách thức
khai thác các nguồn vốn nhằm đáp ứng nhu
cầu vốn cho hoạt động của doanh nghiệp
Hay có thể hiểu là biện pháp làm tăng vốn
kinh doanh của doanh nghiệp
Chẳng hạn, một doanh nghiệp cần có
500 triệu VNĐ để thực hiện một dự án hay tài
trợ cho các hoạt động của mình, để có được
số vốn này doanh nghiệp có thể phát hành và
bán ra các chứng khoán nợ (chủ yếu là trái
phiếu) hay chứng khoán vốn (cổ phiếu) hay
nói cách khác doanh nghiệp có thể tăng nợ
hay tăng nguồn vốn chủ sở hữu?
ở đây, chúng ta thấy: thứ nhất, trái phiếu
và cổ phiếu chỉ là những công cụ tài chính
điển hình trong toàn bộ các loại hình của công
cụ tài chính Thứ hai, quan trọng hơn, quyết
định vay vốn không phải là sự kiện xảy ra một
lần duy nhất trong đời Trái lại, việc huy động
vốn ở bất cứ thời điểm nào chỉ đơn thuần là
một sự kiện có liên quan tới chiến lược tài
chính Đúng vậy, hôm nay doanh nghiệp cần
500 triệu, nhưng sẽ cần một số lượng nào đó
chưa xác định vào các năm kế tiếp Kết quả
là, một nhân tố chủ yếu của quyết định huy
động vốn hôm nay để trong tương lai vốn của doanh nghiệp sẽ được tăng lên Như vậy, chiến lược tài chính của doanh nghiệp sẽ là anh em sinh đôi với mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp và phương cách mà doanh nghiệp định hướng phát triển
ii lựa chọn công cụ tμi chính phù hợp
Cách thức lựa chọn một công cụ tài chính phù hợp thường được thực hiện theo một tiến trình gồm hai bước sau:
Bước thứ nhất là quyết định cần huy
động bao nhiêu vốn ở bên ngoài Thông thường, các doanh nghiệp căn cứ vào ước tính mức tăng trưởng doanh thu, yêu cầu chi mua các tài sản mới, thực hiện các dự án và số tiền
có thể huy động trong nội bộ doanh nghiệp
Số tiền cần thiết còn lại sẽ được huy động từ các nguồn bên ngoài doanh nghiệp Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu của nhiệm
vụ Sau đó cần phải xem xét cẩn thận thị trường tài chính và các điều kiện để doanh nghiệp có thể huy động được vốn
Khi số lượng tiền cần huy động từ bên
Trang 2ngoài đã được xác định thì bước thứ hai là lựa
chọn các công cụ tài chính sẽ được sử dụng Đây
là nhiệm vụ trung tâm của quyết định tài chính
Để có thể lựa chọn cho mình các công cụ
tài chính phù hợp, các doanh nghiệp cần thấy
rõ được ưu, nhược điểm của một số phương
thức huy động vốn, từ đó sẽ quyết định sử
dụng phương thức nào và bằng cách nào, có
thể khái quát như sau:
Thứ nhất: Doanh nghiệp có thể huy
động vốn bằng cách giảm tỷ lệ lợi nhuận
chia cho các cổ đông (giảm hoặc không chia
cổ tức): Việc cắt giảm tỷ lệ chia cổ tức một
mặt tạo điều kiện để doanh nghiệp có vốn đáp
ứng nhu cầu tài trợ, mặt khác, là để duy trì
tăng trưởng bền vững, từ đó sẽ làm gia tăng tỷ
lệ lợi nhuận giữ lại của doanh nghiệp
Thứ hai: Gia tăng đòn bẩy tài
chính, tức là tăng nợ vay: Gia tăng nợ vay
sẽ góp phần vào sự gia tăng lợi nhuận giữ lại
Nhưng việc sử dụng các khoản nợ vay cũng
cần phải ở một giới hạn nhất định, nếu không
doanh nghiệp sẽ luôn bị áp lực của các chủ
nợ cho vay về khối lượng nợ vay và tiền lãi
vay phải trả, do đó giá trị các đòn bẩy tài
chính mà doanh nghiệp sử dụng thường bị
hạn chế
Thứ ba: Phát hành cổ phiếu mới,
việc phát hành cổ phiếu mới để có vốn, có
một số hạn chế sau:
Một lμ: Việc phát hành thêm cổ phiếu sẽ
rất tốn kém về chi phí phát hành
Hai lμ: ảnh hưởng đến chỉ tiêu "thu nhập
trên mỗi cổ phiếu - EPF",
Ba lμ: Các nhà quản lý thường có tâm lý
ngại ngần trong việc phát hành cổ phiếu mới
Thực tế cho thấy, nếu các nhà quản trị
doanh nghiệp biết trước được suất sinh lời vốn
đầu tư (Return on Invested Capital- ROIC) thì
quyết định huy động vốn sẽ trở nên quá dễ
dàng: tức là, hễ cứ suất sinh lời vốn đầu tư r lớn hơn lãi suất vay i' thì đi vay nợ, còn ngược
lại thì thực hiện bằng vốn chủ sở hữu Vấn đề
ở đây, là các giá trị trong tương lai của r lμ
chưa biết được vμ thường lμ không có tính chắc chắn Do đó quyết định huy động vốn
trở thành việc so sánh giữa các lợi ích và chi phí dự kiến khi sử dụng đòn bẩy tài chính
iii một số yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn công cụ tμi chính
Công cụ tài chính bao gồm nhiều loại như
cổ phiếu, trái phiếu, các công cụ vay nợ khác Khi thiết lập một công cụ tài chính các doanh nghiệp cần phải làm việc trên ba biến số:
- Yêu cầu thanh toán của nhà đầu tư đối với dòng ngân lưu trong tương lai;
- Quyền hạn của nhà đầu tư trong việc tham gia vào các quyết định của doanh nghiệp
- Yêu cầu thanh toán nợ đối với giá trị tài sản khi doanh nghiệp bị phá sản
Mặt khác, khi lựa chọn công cụ tài chính doanh nghiệp cần cân nhắc đến các yếu tố chủ yếu sau:
3.1 Tính linh hoạt tài chính
Liệu doanh nghiệp có nên huy động 500 triệu VNĐ vào ngày hôm nay bằng cách bán trái phiếu hay cổ phiếu? Thực ra, các quyết
định riêng lẻ này là một phần không thể tách rời của chiến lược tài chính dài hạn và là một
bộ phận quan trọng của doanh nghiệp để tiếp cận thị trường vốn theo thời gian
Xét trường hợp tăng trưởng, nếu doanh nghiệp có khả năng huy động nợ vay hoặc vốn chủ sở hữu với những điều khoản chấp nhận được thì việc ra quyết định là đơn giản Doanh nghiệp chỉ cần chọn ra cấu trúc vốn đã
định trước trên cơ sở xem xét việc đánh đổi giữa rủi ro và lợi nhuận trong dài hạn và rồi
Trang 3dựa trên cấu trúc nợ - vốn chủ sở hữu đã xác
định để quyết định cấu trúc vốn hiện tại sao
cho phù hợp với mục tiêu đã định Do đó, nếu
tỷ lệ nợ so với vốn chủ sở hữu thấp hơn chỉ số
cho trước, thì phương thức huy động bằng nợ
vay dĩ nhiên sẽ được chọn, trừ khi vốn chủ sở
hữu đang sẵn sàng với các điều kiện huy
động hấp dẫn bất ngờ
Trường hợp thực tế hơn, theo đó việc tiếp
cận được thị trường tài chính là không có gì
đảm bảo, thì việc ra quyết định trở nên phức
tạp hơn Khi đó, doanh nghiệp không chỉ lo về
các mục tiêu dài hạn mà còn phải xem quyết
định ngày hôm nay sẽ ảnh hưởng ra sao tới
việc tiếp cận thị trường tài chính trong tương
lai của doanh nghiệp Đây là một vấn đề của
cái gọi là tính linh hoạt tài chính: cần làm sao
để cho quyết định ngày hôm nay không huỷ
hoại các lựa chọn phương thức huy động vốn
trong tương lai
3.2 Tín hiệu thị trường
Theo kết quả nghiên cứu của một số tác
giả cho thấy, khi doanh nghiệp thông báo bán
ra cổ phiếu mới để huy động vốn thì có hiện
tượng giảm giá cổ phiếu so với trước khi công
bố Ngựơc lại, nếu doanh nghiệp công bố mua
lại một số cổ phiếu thì lại làm cho giá cổ phiếu
tăng lên đáng kể
Tại sao giá cổ phiếu lại có phản ứng như
vậy? Không ai có thể biết chắc được cả,
nhưng có nhiều giả thuyết và nhiều giải thích
khác nhau đã được đưa ra Thứ nhất, theo
nhận định bởi các nhà quản trị và những người
hoạt động thực tế trên thị trường, nguyên nhân
của phản ứng là do cổ phiếu bị suy vi (chia
nhỏ, làm loãng), giống như một sự giảm về
chất Theo lý luận này, khi phát hành cổ phiếu
làm cho các cổ đồng đang sở hữu các cổ
phiếu hiện hành của doanh nghiệp sẽ có giá
trị thấp hơn Ngược lại, khi doanh nghiệp mua
lại một số cổ phiếu sẽ làm tỷ lệ phần trăm về
quyền sở hữu của cổ đông đang sở hữu cổ
phiếu hiện hành tăng lên và do đó giá cổ
phiếu sẽ lên Như vậy, nếu doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn có thể
có kết quả không như mong muốn
3.3 Quyết định tài chính và tăng trưởng bền vững
Khi một doanh nghiệp không có khả năng hay không muốn bán ra các cổ phiếu mới, thì tốc độ tăng trưởng bền vững là:
trong đó: P- hệ số lãi ròng R- Tỷ lệ lợi nhuận giữ lại;
A- Số vòng quay tài sản
Trong công thức trên, P và A được quyết
định bởi phần hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Thách thức tài chính là chính sách cổ tức, là vấn đề huy động vốn và chiến lược tăng trưởng sao cho doanh nghiệp phát triển với tốc độ mong muốn mà không phải dùng
đến phương cách phát hành cổ phiếu thường
3.4 Sự thận trọng
Các doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng cao hơn tốc độ tăng trưởng bền vững sẽ phải
đương đầu với thách thức kép là làm sao duy trì tính linh hoạt về tài chính và ở mức có thể, cần tránh các tín hiệu tiêu cực của việc thông báo phát hành cổ phiếu mới Muốn vậy doanh nghiệp cần tiến hành một chiến lược tài chính sao cho tạo ra được tốc độ tăng trưởng tối ưu Sau đây là các chính sách đề nghị:
- Doanh nghiệp cần duy trì hệ số đòn bẩy tài chính thận trọng mặc dù khả năng vay mượn còn thừa, như vậy sẽ đảm bảo sự liên tục trong quá trình tiếp cận các thị trường tài chính
- Thực hiện tỷ lệ chi trả cổ tức khiêm tốn
để doanh nghiệp có khả năng huy động phần lớn lợi nhuận vào công cuộc phát triển nội bộ của doanh nghiệp
- Sử dụng các loại chứng khoán ngắn
Trang 4hạn và khả năng vay mượn còn thừa chưa sử
dụng tới như là các công cụ có tính thanh
khoản tạm thời để cung cấp tài chính trong
một số năm đầu khi mà nhu cầu đầu tư lớn
hơn các nguồn lực nội tại sẵn có
- Nếu thấy huy động vốn bên ngoài là
cần thiết thì chỉ nên vay nợ khi không đe doạ
đến tính linh hoạt về tài chính Bởi vì, đối với
một doanh nghiệp khi phát hành trái phiếu
hay sử dụng các khoản vay họ có những cái
lợi sau:
+ Không bị chia sẻ quyền điều hành
doanh nghiệp;
+ Chi phí để có được vốn được giữ ở
một mức nhất định, do đó tính toán được và so
với cổ tức là một mức không tính được cho
nên huy động vốn bằng trái phiếu hoặc vay
đối với người có dự án rẻ hơn phát hành cổ
phiếu;
+ Tiền trả lãi được tính vào chi phí,
tức là giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp;
+ Dùng được "đòn bẩy tài chính" nên
có thể dùng tiền của người để thu lợi cho mình
- Bán ra các cổ phiếu hoặc làm giảm tốc
độ tăng trưởng chỉ áp dụng như là những giải
pháp cuối cùng sau khi các biện pháp khác tỏ
ra vô hiệu Khi bán ra các cổ phiếu, ngoài các
hạn chế đã nêu trên, doanh nghiệp có những
điều bất lợi là:
+ Quyền điều hành doanh nghiệp bị
chia sẻ và cổ đông có thể chuyển quyền đó
cho người khác; người sáng lập doanh nghiệp
sẽ mất quyền kiểm soát doanh nghiệp lúc nào
không hay, nếu nắm giữ ít cổ phần;
+ Lợi tức của doanh nghiệp bị chia
sẻ cho cổ đông
+ Tăng thuế thu nhập doanh nghiệp
phải nộp, bởi vì cổ tức trả cho các cổ đông
không được coi là một yếu tố chi phí
Tuy nhiên, nó cũng đem lại cho doanh
nghiệp những mối lợi lμ:
+ Không bị buộc phải trả tiền gì cho
cổ đông;
+ Doanh nghiệp có uy tín vì có vốn sẵn (nguồn vốn chủ sở hữu chiếm tỷ trọng cao) nên dễ vay nợ được;
+ Giá cổ phiếu sẽ tăng khi doanh nghiệp làm ăn có lãi vì người đầu tư thích mua
nó để tránh sự mất giá của đồng tiền
Tóm lại: Khi doanh nghiệp có nhu cầu
huy động vốn để tài trợ cho các hoạt động mình, có thể có nhiều cách chọn lựa công cụ tài chính khác nhau như phát hành cổ phiếu, trái phiếu, hoặc sử dụng các công cụ vay nợ khác Tuỳ theo mục tiêu, doanh nghiệp cần lựa chọn cho mình những công cụ tài chính phù hợp, một mặt làm sao vừa đáp ứng đầy
đủ, kịp thời cho nhu cầu tài trợ, mặt khác, phải
đảm bảo nhịp độ tăng trưởng ổn định, bền vững và chi phí phải trả cho việc huy động vốn
là thấp nhất là một vấn đề hết sức phức tạp và quan trọng Với những nội dụng đã đề cập ở trên chúng tôi hy vọng đáp ứng một phần nhỏ
bé nào đó làm cơ sở trong việc lựa chọn công
cụ tài chính khi huy động vốn của các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp xây dựng giao thông nói riêng
Tài liệu tham khảo
vốn và quản lý trong công ty cổ phần NXB Tuổi trẻ,
2000
[2] Nguyễn Tất Bình Phân tích quản trị tài chính
NXB Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, 2002
[3] GS TSKH Nghiêm Văn Dĩnh, TS Phạm Văn Vạng Quản trị sản xuất kinh doanh của doanh
nghịêp xây dựng giao thông Khoa Sau đại học - Trường đại học GTVT, 2000
[4] Nguyễn Hải Sản Quản trị tài chính doanh