CÁC HÌNH THÁI SIÊU ÂM CỦA GAN NHIỄM MỠ ppsx

CÁC HÌNH THÁI GAN NHIỄM MỠ VỀ MẶT SIÊU ÂM PHÂN LOẠI GAN NHIỄM MỠ TRÊN SIÊU ÂM 1-Lan tỏa; 2-Khu trú: -Dạng bản đồ : vùng echo dày xen kẽ vùng echo kém; -Hình chêm wedged shape hay ở q

CÁC HÌNH THÁI SIÊU ÂM CỦA GAN NHIỄM MỠ

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Gan nhiễm mỡ (GNM) là một vấn đề các bác sĩ khám siêu âm phải đương đầu

hàng ngày Trong chẩn đoán và xử trí gan nhiễm mỡ vẫn còn một số điều chưa

thống nhất, gây khó khăn cho bác sĩ lâm sàng và bệnh nhân

Bài này đề cập đến tình trạng gan nhiễm mỡ và chú ý đến thực thể GNM không

hoàn toàn (partial or incomplete steatosis of the liver) làm cho gan có hình ảnh tổn

thương giả bướu (pseudotumoral lesion)

II ĐỊNH NGHĨA

Danh từ : gan thấm mỡ, gan thoái hóa mỡ

Gan nhiễm mỡ là sự tích tụ chất béo chủ yếu là triglycérides trong bào tương của

tế bào gan Gan có thể hơi to hơn bình thường hoặc nặng 5-6 kg tùy mức độ tích tụ

mỡ

Bệnh nhân thường không có triệu chứng gì nên tình huống phát hiện gan nhiễm

mỡ thường là ngẫu nhiên khi đi khám sức khỏe tổng quát được chỉ định siêu âm

bụng hoặc khi đi khám các bệnh khác Rất hiếm khi gan nhiễm mỡ được phát hiện

vì gan to hoặc đau hạ sườn phải nhất là trong tình trạng gan nhiễm mỡ do rượu

hoặc gan nhiễm mỡ do thai kỳ

III CÁC HÌNH THÁI GAN NHIỄM MỠ VỀ MẶT SIÊU ÂM

(PHÂN LOẠI GAN NHIỄM MỠ TRÊN SIÊU ÂM)

1-Lan tỏa;

2-Khu trú:

-Dạng bản đồ : vùng echo dày xen kẽ vùng echo kém;

-Hình chêm ( wedged shape ) hay ở quanh tĩnh mạch cửa trong gan;

-Gan nhiễm mỡ lan tỏa có xen kẽ những nốt mô gan lành, tạm gọi là mô gan lành

tồn lưu trên nền gan nhiễm mỡ ( focal sparing area );

-Trên nền gan bình thường có những nốt gan nhiễm mỡ khu trú echo dày hơn mô

chung quanh, dạng này trên thực tế ít gặp nhất

IV NGUYÊN NHÂN

1-Dinh dưỡng:

-Béo phì : một nghiên cứu của Assy N và cs năm 2000 đã ghi nhận khoảng 50 %

bệnh nhân tăng lipide máu có gan nhiễm mỡ trên siêu âm

-Phẩu thuật bắt cầu ống tiêu hoá ( intestinal bypass );

-Nuôi ăn qua ống ( parenteral nutrition )

2- Chuyển hóa:

-Tiểu đường týp 2;

-Bệnh rối lọan tích tụ glycogen;

-Tăng lipide máu

3-Do thuốc:

-Rượu;

-Corticosteroids

-Thuốc có độc tính tế bào

4-Vô căn

Trong nghiên cứu của tác giả Lê Thành Lý ( Luận án tiến sĩ y học: Giá trị chẩn

đoán của siêu âm 2 chiều trong gan nhiễm mỡ ), tác giả ghi nhận 2 nguyên nhân

nổi bật là sự lạm dụng corticosteroid và béo phì

V BÀN LUẬN

Gan nhiễm mỡ không hoàn toàn là một hiện tượng khá thường gặp trên siêu âm

bụng tổng quát và có hình thái siêu âm đa dạng, đôi khi có thể đưa tới chẩn đoán

sai lầm

Các hình thái siêu âm thường gặp :

1 - Gan nhiễm mỡ lan tỏa

-Gan echo dày, lan tỏa: bình thường trên cùng một lát cắt siêu âm thì gan sáng hơn

thận khoảng 2 độ trên thang xám ( gray scale ) Trong tình trạng gan nhiễm mỡ lan

tỏa do bất kỳ nguyên nhân gì cũng đều có chung một hình ảnh là tăng độ hồi âm

lan tỏa ( gan sáng hơn thận hơn 2 độ xám), tăng hút âm phía sau, giảm số lượng

mạch máu;

Gan nhiễm mỡ lan tỏa thường được chia làm 3 mức độ:

·Độ 1 ( nhẹ ): độ hồi âm gan tăng nhẹ, hiện tượng hút âm ở phần xa của gan nhẹ,

vách tĩnh mạch cửa trong gan còn thấy rõ

·Độ 2 ( trung bình ): độ hồi âm gan tăng trung bình, hút âm trung bình, vách tĩnh

mạch cửa trong gan mờ

·Độ 3 ( nặng ): độ hồi âm gan tăng mạnh, hút âm phần xa mạnh ( không quan sát

được phần xa của gan dù đã tăng TGC tăng tối đa ), rất khó xác định tĩnh mạch

cửa trong gan

2 – Gan nhiễm mỡ khu trú

-Nền gan echo dày, có một hay nhiều nhân echo kém thường gặp ở các vị trí sau:

+ giường túi mật ( phân thùy 4 hoặc 5 );

+ cạnh tĩnh mạch cửa trong gan;

+ cạnh dây chằng liềm;

-Nền gan echo dày, có sang thương dạng mảng dẹp bao quanh túi mật, tĩnh mạch

cửa và dây chằng tròn

Đây là những vùng có phân bố mạch máu ít ( hypo vascularized territories ), do đó

nhiễm mỡ ít hơn vùng gan echo dày lận cận

Trên những bệnh nhân có tiền căn điều trị ung thư thì gan nhiễm mỡ dạng cục đã

và đang đặt ra vấn đề chẩn đoán phân biệt với di căn gan vì lý do thái độ xử trí

hoàn toàn khác nhau trong 2 trường hợp

VI KẾT LUẬN

Kết luận gan nhiễm mỡ trên siêu âm nên được đọc và hiểu là “gan có độ hồi âm

dày hơn bình thường, nghĩ đến gan nhiễm mỡ”, vì chẩn đoán gan nhiễm mỡ là

chẩn đoán của nhà giải phẫu bệnh học

Siêu âm là phương tiện chẩn đóan hình ảnh có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, tuy

nhiên trên siêu âm không thể phân biệt được gan nhiễm mỡ (fatty liver) với viêm

gan nhiễm mỡ (fatty liver hepatitis), chỉ có thể xác định được bằng xét nghiệm

SGPT, GGT

Cho đến nay các phương tiện chẩn đoán hình ảnh phổ biến như siêu âm và

X-quang cắt lớp điện toán mới chỉ cho phép phát hiện gan nhiễm mỡ, cộng hưởng từ

cho phép chẩn đoán các trường hợp gan nhiễm mỡ thể giả bướu, ghi hình phổ

cộng hưởng từ (MRS- magnetic resonance spectroscopy) mới cho phép định lượng

mức độ thâm nhiễm mỡ của gan

Tiêu chuẩn vàng (gold standard) để chẩn đoán xác định gan nhiễm mỡ, nhất là gan

nhiễm mỡ không đồng bộ là sinh thiết gan Tuy nhiên trên thực tế lâm sàng không

phải tất cả bệnh nhân đều dễ dàng chấp nhận phương pháp này

Như vậy, gan nhiễm mỡ là một thực thể bệnh lý khá phức tạp, là hệ quả của nhiều

bệnh lý, cần được quan tâm tìm nguyên nhân để điều trị bệnh căn thay vì chỉ điều

trị triệu chứng như trong phần lớn các trường hợp như hiện nay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1-Bệnh gan do rượu, BS Hoàng Long

2-Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, BS Nguyễn Hoàng Tuấn

3-L’imagerie de la stéatose hépatique focale – Rôle de l’imagerie par résonance

magnétique ( IRM ), M Golli, A Rahmouni, D Mathieu, C Adrien, N.Jazaerli,

T.H Dao, C Anglade

4-Bệnh học các tạng và hệ thống, NXB Y Học 1994

5-Textbook of DIAGNOSTIC ULTRASONOGRAPHY, Sandra L Hagen-

Ansert, 1983

6-The NICER Year Book 1996, ULTRASONOGRAPHY

7-Radiodiagnostic, J.P Monnier, J.M Tubiana 1996

8-Siêu âm bụng tổng quát, Nguyễn Phước Bảo Quân

BS ĐỖ BÌNH MINH

Khoa Chẩn Đoán Hình Ảnh BV UNG BƯỚU