Quá trình phát triển đô thị gắn liền với sự phát triển của hạ tầng giao thông đó là điều tất yếu và cần thiết, chính vì thế trong nhiều năm qua Nhà nước đã huy động vốn đầu tư phát triển
Trang 1Một số giải pháp thu hút vμ quản lý vốn đầu tư xây dựng giao thông
ThS tạ văn trọng
Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải III
Tóm tắt: Bμi báo trình bμy các kết quả nghiên cứu thực trạng đầu tư xây dựng giao thông
vμ đề ra các giải pháp để thu hút vμ quản lý vốn đầu tư xây dựng giao thông
Summary: The article researchs on the real situation of investment in transport
construction and proposes some solutions to attract and manage investment
Phát triển hạ tầng giao thông là nhân tố
tất yếu đáp ứng nhu cầu phát triển của một
nền kinh tế Do vậy, trong những năm vừa qua
Nhà nước đã quan tâm rất nhiều đến phát
triển cơ sở hạ tầng giao thông, đặc biệt ở các
khu đô thị lớn và các khu công nghiệp tập
trung
Cơ sở hạ tầng giao thông đô thị đáp ứng
nhu cầu giao thông của người dân và kích
thích nhu cầu về giao thương vận chuyển
hàng hoá phát triển Quá trình phát triển đô thị
gắn liền với sự phát triển của hạ tầng giao
thông đó là điều tất yếu và cần thiết, chính vì
thế trong nhiều năm qua Nhà nước đã huy
động vốn đầu tư phát triển mạng lưới giao
thông theo nhiều phương thức khác nhau như:
Nhà nước trực tiếp đầu tư từ nguồn vốn ngân
sách; áp dụng phương thức xây dựng - khai
thác - chuyển giao (BOT); Nhà nước và nhân
dân cùng làm; thực hiện các dự án ODA Kết
quả là hạ tầng kỹ thuật Giao thông vận tải
được cải thiện, mạng lưới đường được mở rộng
và nâng cấp Hệ thống cảng biển, sân bay
được phát triển Hệ thống giao thông đô thị
được mở rộng và hiện đại hoá, góp phần tăng
thêm cảnh quan, cải thiện bộ mặt đô thị của
một quốc gia đang phát triển
Việc phát triển các công trình giao thông
ở các khu công nghiệp, khu chế xuất đã thúc
đẩy mạnh mẽ quá trình thu hút vốn đầu tư vào khu công nghiệp của các doanh nghiệp trong nước cũng như doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, góp phần đáng kể và tích cực đến tình hình kinh tế - xã hội của quốc gia như: tạo thêm nhiều việc làm cho xã hội, đóng góp vào
sự tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội(GDP) của quốc gia, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp tiếp cận công nghệ sản xuất và quản
lý tiên tiến trên thế giới, tạo quan hệ giao thương và nâng tầm quan hệ quốc tế của đất nước
Ngược lại đến lượt mình, quá trình phát triển kinh tế không những mang lại lợi ích về mặt kinh tế cho một quốc gia, nâng cao mức sống cho người dân, mà còn tạo ra nhiều nguồn vốn đầu tư cho các công trình giao thông Đầu tư xây dựng giao thông luôn là đòn bẩy để phát triển kinh tế, phát triển kinh tế hỗ trợ đắc lực nguồn vốn cho phát triển giao thông; hai vấn đề này có mối quan hệ tương
hỗ lẫn nhau
Tuy nhiên, thực tế xây dựng các công trình giao thông chưa thật sự đáp ứng với nhu cầu phát triển kinh tế lâu dài và bền vững của
đất nước Nguyên nhân chủ yếu là do nguồn vốn đầu tư cho các công trình giao thông còn hạn chế, cơ chế quản lý và sử dụng vốn đầu
Trang 2tư chưa thật sự hiệu quả
Về vốn đầu tư: nguồn vốn đầu tư xây
dựng công trình giao thông chưa đủ khả năng
đáp ứng nhu cầu cần thiết phát triển.Vốn đầu
tư từ ngân sách còn quá ít là do nguồn ngân
sách của quốc gia rất hạn chế, trong khi còn
phải chi tiêu đáp ứng nhu cầu về giáo dục, y
tế, quốc phòng cũng là những vấn đề rất cần
thiết Khả năng đầu tư vốn của các doanh
nghiệp xây dựng công trình giao thông trong
nước cũng gặp nhiều khó khăn, hầu hết có
quy mô vừa và nhỏ, nhiều công trình thực hiện
chậm tiến độ, ảnh hưởng rất lớn đến kế hoạch
tài chính của doanh nghiệp, môi trường đầu tư
và an sinh xã hội
Nguồn vốn đầu tư xây dựng giao thông
đang là vấn đề nan giải và nhiều khó khăn,
trong khi đó luôn xảy ra tình trạng thất thoát
vốn đầu tư trong quá trình thực hiện dự án và
khai thác dự án Theo tổng thanh tra nhà
nước, năm 2003, qua thanh tra, kiểm tra 14 dự
án, công trình cấp trung ương có vốn đầu tư
hơn 8.192 tỷ đồng đã phát hiện thất thoát
1.225 tỷ đồng (tương đương 19,1%); công
trình nâng cấp, cải tạo cầu Nguyễn Văn Trỗi
quốc lộ 14B đã phát hiện sai phạm hơn 5 tỷ
đồng trong khi tổng vốn thực hiện dự án chỉ
gần 50 tỷ đồng Sự thất thoát, lãng phí vốn
đầu tư được phát hiện với tỷ lệ trung bình 6%
ở các công trình cấp địa phương và khoảng
7% ở các công trình cấp ngành [1]
Thanh tra Nhà nước còn cho biết qua 2
năm thực hiện thanh tra đầu tư xây dựng cơ
bản theo quyết định số 273/QĐ - TTg của Thủ
tướng Chính phủ cho thấy mức độ vi phạm
quy định về thi công, giám sát và nghiệm thu
công trình tại các địa phương là rất lớn Trong
số 1.505/2.318 dự án, công trình do các địa
phương tiến hành thanh tra thì có tới 53,3% dự
án thi công sai thiết kế, thi công sai chủng loại
vật tư thiết bị Có 47,8% dự án vi phạm về
quyết toán công trình như: chậm quyết toán, vi
phạm thực hiện bảo hành công trình, 27,5%
dự án không khảo sát hoặc khảo sát thiếu chính xác, thay đổi thiết kế nhưng không trình cấp có thẩm quyền phê chuẩn [2]
Từ thực tế trên, Nhà nước cần thực hiện
đồng thời hai nhóm giải pháp có liên quan đến hai lĩnh vực có quan hệ mật thiết với nhau là thu hút vốn đầu tư và sử dụng vốn đầu tư một cách có hiệu quả hơn, cụ thể:
Thứ nhất: Vốn đầu tư thực hiện các dự
án công trình giao thông thường là rất lớn.Do vậy, trong thời gian tới, để thu hút vốn đầu tư, chính phủ cần mạnh dạn thực hiện các giải pháp sau:
1 Có chính sách cởi mở hơn trong việc khuyến khích đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (FDI), mở rộng huy động vốn qua thị trường
để xây dựng công trình giao thông Điều này
có thể giải quyết tình trạng thiếu vốn đầu tư của các doanh nghiệp trong nước và giảm gánh nặng cho nguồn ngân sách còn eo hẹp của chính phủ Riêng năm 2003 huy động vốn qua thị trường đã đạt khoảng 230.000 tỷ đồng, bằng 35%GDP [3]
2 Tiếp tục huy động vốn đầu tư dưới hình thức phát hành trái phiếu nhằm vay vốn nhàn rỗi còn rất lớn trong nhân dân để xây dựng công trình giao thông Đến 11/2003 tổng lượng trái phiếu Chính phủ đã huy động đạt khoảng 24.000 tỷ đồng [3]
3 Có chính sách để tranh thủ các nguồn vốn ODA, tổ chức quản lý thực hiện các dự án ODA nhanh chóng và hiệu quả, khắc phục tình trạng ký hợp đồng vay vốn trong khi dự án chưa được nghiên cứu khả thi và chưa thực hiện giải phóng mặt bằng, tránh lãng phí trả lãi vay vốn
4 Quy hoạch mạng lưới giao thông đồng
bộ, có tầm chiến lược lâu dài và bền vững, có như vậy mới thật sự tạo định hướng đầu tư phát triển giao thông, thúc đẩy thu hút vốn
đầu tư
Trang 3Thứ hai: Trước thực trạng quản lý sử
dụng vốn đầu tư chưa chặt chẽ, còn nhiều thất thoát và lãng phí, chính phủ cần nhanh chóng thực hiện các biện pháp sau:
1 Xây dựng hệ thống chuẩn mực kiểm toán trong đầu tư xây dựng công trình giao thông Các chuẩn mực này sẽ hình thành khung pháp lý trong quản lý vốn đầu tư từ khi hình thành chủ trương đầu tư, chuẩn bị đầu tư
đến giai đoạn triển khai dự án cho đến khi kết thúc và khai thác dự án
2 Xây dựng hệ thống kiểm toán nội bộ trong doanh nghiệp xây dựng giao thông Bộ phận này kết hợp chặt chẽ với các bên tư vấn giám sát trong quá trình thực hiện dự án, thực hiện đúng tiến độ dự án, như vậy không những nâng cao chất lượng công trình mà còn tăng cường khả năng kiểm soát vốn của dự
án
3 Đẩy mạnh công tac kiểm tra, giám sát quá trình đầu tư từ giai đoạn lập dự án cho
đến khi hoàn thành và đưa dự án vào khai thác sử dụng, hạn chế và ngăn chặn tối đa thất thoát và lãng phí vốn trong quá trình đầu tư dự án, thậm chí có thể mở rộng giám sát bởi người dân tại địa phương nơi có dự án
được thực hiện
Trên đây là những giải pháp cấp bách, thiết thực, nếu được thực hiện sẽ thật sự tạo
điều kiện và kích thích thu hút vốn đầu tư phát triển mạng lưới giao thông và sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư góp phần tích cực và quan trọng nhằm nâng cao sự phát triển kinh tế của
đất nước
Tài liệu tham khảo
[1] Báo Lao động số 2924 ra ngày 18/2/04
[2] Báo Sài gòn giải phóng số 9576 ra ngày 26/2/04
[3] Thời báo kinh tế Việt nam ra ngày 31/12/03♦