Tính chất hai mặt của toàn cầu hóa hiện nay với tương lai của chủ nghĩa tư bản và triển vọng của chủ nghĩa xã hội

Có thể nói, chủ nghĩa tư bản thực hiện được một bước phát triển thì cũng tạo ra những gì không dung được với chính nó. Từ góc nhìn này, chủ nghĩa tư bản toàn cầu hóa thực sự là "chủ nghĩa tư bản chống chủ nghĩa tư bản", là "chủ nghĩa tư bản hướng tới hậu tư bản, phi tư bản". Xu hướng vận động khách quan của CNTB trong xu thế toàn cầu hóa tiếp tục chuẩn bị tiền đề không chỉ vật chất - kỹ thuật, mà cả những nhân tố hợp lý trong thiết chế chính trị, nhà nước cho chủ nghĩa xã hội.

MỞ ĐẦU

Toàn cầu hóa là xu thế khách quan, là quá trình tất yếu Nó diễn ra trongmọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trước hết là trên lĩnh vực kinh tế Toàn cầu hóakinh tế thúc đẩy rất nhanh, rất mạnh sự phát triển và xã hội hóa các lực lượng sảnxuất, đưa lại sự tăng trưởng kinh tế cao Toàn cầu hóa tạo sự truyền bá và chuyểngiao trên quy mô ngày càng lớn những thành quả mới, những đột phá sáng tạo vềkhoa học và công nghệ, về tổ chức và quản lý, về sản xuất và kinh doanh, đưa kiếnthức và kinh nghiệm đến với các quốc gia, dân tộc

Trào lưu chủ nghĩa tự do mới ra đời (các đại diện tiêu biểu là R Ri-gân và

M Thát-chơ), trở thành căn cứ lý luận để chủ nghĩa tư bản (CNTB) lũng đoạnquốc tế bành trướng ra toàn cầu Sự bùng nổ mạng lưới các công ty xuyên quốcgia và internet làm cho thị trường toàn cầu trở thành công xưởng toàn cầu, tạo cơ

sở vật chất to lớn để CNTB thực hiện tham vọng lũng đoạn, khống chế toàn cầu

Các chủ trương của chủ nghĩa tự do mới được thực hiện mạnh mẽ đem lại một

bước phát triển mới trong CNTB, song những mâu thuẫn vốn có của nó lại bộc lộtrầm trọng thêm

Có thể nói, chủ nghĩa tư bản thực hiện được một bước phát triển thì cũngtạo ra những gì không dung được với chính nó Từ góc nhìn này, chủ nghĩa tư bản

toàn cầu hóa thực sự là "chủ nghĩa tư bản chống chủ nghĩa tư bản", là "chủ nghĩa tư bản hướng tới hậu tư bản, phi tư bản" Xu hướng vận động khách quan của CNTB

trong xu thế toàn cầu hóa tiếp tục chuẩn bị tiền đề không chỉ vật chất - kỹ thuật,

mà cả những nhân tố hợp lý trong thiết chế chính trị, nhà nước cho chủ nghĩa xãhội

Việt Nam là một nước đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa

(XHCN), nhờ quá trình toàn cầu hóa, chúng ta có lợi thế của nước đi sau để "đi tắt, đón đầu” trong một số lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ Chúng ta có điều kiện thuận

lợi để mở rộng thương mại quốc tế, thu hút đầu tư và nguồn lực bên ngoài nhằmphát triển các ngành sản xuất mà ta có lợi thế, qua đó, thúc đẩy sự tăng trưởngkinh tế Cùng với những thuận lợi trên, toàn cầu hóa cũng đang có những tác độngxấu đến mọi mặt của đời sống xã hội nước ta

Với ý nghĩa đó, tôi chọn vấn đề: “tính chất hai mặt của toàn cầu hóa hiện

nay với tương lai của chủ nghĩa tư bản và triển vọng của chủ nghĩa xã hội” làm

đề tài tiểu luận hết môn của mình

NỘI DUNG

Chương 1

TOÀN CẦU HÓA VÀ TÍNH CHẤT HAI MẶT CỦA TOÀN CẦU HÓA

1.1 Quan niệm về toàn cầu hóa

Sau vài thập niên thảo luận, lịch sử toàn cầu hóa (TCH) dường như dài hơn,khi thời điểm xuất hiện của nó được các nhà nghiên cứu xác định ngày càng lùi xahơn về quá khứ Lúc đầu, toàn cầu hoá được hiểu là một hiện tượng mới của thếgiới hiện đại ra đời cùng với việc gia tăng kinh tế thương mại nhờ xuất hiện cáccông ty đa quốc gia, liên quốc gia sau Chiến tranh thế giới II và từ lúc thuật ngữ

“toàn cầu hoá” được sử dụng phổ biến hơn sau những năm 60 của thế kỷ trước.Sau đó, khi nhận ra nhiều nội dung của toàn cầu hoá đã có từ lâu trong quan niệm

về các vấn đề toàn cầu, hoặc về các thể chế quốc tế hoá, người ta nhận thấy việc

sử dụng vàng làm bản vị trao đổi (Gold Standard, 1870) giữa các loại tiền tệ cùng

với sự bành trướng của đế quốc Anh hồi thế kỷ XIX đã có ý nghĩa như một sựkhởi đầu TCH Khi mở rộng quan niệm về toàn cầu hoá ra ngoài các nội dungthương mại, người ta lại thấy cuộc vượt biển tìm ra châu Mỹ của ChristopherColumbus năm 1492, hay chuyến thám hiểm vòng quanh thế giới của FerdinandMagellan năm 1522 cũng chính là những hình thức rất điển hình của toàn cầu hoá.Nhưng nếu công nhận Columbus hay Magellan là thủy tổ của hiện tượng toàn cầuhoá, thì cũng tương tự như thế, người ta khó có thể phủ nhận, TCH phải chăng đã

bắt đầu từ khi các “thương nhân lạc đà” vào thế kỷ thứ 2 trước công nguyên khai thông “con đường tơ lụa” với chiều dài khoảng 7000 cây số nối liền phương

Đông với phương Tây

Quả thực, việc xác định thời điểm xuất hiện TCH ở hầu hết các nhà nghiêncứu chuyên nghiệp đều có những lý lẽ khó bác bẻ Nhưng nếu kéo lùi lịch sử TCH

đến tận “con đường tơ lụa” thì vấn đề sẽ trở nên kém ý nghĩa hoặc chuyển sang ý nghĩa khác Bởi vậy, tôi chú ý đến ý kiến của Thomas L Friedman (dù chỉ là một

nhà báo, nhưng uy tín của ông khi phát ngôn về những vấn đề toàn cầu thì chính

học giả uyên bác Joseph E Stiglitz cũng phải coi là có giá trị) Trong “Chiếc Lexus và cây ôliu” 1999, Friedman chọn thời điểm bức tường Berlin sụp đổ năm

1989 và dùng hình tượng “thế giới tròn 10 tuổi” để chỉ TCH với sự mới mẻ của

nó Trong “Thế giới phẳng: Tóm lược lịch sử thế giới thế kỷ XXI”, 2005, Friedman tiếp tục khẳng định ý nghĩa của giai đoạn lịch sử hiện đại này bằng việc

chọn thời điểm năm 2000 với sự ra đời của Internet và thương mại điện tử làmmốc để đánh giá Theo Friedman, hiện thời thế giới đang ở trong giai đoạn TCH

“ba chấm không” (3.0) Nghĩa là, “chúng ta đang ở trong một hệ thống quốc tếmới Hệ thống này có logic, có quy luật, có áp lực và có động lực riêng của nó -

nó đáng được gọi bằng cái tên riêng - TCH” [6 tr 26-27]

Như vậy, toàn cầu hóa đã bắt đầu từ khá sớm chứ không phải chỉ ở vài thậpniên gần đây Cách đây 158 năm, trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Mác

và Ph.Ăngghen đã viết: "Đại công nghiệp đã tạo ra thị trường thế giới, thị trường

mà việc tìm ra châu Mỹ đã chuẩn bị sẵn Thị trường thế giới thúc đẩy cho thươngnghiệp, hàng hải, những phương tiện giao thông tiến bộ phát triển mau chóng lạthường " Đó chính là quá trình quốc tế hóa - giai đoạn trước của toàn cầu hóa

Như vậy, toàn cầu hoá trước hết là một quá trình kinh tế và kỹ thuật - công

nghệ; đồng thời, là một quá trình kinh tế - xã hội và quá trình chính trị - xã hội,vừa tạo ra những lợi ích chung, những thể chế phổ biến, vừa chứa đựng nhiều lợiích, khuynh hướng khác nhau, mâu thuẫn nhau giữa các chủ thể tham gia Bởi vậy,toàn cầu hoá là một quá trình vừa hợp tác rộng mở, vừa đấu tranh gay gắt, phứctạp giữa các quốc gia, tập đoàn, cộng đồng, cá nhân với nhau Mặc dù không hềmất đi cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc, nhưng “đặc điểm nổi bật tronggiai đoạn hiện nay của thời đại là các nước với chế độ xã hội và trình độ phát triểnkhác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi íchquốc gia, dân tộc”

1.2 Tính chất hai mặt của toàn cầu hóa

Nếu nhìn tổng thể quá trình phát triển của nền kinh tế quốc tế, thì chính cáccuộc cách mạng khoa học kỹ thuật - công nghệ đóng vai trò to lớn làm tăng nhanhchóng thu nhập thế giới, đồng thời thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa kinh tế thế giới

Từ thế kỷ XI đến thế kỷ XVI, thu nhập thế giới hàng năm chỉ hơi nhích lên,nhưng từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX đã tăng khoảng 50% Sau đó, trong một thế

kỷ (1850 1950) nó đã tăng gấp 3 lần Và chỉ trong nửa cuối thế kỷ 20 (1950 2000) lại tăng gấp 3 lần nữa

-Thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX, mọi hoạt động thương mại, tài chính,tiền tệ, đầu tư đều tăng nhanh Từ 1990 đến 1997, tăng trưởng khối lượng xuấtkhẩu thế giới hàng năm đạt 7% đạt trong khi tăng trưởng GDP thế giới chỉ đạt 3%.Lượng tiền trao đổi qua các giao dịch tài chính quốc tế hàng ngày trên thế giớinăm 1986 mới ở mức 200 tỉ USD thì đến năm 1996 đã lên tới 1.500 tỉ USD (naylên tới 3.500 tỷ USD) Từ năm 1991 đến 1997, đầu tư trực tiếp nước ngoài cũngtăng 10% Năm 1990 tổng số các công ty xuyên quốc gia là 35.000 với 150.000chi nhánh thì đến 1997 đã lên tới 53.000 công ty với 450.000 chi nhánh hoạt độngtrên khắp thế giới

Đấy là những nhân tố thúc đẩy sự phát triển chung của nền kinh tế thế giới,tạo điều kiện ít nhiều thuận lợi cho các nước tham gia vào tiến trình toàn cầu hóa

do sự phân công chuyên sâu trong hợp tác quốc tế

Nhưng vì toàn cầu hóa mang tính chất tư bản chủ nghĩa rõ rệt "khi mà cácnước tư bản chủ nghĩa giàu có nhất, các công ty tư bản xuyên quốc gia đang nắmtrong tay những nguồn lực vật chất và phương tiện hùng mạnh nhất để tác độnglên toàn thế giới như vốn, kỹ thuật, công nghệ, các tổ chức và thể chế kinh tế, tàichính, tiền tệ, thương mại quốc tế Họ nắm cả những phương tiện hùng mạnh nhấttrong lĩnh vực sản xuất tinh thần và tác động tinh thần, cả những nguồn lực quantrọng nhất về chất xám ", thì rõ ràng quá trình toàn cầu hóa có nhiều bất lợi chocác nước nghèo và đang phát triển

Nếu như trước đây, sự tăng trưởng của nền kinh tế thế giới còn dựa trênnguồn nguyên nhiên liệu, các nước nghèo và đang phát triển còn nhiều lợi thế đấu

tranh, thì ngày nay nhân tố tri thức, cùng phương tiện truyền thông ngày càngđóng vai trò quan trọng lại nằm trong tay các nước phát triển giàu có

Và toàn cầu hóa không những không tạo ra mức sống đồng đều cho mọi người,mọi quốc gia, mọi khu vực mà ngược lại nó làm cho hố ngăn cách giàu nghèongày càng sâu rộng, bất bình đẳng ngày càng lớn Theo chương trình Liên hợpquốc về phát triển (PNUD) thì cuối những năm 90, 85% thu nhập thế giới rơi vàotúi 1/5 số người giàu nhất (trong khi vào những năm 60 họ mới chiếm 70%), 1/5

số người nghèo nhất chỉ chiếm 1,4% (những năm 60 còn chiếm 2,3%)

Khóa họp đặc biệt của Đại hội đồng Liên hợp quốc diễn ra ở Giơnevơ mớiđây đã kết luận "nghèo đói, sự không đồng đều và tình trạng mất an ninh đã tănglên trên thế giới kể từ khi toàn cầu hóa được khởi động" Cách đây 5 năm, sốngười nghèo là 1 tỷ nay đã lên tới 1,2 tỷ Các nước công nghiệp hóa giàu hơn cácnước nghèo nhất tới 74 lần Trong 30 nước nghèo nhất, thu nhập bình quân thực tếđầu người đã giảm đi trong 35 năm qua Tài sản của 3 nước giàu nhất thế giới lớnhơn tổng sản phẩm quốc dân nội địa của các nước kém phát triển nhất cộng lại với

số dân lên tới 600 triệu người Còn theo báo cáo của Hội nghị Liên hợp quốc vềthương mại và phát triển (CNUCED), thì trong số 644 tỷ USD đầu tư quốc tế, 2/3vào Mỹ và Liên minh châu Âu, tất cả các nước đang phát triển chỉ thu hút được1/3, trong đó cả lục địa châu Phi chỉ nhận được 8,3 tỷ USD tức chỉ chiếm 1,3%

Thực chất "các nhà đầu tư quốc tế chủ yếu đến từ các nước phát triển vàđộng cơ của họ là lợi nhuận kinh tế chứ không phải là giúp các nước đang pháttriển tăng trưởng bền vững”

Những năm 90, toàn cầu hóa có giúp cho tuổi thọ trung bình tăng lên và nạn

mù chữ giảm đi phần nào Nhưng những người mắc bệnh Aids lại tăng gấp đôi chỉtrong thời gian từ 1990 - 1997 Đến năm 1997 vẫn còn 850 triệu người lớn tuổikhông biết đọc, biết viết; 1/3 tỷ người vẫn không được sử dụng nước sạch; 1/7 trẻ

em ở độ tuổi đi học vẫn không được đến trường; 160 triệu trẻ em bị suy dinhdưỡng và số trẻ em phải làm việc nặng nhọc còn nhiều hơn thế

Gánh nặng nợ nần chồng chất cũng làm cho các nước nghèo và kém pháttriển khó tranh thủ được những thuận lợi của toàn cầu hóa Sự mở cửa biên giới dohội nhập vào tiến trình toàn cầu hóa còn có nguy cơ làm gia tăng tình trạng buôn

lậu vũ khí, ma tuý và làm trôi nổi số nhân công có tay nghề cao Chẳng hạn, năm

1998 hơn 250.000 lao động châu Phi tay nghề cao sang làm việc tại châu Âu vàHoa Kỳ (10), và nếu tính toàn bộ các nước đang phát triển thì con số đó phải lêntới hàng triệu Nạn chảy máu chất xám này ảnh hưởng không nhỏ đến quá trìnhhội nhập và phát triển của các nước nghèo và đang phát triển

Toàn cầu hóa cũng tác động mạnh đến việc hoạch định chính sách quốc giacủa từng nước vì các Nhà nước sẽ khó khăn hơn trong việc thiết kế chính sáchkinh tế xã hội của mình dưới con mắt xoi mói của các thị trường kinh tế và tàichính đã được toàn cầu hóa Các nước chịu sức ép lớn buộc phải đặt các thoảthuận đa phương lên trên chính sách quốc gia

Chính vì thế mà toàn cầu hóa diễn ra với "bao nhiêu mâu thuẫn đủ loại, cực

kỳ phức tạp, đan xen Đó là mâu thuẫn giữa một bên là quyền lực và lợi ích chiphối, thao túng của những thế lực tư bản quốc tế, các nước tư bản chủ nghĩa vớimột bên là chủ quyền và lợi ích quốc gia, dân tộc Đó là mâu thuẫn ngay tronglòng các nước tư bản chủ nghĩa, giữa các tập đoàn tư bản với nhau Đó là mâuthuẫn giữa tăng trưởng của cải với phân phối không công bằng dẫn tới phân cựcgiàu nghèo ngày càng tăng giữa các quốc gia và trong mỗi nước, giữa trung tâmvới ngoại vi, giữa Bắc với Nam Đó là mâu thuẫn giữa kinh tế tăng trưởng với vănhóa, đạo đức xã hội suy đồi do tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường toàn cầuhóa Đó là mâu thuẫn giữa hợp tác và đấu tranh Là mâu thuẫn giữa xã hội vớithiên nhiên biểu hiện ở hiểm hoạ ngày càng tăng và mâu thuẫn cho đời sống conngười do tàn phá môi trường sinh thái

Tóm lại, toàn cầu hóa là một quá trình tất yếu và những lợi ích mà nó manglại là không thể phủ nhận Tuy nhiên, toàn cầu hóa cũng đặt ra muôn vàn khókhăn, thách thức và mâu thuẫn cho các quốc gia đặc biệt là các nước nghèo và cácnước đang phát triển

Chương 2

TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY VỚI TƯƠNG LAI CỦA CHỦ NGHĨA

TƯ BẢN VÀ TRIỂN VỌNG CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

2.1 Toàn cầu hóa hiện nay với tương lai của chủ nghĩa tư bản

2.1.1 Toàn cầu hóa kinh tế hiện nay, xét về không gian tồn tại của nó, là

sự tiếp tục quá trình xã hội hóa lực lượng sản xuất tư bản chủ nghĩa bằng cách

mở rộng kiểu sản xuất tư bản chủ nghĩa ra toàn cầu

Quá trình xã hội hóa LLSX tư bản chủ nghĩa, trên bình diện không giankinh tế có hai trình độ là quốc tế hóa và toàn cầu hóa hiện nay Ở thế kỷ XIX,những cuộc cách mạng trong sản xuất và quá trình công nghiệp hóa lần thứ nhất,những phát kiến địa lý và sự mở rộng thị trường của chủ nghĩa tư bản… đã thúcđẩy và làm cho LLSX định hình rõ tính chất quốc tế Lần này, từ giữa thế kỷ XX

và cả những năm xắp tới của thế kỷ XXI, cuộc cách mạng công cụ sản xuất mànòng cột là những thành tựu khoa học và công nghệ mới đang thâm nhập và làmcho LLSX của nhân loại đại tới một trình độ mới Quá trình liên kết, phụ thuộc lẫnnhau trong hoạt động sản xuất, mậu dịch, tài chính tiền tệ giữa các nước tăng vọt;nguyên tắc kinh tế thị trường chi phối hầu hết nền kinh tế; mức độ tham gia phâncông lao động quốc tế và khả năng chiếm lĩnh thị trường thế giới đang là nhữngyếu tố xác định vị thế kinh tế của mỗi nước trong toàn cầu hóa kinh tế

2.1.2 Toàn cầu hóa kinh tế hiện nay đang có sự lặp lại những logic của quốc tế hóa ở những thế kỷ trước, song với một trình độ cao hơn và cũng đặt ra những vấn đề chính trị - xã hội gay gắt hơn với chủ nghĩa tư bản

Hiện nay, công nghệ thông tin với chức năng trợ lực, khai phóng… nănglực tư duy cho con người cùng với các thành tựu khoa học và công nghệ khác chắcchắn sẽ tạo ra một tiền đề rộng lớn cho phát triển lực lượng sản xuất Hệ dẫntruyền của nó hiện nay gồm những nguyên tắc của kinh tế thị trường và nhữngthiết chế kinh tế - xã hội còn mang đậm dấu ấn của chủ nghĩa tư bản Vấn đề là ởchỗ hệ dẫn truyền ấy liệu có phù hợp cới toàn cầu hóa kinh tế hiện đại

Toàn cầu hóa hiện nay, cũng như ở các thế kỷ trước, trước tiên là một hiệntượng kinh tế nhưng không thuần túy kinh tế, mà xen vào đó, chi phối nó là nhiềuyếu tố chính trị, văn hóa, xã hội nhưng có nội dung, hình thức mức độ, xu hướngkhác Trên phương diện chính trị - xã hội, toàn cầu hóa kinh tế đang là sự pháttriển mới của LLSX hiện đại lấy chủ nghĩa tư bản làm “hệ dẫn truyền”, điều nàyđồng nghĩa với sự bành trướng kiểu sản xuất – trao đổi – tiêu thụ hàng hóa tư bảnchủ nghĩa ra toàn cầu Lưu thông kinh tế toàn cầu, phân công lao động toàn cầuđang diễn ra với nhiều quốc gia đang có chế độ chính trị - xã hội khác nhau; song

về cơ bản những nguyên tắc điều phối quan hệ kinh tế quốc tế đang dựa trênnhững thiết chế và chế định của chủ nghĩa tư bản hiện đại Ba chủ thể lợi ích nổibật hiện nay là các nhà nước – dân tộc (mà chủ yếu là các nước tư bản lớn); cáccông ty xuyên quốc gia và các thiết chế kinh tế toàn cầu như WTO, WB, IMF…đang chi phối toàn cầu hóa kinh tế và làm nên phương diện chính trị - xã hội của

nó Hiệu quả kinh tế và hệ quả xã hội của quá trình toàn cầu hóa kinh tế hiện naykhông chỉ phụ thuộc vào tầm vóc, công năng của nó mà còn bị chi phối sâu sắcbởi phương diện này

Nổi lên trong đời sống chính trị - xã hội quốc tế hiện đại là những vấn đềchính trị - xã hội mà toàn cầu hóa kinh tế đang đặt ra Trên thực tế toàn cầu hóakinh tế hiện nay đang trong trạng thái không bình thường mà giới nghiên cứu diếnđạt tính chất ấy bằng nhiều cách khác nhau, như “tính đồng đẳng”, “ngoài vòngkiểm soát”… Bản chất của những hiện tượng ấy là mất bình đẳng về lợi ích giữacác nước phát triển (mà chủ yếu là nhóm G7) với các nước đang phát triển; sự canthiệp thô bạo của chủ nghĩa đế quốc vào chủ quyền quốc gia, dân tộc độc lập, bảnsắc văn hóa của những nước “đang chuyển đổi” nền kinh tế theo hướng hội nhậptoàn cầu hóa kinh tế; mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế và chất lượngcủa phát triển xã hội chưa được giải quyết hài hòa Những vấn đề chính trị - xã hội

đó khách quan đặt ra nhu cầu là toàn cầu hóa kinh tế cần có một môi trường, một

hệ điều tiết chính trị - xã hội khác để nó phát triển trong bình đẳng và tiến bộ.Không giải quyết được những vấn đề này, chính bản thân quá trình bành trướngLLSX theo bề rộng cũng bị cản trở Các hiện tượng “phản toàn cầu hóa” là ví dụđiển hình

Trong hai mươi năm tới, quá trình bành trướng theo bề rộng của LLSXTBCN với sức mạnh như là “một cơn hồng thủy” sẽ cuốn hút theo tiến trình của

nó nhiều quốc gia đang trong “quá trình chuyển đổi” Có hai sức mạnh tạo nên lựccuốn hút này, một là logic của quá trình xã hội hóa LLSX, và hai là sức mạnh kinh

tế mang nhiều tính cưỡng bức của những nước tư bản chủ nghĩa phát triển đang cốgắng “tạo ra một thế giới theo hình ảnh của nó” Hai sức mạnh đó tạo nên haichiều hướng phát triển khác nhau sau đây:

Thứ nhất: quá trình xã hội hóa LLSX là tất yếu của tiến bộ xã hội, của văn

minh; nó không chấp nhận thái độ đầy mâu thuẩn của các nước tư bản chủ nghĩaphát triển (mà đứng đầu là Mỹ); vừa muốn các nước đang phát triển đi theo conđường tư bản chủ nghĩa thông qua quá trình toàn cầu hóa kinh tế, lại vừa khôngmuốn họ trở thành đối thủ cạnh tranh mới của mình Thực tế cũng không chấpnhận mô hình phát triển theo kiểu “chủ nghĩa quốc gia”, “đóng cửa”, “tự lực – tựcường”, hoặc tư duy phi biện chứng trong nhận thức một thời; đối lập tuyệt đốivới những thành quả văn minh được tạo ra trong CNTB Sứ mệnh lịch sử thế giớicủa giai cấp công nhân mang bản chất quốc tế và nó không hề xa lạ với nhữnghiện tượng quốc tế phản ánh tiến bộ xã hội Chủ động hội nhập quá trình toàn cầuhóa kinh tế không chỉ là một tiền đề để phát triển kinh tế mà còn là một tiến trìnhhợp với logic phát triển

Thứ hai: đối với các nước đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa,

toàn cầu hóa kinh tế hiện nay đặt ra thách thức nhiêu hơn là cơ hội Các nước đangphát triển theo định hướng XHCN tham gia phân công lao động quốc tế, hội nhậpquốc tế với trình độ thấp hơn rất nhiều, lại phải chấp nhận những ‘luật chơi” hiệncòn đậm dấu ấn tư bản chủ nghĩa, sẽ phải trả một giá không rẻ nếu để chệchhướng trong khi hội nhập kinh tế thế giới Chệch hướng lớn nhất đối với CNXHhiện thực khi tham gia toàn cầu hóa hiện nay là quên mất vai trò lịch sử trao cho làtạo nên một kiểu phát triển mới thông qua toàn cầu hóa kinh tế Chủ nghĩa xã hộiphải tham gia chủ động và tích cực vào quá trình toàn cầu hóa kinh tế vì triểnvọng phát triển của nó và vì tương lai của toàn cầu hóa trên chất lượng mới; bìnhđẳng giữa các quốc gia và không còn chế độ người bóc lột người Giá trị thực tiễnlớn nhất mà chủ nghĩa xã hội hiện thực mang lại là tham gia vào một quá trình

kinh tế quốc tế, hiện đang còn mang đậm dấu ấn của chủ nghĩa tư bản, để neu lênmột kinh nghiệm thực tiễn cho việc giải quyết, trên một cơ sở mới, những vấn đềcủa toàn cầu hóa hiện nay Không nên quên một điều rằng, ngay trong thời kỳchiến tranh lạnh trước đây, khi thế giới được phân thành hai hệ thống khá biệt lập

cả về chính trị và kinh tế thì những giá trị của chủ nghĩa xã hội hiện thực vẫn bằngmọi cách thâm nhập vào chủ nghĩa tư bản và làm cho nó phải có những điều chỉnhtheo hướng dân chủ hóa; rất có thể trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế hiện nay,những chân giá trị của các nước đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa

sẽ thông qua cái kinh tế mà tiềm nhập và tạo nên những tiến hóa trong lòng chủnghĩa tư bản Toàn cầu hóa đã chuẩn bị thêm một bước mới về điều kiện vật chất,kinh tế, xã hội, văn hóa cho chủ nghĩa xã hội trong tương lai

2.1.3 Toàn cầu hóa kinh tế cũng đẩy nhanh quá trình tới hạn của chủ nghĩa tư bản.

Hiện nay, toàn cầu hóa kinh tế đang mang đậm dấu ấn của chủ nghĩa tư bản,song “tính đảo ngược luôn tồn tại trong lịch sử Đặc biệt là đảo ngược, từ phảnđộng thoái bộ sang đi lên và tiến bộ, từ phá hủy sang xây dựng, từ hủy diệt sangkhôi phục và tăng trưởng, từ vô nhân đạo sang văn minh” “Từ chủ nghĩa tư bảntoàn cầu hóa rồi chủ nghĩa cộng sản toàn cầu hóa sẽ là một quá trình lịch sử lâudài, quanh co song biện chứng đã vạch ra, cái xu thế lớn này là không thể đảongược Không được lãng quên xu thế đó trong khi chủ nghĩa xã hội hội nhập kinh

tế quốc tế

Sự bành trướng theo chiều rộng của chủ nghĩa tư bản hiện đại một mặt tiếptục nỗ lực của chủ nghĩa tư bản, mà Mác và Ăng ghen đã vạch ra, là ‘tạo ra mộtthế giới theo hình ảnh của nó”, mặc khác nó cũng nằm chung trong logic của sựphát triển hiện đại là “lịch sử ngày càng trở thành lịch sử thế giới” – từ hai góc độnày, sự phát triển theo hướng toàn cầu của LLSX hiện đại vừa là một thức tế phảnánh khả năng biến đổi của chủ nghĩa tư bản, vừa là một hiện tượng mang tính quyluật phát triển của kinh tế hiện đại Từ quá trình bành trướng theo chiều rộng nàycủa LLSX TBCN, đối với nhiều quốc gia đang phát triển, toàn cầu hóa tạo điềukiện khai thác nhiều tiềm năng kinh tế, phát huy được nhiều lợi thế so sánh thôngqua phân công lao động quốc tế và là một tác động quan trọng khiến cho cơ chế

kinh tế của nhiều quốc gia dần chuyển đổi theo cơ chế kinh tế thị trường và hộinhập kinh tế quốc tế nó thúc đẩy sự phát triển kinh tế ở những nước còn lạc hậu,lôi cuốn họ tham gia sâu hơn vào quá trình xã hội hóa LLSX của thế giới hiện đại.Tính toàn cầu của chủ nghĩa tư bản hiện đại, theo tư tưởng của C Mác chưa kếtthúc quá trình của nó chừng nào mà những LLSX, mà chế độ xã hội đó tạo địa bànđầy đủ cho phát triển, còn chưa phát triển…

Từ phương diện này, toàn cầu hóa kinh tế cũng làm rõ dần tất yếu kinh tế vềquá trình tới hạn của chủ nghĩa tư bản Nó khai triển mâu thuẩn cơ bản củaphương thức sản xuất TBCN đến mọi ngõ ngách của thế giới qua những biểu hiệncủa xã hội đa dạng Đó là mâu thuẩn giữa giai cấp công nhân hiện đại đang bịCNTB toàn cầu bóc lột giá trị thặng dư với mọt giai cấp tư sản “ngày càng trở nên

là giai cấp thừa” trong sản xuất xã hội; đó là mâu thuẩn giữa các nước phát triểnvới các nước đang phát triển, giữa các nước giàu và nước nghèo hay phương Bắc

và phương Nam, giữa trung tâm và ngoại vi; đó là mâu thuẫn của lợi ích từngquốc gia, dân tộc với lợi ích của các tập đoàn tư bản; giữa các nước phát triển vàđang phát triển…Tất cả đều mang bản chất hoặc là sự phản ánh mâu thuẩn cơ bảncủa chủ nghĩa tư bản Sự phát triển của LLSX hiện đại đang vươn tới quy mô toàncầu nhưng bị chặn lại Một phương thức sản xuất khi đã tới giới hạn tự nhiên của

nó sẽ bắt đầu quá trình “tự chết”, tự phủ định Chủ nghĩa tư bản hiện đại với tưcách là một hiện tượng lịch sử càng phát triển nhanh bao nhiêu thì càng mau tớihạn bấy nhiêu

Từ thực tiễn của sản xuất hiện đại, nhu cầu có một toàn cầu hóa trên trình

độ mới đang hiện rõ và mầm mống của một phương thức sản xuất mới cũng đanglớn dần, đó là phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa

2.1.4 Khủng hoảng kinh tế thế giới hiện nay và điều chỉnh chiến lược của chủ nghĩa tư bản.

Khủng hoảng kinh tế của CNTB không phải là điều mới lạ nhưng khủnghoảng kinh tế hiện nay có tính mới Ít ai ngờ là nó đến nhanh và có sức tàn phá vớimức độ hủy diệt như vầy đối với cơ chế quan trọng nhất của CNTB – cơ chế tàichính Cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay với mức độ trầm trọng và với quy mô

toàn cầu Các trung tâm kinh tế lớn nhất như Mỹ, Nhật Bản, liên minh Châu Âucùng lần lượt rơi vào suy thoái khủng hoảng trong mootj thời gian ngắn.

Hậu quả của nền kinh tế thế giới là nghiêm trọng và đa diện Cuộc khủnghoảng tài chính bắt đầu từ Mỹ được ví như “Trận Trân Châu Cảng về kinh tế” hay

“cơn đại hồng thủy” Nó làm rung chuyển toàn bộ nền kinh tế thế giới…Rất cóthể, diện mạo tương lai của nền kinh tế - tài chính thế giới sẽ thay đổi sau cuộckhủng hoảng này Hệ lụy khác cũng rất trầm trọng Trong bản báo cáo về lao độngtrên thế giới năm 2009, ILO dự báo rằng trong năm 2010, toàn thế giới có 230triệu người không có việc làm…

Với tiến trình toàn cầu hóa, đây cũng là sự phá sản của mô hình “chủ nghĩa

tự do” mới Quan niệm chủ đạo của lý thuyết này là đẩy mạnh hoạt động của thịtrường tự do, khuyến khích tư nhân hóa và hạn chế sự can thiệp, kiểm soát của nhànước Chủ nghĩa tự do mới và hệ thống kinh tế do nó dẫn dắt được thể hiện tậptrung nhất trong hệ thống tài chính, đã đem lại sự phát triển bột phát cùng vớinhiều sự tàn phá ghê gớm ở mức độ vượt quá tầm kiểm soát đối với kinh tế củaCNTB Lý thuyết ấy đã sụp đổ sau gần 30 năm vận hành “Thị trường tự do, toàncầu hóa và phi điều tiết đã phát triển trên toàn cầu trong 30 năm qua, thời đại đónay đã chấm dứt và một thời đại mới đã đến Hội nhập tài chính và kinh tế toàncầu đang đảo chiều Vai trò của nhà nước cùng với sự bảo hộ thương mại và tàichính đang gia tăng” (Roger C.Altman: Những hậu quả địa chính trị xa hơn của khủng hoảng tài chính, Báo Nhân dân, ngày 25/6/2009). Chủ nghĩa tư bản từ cuộc khủng hoảngnày chắc chắn sẽ có những điều chỉnh chiến lược

Và một hệ quả khác là, toàn cầu hóa hiện đang mang đậm tính chất tư bảnchủ nghĩa hiện nay sẽ không thể như cũ

CNTB độc quyền nhà nước vài thập niên gần đây đã dần chuyển thànhCNTB độc quyền xuyên quốc gia thông qua toàn cầu hóa kinh tế Trong quá trìnhnày, các công ty độc quyền xuyên quốc gia là lực lượng thao túng thị trường quốc

tế (Hiện nay khoảng 500 công ty xuyên quốc gia đang chiếm 1/3 GDP của thếgiới, thâu tóm 70% đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), 2/3 mậu dịch quốc tế vàtrên 70% hợp đồng chuyển nhượng công nghệ) Hỗ trợ cho các công ty này là cácđịnh chế toàn cầu do CNTB thao túng như Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng