Nghiên cứu kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường đang diễn ra ở nước ta hiện nay

Nước ta sau khi giành được độc lập ở miền bắc , Đảng đã xác định đưa đất nước lên tiến lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển TBCN.

A - ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong thời kì đầu của xã hội loài người do sự lạc hậu của lực lượngsản xuất,nên sản xuất xã hội mang tính tự cung tự cấp khiến nhu cầu củacon người bị bó hẹp trong một giới hạn nhất định Khi lực lượng sản xuấtphát triển và có nhiều thành tựu mới, con người dần thoát khỏi nền khinh

tế tự nhiên và chuyển sang nền kinh tế sản xuất hàng hoá Nền kinh tếhàng hoá phát triển càng mạnh mẽ và đến đỉnh cao của nó là nền kinh tếthị trường Kinh tế thị trường có những ưu việt của nó , đó là sự thoảmãn tối đa nhu cầu của con người vói một khối lượng hàng hoá khổng lồ.Tuy nhiên nó cũng bộc lộ những hạn chế , nhất là trong chế độ xã hộiTBCN , một chế độ xã hội ở đó chỉ có lợi nhuận được chú trọng hàng đầudẫn đến sự phân hoá xã hội sâu sắc và quyền bình đẳng trong xã hội bịxem nhẹ

Nhận biết trước tình hình đó, trong quá trình nghiên cứu về hìnhthái kinh tế xã hội Mac và Anghen đã đưa ra dự đoán: CNTB sớm muộncũng bị thay thế bởi một chế độ xã hội cao hơn , chế độ xã hội trong đócon người hoàn toàn tự do, văn minh và bình đẳng, có nền kinh tế pháttriển bền vững, xã hôị công bằng Đó là chủ nghĩa cộng xản mà giai đoạnthấp của nó là CNXH - thời kì chuyên chính của giai cấp vô sản

Nước ta sau khi giành được độc lập ở miền bắc , Đảng đã xácđịnh đưa đất nước lên tiến lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển TBCN.Khi miền bắc hoàn toàn được giảI phóng thì cả nước bước vào thời kì quá

độ lên CNXH Đại hội Đảng VI (1986) là một bước ngoặt lịch sử củanền kinh tế vói đường lối mới của Đảng để phát triển đất nước Theo đó

ta xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ

chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN Tưtưởng ấy càng được nhấn mạnh trong các kì đại hội tiếp theo của Đảng.

Cho tới nay, sau hơn mười năm đổi mới ta đã gặt hái được nhiềuthành tựu đáng kể Tuy nhiên bên cạnh đó còn có khá nhiều những mặtcần điêù chỉnh

Một số suy nghĩ và giải pháp qua nghiên cứu kinh tế hàng hoá,kinh tế thị trường đang diễn ra ở nước ta hiện nay sẽ phần nào giúp tahiểu rõ hơn về thực trạng của nước ta trong thời kì quá độ này

Do hạn chế về hiểu biết nên trong bài viết này của em sẽ khótránh đựơc những sai sót Kính mong được các thầy cô chỉ bảo để bài viếtthêm phần sâu sắc

Em xin chân thành cảm ơn

B - NỘI DUNG:

PHẦN ĐỀ CƯƠNG KHÁI QUÁT

I - LÝ LUẬN MAC - LÊNIN VỀ KINH TẾ HÀNG HOÁ VÀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ THỰC TIỄN VẤN ĐỀ NÀY Ở VIỆT NAM TRONG THỜI

KÌ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH HIỆN NAY.

1- Kinh tế hàng hoá:

a Điều kiện ra đời :

Thực tế nền kinh tế thế giới cho thấy không nước nào mà nềnkinh tế hàng hoá hay kinh tế thị trường lại vận động hoàn toàn dưới sựđiều khiển “vô hình”của các quy luật kinh tế khách quan Mà chúng đềuvận động theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của các doanh nghiệp vànhà nước và với mức độ và phạm vi khác nhau tuỳ thuộc điều kiện lịch sửcủa mỗi nước

Kinh tế hàng hoá là mô hình kinh tế trong đó hầu hết các quan

hệ kinh tế được thực hiện trên thị trường dưới hình thái hàng hoá và dịch

vụ, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước

Kinh tế hàng hoá ra đời và tồn tại trong nhiều hình thái kinh tế

xã hội gắn liền với hai điều kiện tiền đề:

Một là: Có sự phân công lao động xã hội Phân công lao động xã

hội là sự chuyên môn hoá sản xuất, mỗi ngươì chỉ sản xuất một hay một

số loại sản phẩm nhất định Những nhu cầu cuộc sống đòi hỏi phải cónhiều loại sản phẩm Vì vậy người sản xuất này phải dựa vào người sảnxuất khác phải trao đổi sản phẩm cho nhau Như vậy phân công lao động

xã hội là biểu hiện sự phát triển của lực lựơng sản xuất làm cho năng suấtlao động tăng lên và làm cho trao đổi sản phẩm trở thành tất yếu Nó là cơ

sở của sản xuất hàng hoá

Hai là: Có chế độ tư hữu hoặc các hình thức sở hữu khác nhau về

tư liệu sản xuất và sản phẩm đIều này làm cho người sản xuất hàng hoá

độc lập với nhau và mỗi người có quyền chi phối sản phẩm của mình, cóquyền đem sản phẩm của mình trao đổi với người khác

Như vậy : Phân công lao động xã hội làm người sản xuất phụthuộc vào nhau còn chế độ tư hữu lại chia rẽ họ làm họ độc lập với nhauđây là một mâu thuẫn Mâu thuẫn này chỉ được giải quyết thông qua traođổi, mua bán sản phẩm của nhau Sản xuất hàng hoá ra đời bắt nguồn từyêu cầu của cuộc sống

* Sơ lược về lịch sử phát triển sản xuất hàng hoá:

Sản xuất hàng hoá ra đời từ sản xuất tự cấp tự túc và thay thế nótrong quá trình lịch sử lâu dài

Ở các xã hội trước chủ nghĩa tư bản, sản xuất hàng hoá là sản xuấtgiản đơn chỉ giữ vai trò phụ thuộc Tuy nhiên chính sản xuất hàng hoágiản đơn đã tạo khả năng phát triển lực lượng sản xuất thiết lập các mốiliên hệ kinh tế giữa các đơn vị kinh tế trước đó vốn tách biệt nhau

Quan hệ hàng hoá phát triển nhanh chóng ở thời kỳ chế độ phongkiến tan rã và góp phần thúc đẩy quá trình đó diễn ra mạnh mẽ hơn

Hình thức điển hình nhất, cao nhất, phổ biến nhất của sản xuấthàng hoá là sản xuất hàng hoá TBCN Dưới CNTB quan hệ hàng hoáthâm nhập vào mọi lĩnh vực, mọi chức năng của nền sản xuất xã hội,hàng hoá trở thành tế bào của nền sản xuất xã hội Nó mang đặc điểm:Dựa trên sự tách rời tư liệu sản xuất với sức lao động trên cơ sở bóc lộtlao động làm thuê dưới hình thức chiếm đoạt giá trị thặng dư

Sản xuất hàng hoá tiếp tục tồn tại và phát triển dưới CNXH Đặcđiểm của sản xuất hàng hoá XHCN là nó không dựa trên cơ sở chế độngười bóc lột người và nó nhằm mục đích thoả mãn nhu cầu vật chất, tinhthần của mọi thành viên xã hội trên cơ sở sản xuất kinh doanh

* Tính ưu việt của sản xuất hàng hoá:

Sản xuất hàng hoá tiếp tục tồn tại và phát triển ở nhiều xã hội làsản phẩm của lịch sử phát triển sản xuất của loài người Bởi vậy nó có

nhiều ưu thế, và là một phương thức hoạt động kinh tế tiến bộ hơn hẳn sovới sản xuất tự cấp tự túc :

Nó làm thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, nâng caonăng suất lao động xã hội Nó thúc đẩy quá trình xã hội hoá sản xuấtnhanh tróng làm cho sự phân công chuyên môn hoá sản xuất ngày càngsâu sắc, hợp tác hoá chặt chẽ hình thành các mối liên hệ kinh tế và sự phụthuộc lẫn nhau của những người sản xuất hình thành thị trường trongnước và thế giới

Nó thúc đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, đó là

cơ sở để thúc đẩy quá trình dân chủ hoá, bình đẳng và tiến bộ xã hội

Phân công lao động xã hội đã phá vỡ các mối quan hệ truyềnthống của nền kinh tế tự nhiên khép kín, tạo cơ sở thống nhất, phụ thuộclẫn nhau giữa những người sản xuất vào hệ thống của hợp tác lao động

Sự phân công lao động của ta đã ngày càng chi tiết hơn đến từng ngành,từng cơ sở và ở phạm vi rộng hơn nữa là toàn bộ nền kinh tế quốc dân.hiện nay ta đã có hàng loạt các thị trường được hình thành từ sự phancông lao động đó là: Thị trường công nghệ, thị trường các yếu tố sảnxuất,…Tạo đà cho nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần phát triển giúp

ta nhanh chóng hoà nhập được với kinh tế trong khu vực và thế giới

Trong nền kinh tế đã và đang tồn tại nhiều hình thức sở hữukhác nhau về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động Sở hữu toàn dân, sở

hữu tập thể của những người sản xuất hàng hoá nhỏ, sở hữu tư nhânTBCN, sở hữu hỗn hợp, đồng sở hữu,…Chế độ xã hội hoá sản xuất giữacác ngành, các xí nghiệp trong cùng một hình thức sở hữu vẫn chưa đềunhau Sở dĩ như vậy là do cơ cấu kinh tế của ta giờ là cơ cấu kinh tế nhiềuthành phần, sự tồn tại của các thành phần kinh tế là một tất yếu kháchquan

Sản xuất hàng hoá là để trao đổi đáp ứng nhu cầu của xã hội nênngười sản xuất có điều kiện để chuyên môn hoá cao Trình độ tay nghềđược nâng lên do tích luỹ kinh nghiệm, tiếp thu được tri thức mới Công

cụ chuyên dùng được cải tiến, kỹ thuật mới được áp dụng do đó cạnhcạnh tranh ngày càng gay gắt khiến cho năng suất lao động được nânglên, chất lượng sản phẩm ngày càng được cải thiện và tốt hơn Hiệu quảkinh tế được trú trọng làm mục tiêu đánh giá sự hoạt động của các thànhphần kinh tế Việc trao đổi hàng hoá dựa trên nguyên tắc ngang giá khiếncho người sản xuất luôn tìm cách tiết kiệm giảm đến mức tối đa nhữngchi phí cá biệt, giảm giá trị hàng hoá cá biệt để có lợi nhuận khi trao đổi.Trên cơ sở phân công lao động, sản xuất hàng hoá phát triển Khi sảnxuất hàng hoá phát triển sẽ làm phân công lao động ngày càng cao hơn,sâu hơn Quan hệ hàng hoá, tiền tệ, quan hệ thị trường ngày càng đượcchủ thể sản xuất hàng hoá vận dụng có hiệu quả hơn và từ đó ngoài cácquan hệ kinh tế phát triển mà các quan hệ pháp lý xẫ hội, tập quán, tácphong cũng thay đổi

Chính từ tính ưu việt rất riêng, rất có lợi ( tuy bên cạnh đó vẫncòn có những khuyết tật ) của sản xất hàng hoá mà tại đại hội VII Đảng ta

đã xác định phương hướng : Phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phầntheo định hướng XHCN vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lýcủa nhà nước

b Đặc điểm của kinh tế hàng hoá trong thời kì quá độ lên

CNXH bỏ qua chế độ TBCN ở nước ta:

Nước ta tiến lên CNXH từ một nền kinh tế tiểu nông lạc hậu,lực lượng sản xuất chưa phát triển, lại bỏ qua giai đoạn TBCN nên nềnkinh tế hàng hoá của ta không giống với nền kinh tế hàng hoá của cácnước khác trên thế giới với những đặc trưng tiêu biểu:

Thứ nhất:_Nền kinh tế nước ta đang trong quá trình chuyển biến

từ một nền kinh tế hàng hoá kém phát triển mang nặng tính tự cấp tự túcsang một nền kinh tế hàng hoá phát triển từ thấp đến cao

Xuất phát từ thực trạng có thể nói là rất tiêu điều của nền kinh tếnước ta: Kết cấu hạ tầng vật chất và xã hội kém, trình độ cơ sở vật chất vàcông nghệ trong các doanh nghiệp lạc hậu, khả năng cạnh tranh gần nhưkhông có, đội ngũ nhà doanh nghiệp tầm cỡ thiếu trầm trọng, bên cạnh đóthì thu nhập của người làm công ăn lương cũng như của nông dân thấpkém khiến dung lượng hàng hoá trên thị trường có sự thay đổi rất chậmchạp, khả năng cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường thấp Từ sự thậtkhông mấy sáng sủa này, buộc ta phải có chiến lược phát triển để vượtqua thực trạng của nền kinh tế, đưa nền kinh tế hàng hoá phát triển cả về

số lượng lẫn chất lượng và nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tếhàng hoá ở nước ta

Thứ hai:_Nền kinh tế hàng hoá dựa trên cơ sở nền kinh tế tồn

tại nhiều thành phần Từ thực trạng nền kinh tế hàng hoá kém phát triển

do nhiều nhân tố song nhân tố gây hậu quả nặng nề nhất là sự nhận thứckhông đúng đắn dẫn đến nôn nóng xoá bỏ nhanh các thành phần kinh tế,thực chất là xoá bỏ điều kiện tồn tại và phát triển kinh tế hàng hoá, làmmất khả năng cạnh tranh và tác dụng tích cực của nền kinh tế hàng hoá.Nền kinh tế nhiều thành phần là nguồn lực tổng hợp to lớn về nhiều mặt

có khả năng đưa nền kinh tế vượt khỏi thực trạng thấp kém Cơ cấungành theo hướng phát triển kinh tế dịch vụ đang dần chiếm ưu thế caotrong nền kinh tế hàng hoá thu hút một số lượng lớn lao động Từ đó cơcấu công- nông nghiệp và dịch vụ sớm hình thành theo định hướng

chuyển dịch kinh tế mà Đại hội Đảng VIII đã đề ra Nó đảm bảo cho mọingười, mọi doanh nghiệp ở mọi thành phần kinh tế đều được tự do kinhdoanh theo pháp luật và được pháp luật bảo hộ quyền sở hữu và quyềnthu nhập hợp pháp Nó còn làm cho các chủ thể kinh tế được hoạt độngtheo cơ chế tự chủ, hợp tác cạnh tranh và bình đẳng trước pháp luật

Thứ ba:_Nền kinh tế hàng hoá theo cơ cấu kinh tế “mở”giữa

nước ta với các nước trên thế giới

Trước kia với cơ cấu kinh tế “khép kín”, với tình trạng “bế quantoả cảng”, luẩn quẩn sau luỹ tre làng nên kinh tế nước ta lâm vào bế tắc,kém phát triển có thể nói là lạc hậu nhất thế giới Vì vậy sự ra đời của nềnkinh tế hàng hoá TBCN đã làm cho thị trường dân tộc hoạt động trong sựgắn bó với thị trường thế giới Do sự phân bố phát triển không đều về tàinguyên thiên nhiên, sức lao động và thế mạnh giữa các nước từ quy luậtphân công và hợp tác lao động quốc tế, đời sống mang tính quốc tế hoá

…dẫn đến nhu cầu khách quan là mở cửa nền kinh tế hàng hoá để đạtđược hiệu quả cao và phát triển với tốc độ nhanh nền kinh tế

Thứ tư: Phát triển kinh tế hàng hoá theo định hướng XHCN với

vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước và sự quản lý kinh tế vĩ mô của nhànước

Trong các thành phần kinh tế thì kinh tế nhà nước giữ vai trò chủđạo do bản chất vốn có và lại nắm giữ các ngành, lĩnh vực then chốt vàtrọng yếu, nên đảm bảo cho các thành phần kinh tế khác phát triển theođịnh hướng XHCN Tuy nhiên vai trò của nó chỉ được khẳng định khi nóphát huy được sức mạnh tổng hợp của các thành phần kinh tế khác, nósớm chuyển đổi cơ chế quản lý theo hướng năng suất, chất lượng và hiệuquả để đứng vững và chiến thắng trong môi trường hợp tác và cạnh tranhgiữa các thành phần kinh tế

Nền kinh tế hàng hoá bên cạnh mặt tích cực là làm thay đổi bộmặt của đất nước không tránh khỏi những khuyết tật nhất định về mặt xã

hội như: phá sản, khủng hoảng , áp bức bất công, tàn phá môi trường,phân hoá giầu nghèo Chính vì vậy cần phải có sự quản lý vĩ mô củaNhà nước.

Nước ta do chịu ảnh hưởng lâu dài của cơ chế kế hoạch hoá tậptrung quan liêu, bao cấp nên những công cụ để Nhà nước đIều hành vĩ mônền kinh tế hàng hoá như : hệ thống ngân hàng, tín dụng … còn thấpkém Nước ta đang xây dựng pháp luật về kinh tế nhưng lại chưa đồng

bộ, xã hội chưa quen với việc chấp hành luật pháp trong kinh doanh.Trình độ hiểu biết của nhà nước về cơ chế thị trường còn nhiều hạn chế,thiếu tính khoa học, thực tế còn lúng túng trong quản lý kinh tế vĩ mô.Trong điều kiện đó xu hướng vận động khách quancủa nước ta trước mắt

và lâu dài là phấn đấu nâng cao năng lực và tăng cường các công cụ và do

đó nâng cao trình độ quản lý vĩ mô của nhà nước Từ định hướng đó đảng

đã kiên định chiến lược phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phầnvận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo địnhhướng XHCN Mà nhà nước là của dân, do dân và vì dân dưới sự lãnhđạo của đảng là nhân tố quyết định nhất đảm bảo tính định hướng XHCN

Sau hơn mười năm đổi mới ta đã đạt được một số thành tựuđáng kể làm vai trò quản lý của nhà nước được tăng cường Bằng cáccông cụ rất riêng: pháp luật kế hoạch, thiết chế về tài chính, tiền tệ vànhững phương tiện vật chất khác Nhà nước tạo đIều kiện khuyến khích,phát huy những mặt tích cực của kinh tế hàng hoá, ngăn ngừa, hạn chếtính tự phát và các khuyết tật của cơ chế thị trường

Nhận xét:

Các đặc điểm của nền kinh tế hàng hoá ở trên có quan hệ mậtthiết với nhau phản ánh kết quả của sự phân tích thực trạng và xu hướngvận động nội tại của quá trình hình thành và phát triển kinh tế hàng hoá ởnước ta hiện nay và tương lai

Các đặc đIểm này bắt nguồn từ sự chi phối của các quy luậtkinh tế nền kinh tế hàng hoá ( quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luậtcạnh tranh và quy luật lưu thông tiền tệ ) bắt nguồn từ vai trò định hướngcủa kinh tế nhà nước và vai trò quản lý của nhà nước ở nước ta Nhà nước

là của dân và vì dân quyết định

c Phương hướng phát triển kinh tế hàng hoá ở nước ta:

Trong giai đoạn hiện nay khi mà chiến lược ổn định về kinh tế,chính trị, xã hội đã được xác định rõ, kết cấu hạ tầng vật chất và hạ tầng

xã hội được xây dựng ngày càng đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất và tiêudùng, hệ thống pháp luật và bộ máy nhà nước được củng cố và trong sạchhoá, số lượng các nhà quản lý, nhà kinh doanh giỏi thích nghi với cơ chếthị trường ngày càng đông đảo, tay nghề khá cao Đảng đã xác địnhhướng đi của nền kinh tế cho phù hợp với các điều kiện tiền đề hiện có:

Trước hết phải thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách kinh tếnhiều thành phần theo định hướng XHCN với các hình thức sở hữu đadạng: sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu hỗn hợp …

Thứ đến: cần sắp xếp lại khu vực kinh tế nhà nước theo hướngnắm khâu mặt hàng trọng yếu chuyển dần sang hạch toán kinh doanh, tựchủ về mọi mặt đủ sức đứng vững và giành thắng lợi trong cạnh tranh

Ba là: sử dụng rộng rãi các hình thức kinh tế của kinh tế tư bảnnhà nước để phát huy sức mạnh hỗn hợp của tư bản trong và ngoài nướcvới nhà nước về các mặt vốn, công nghệ và tài năng quản lý

Bốn là: đẩy mạnh phân công lao động và hợp tác lao động theo

hướng chuyên môn hoá kết hợp đa dạng hoá sản xuất kinh doanh, tăngcường và phát triển ngành sản xuất phi vật chất, coi trọng lao động trí tuệ

Năm là: đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá coitrọng việc ứng dụng các thành tựu khoa học và công nghệ của loài người.Dẫn đến đẩy mạnh kinh tế hàng hoá phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều

sâu và làm tăng khả năng cạnh tranh hàng hoá của nước ta trên thị trườngkhu vực và quốc tế.

Sáu là: xây dựng và phát triển thị trường hướng ngoại nhưngphải lấy thị trường trong nước làm cơ sở, phải có mặt hàng mũi nhọn cókhả năng cạnh tranh dựa trên cơ sở thế mạnh và lợi thế so sánh Bởi vìngười ta chỉ nhập khẩu những gì là thế yếu của mình và là thế mạnh củangười khác tức là bán hay xuất caí mà thị trường cần chứ không phải cái

mà mình có

Bảy là: thực hiện chính sách đối ngoại có lợi cho sự phát triểncủa kinh tế hàng hoá Mở rộng quan hệ theo hướng đa dạng hoá về hìnhthức, đa phương hoá về nguồn và hai bên cùng có lợi, không can thiệpvào công việc nội bộ của nhau và không phân biệt chế độ chính trị

Kết Luận:

Thấy rằng việc xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hoá ởnước ta là một quá trình vừa có tính cấp bách lại vừa có tính chiến lượclâu dài Trong từng bước đi của quá trình vừa có những khó khăn do sựxuất phát thấp của nền kinh tế nhưng lại có những thuận lợi nhất định cầnđược khai thác: đó là nguồn lao động dồi dào, môi trường và con ngườiviệt nam năng động, có khả năng tiếp cận cơ chế thị trường nhanh, ta lạinằm trong khu Châu á - Thái bình dương; vùng trung tâm của nền vănminh loài người đang được di chuyển đến, vùng kinh tế năng động nhấthiện nay

Chính vì thế ngay từ buổi đầu của chính sách đổi mới kinh tế ta

đã xác định ngay việc đổi mới phải theo hướng có lợi cho sự phát triểncủa nền kinh tế hàng hoá.Trong mấy thập niên gần đâ, kinh tế hàng hoáphát triển mạnh mẽ nhờ sự tác động và thúc đẩy của công nghệ mới vàlực lượng sản xuất mới, cho nên nền kinh tế hàng hoá đang có su hướngchuyển sang kinh tế thị trường Tốc độ phát triển cao của kinh tế hàng

hoá tạo sự hấp dẫn mạnh đối với các nhà hoạch định chiến lược phát triểnkinh tế – xã hội hiện nay ở các nước XHCN.

2- Kinh tế thị trường:

a- Thị trường và vai trò thị trường:

-Thị trường là một phạm trù kinh tế của sản xuất hàng hoáđược biểu hiện các hoạt động mua bán, trao đổi cùng với các mối quan

hệ do chúng gây ra được diễn ra trong một không gian và thời gian nhấtđịnh

-Vai trò: Thị trường gắn liền với quá trình sản xuất và lưuthông hàng hoá, nơi ra đời và phát triển cùng qúa trình ra đời và phát triểncủa sản xuất và lưu thông hàng hoá, sản xuất hàng hoá phát triển, lượngsản hẩm lưu thông trên thị trưtờng ngày càng dồi dào phong phú-thịtrường mở rộng- khái niệm thị trườngđược mở rộng hơn Đó là lĩnh vựctrao đổi hàng hoá thông qua tiền tệ làm môi giới ở đây người mua vàngười bán tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và lượng hàng hoálưu thông trên thị trường

Thị trường là trung tâm của toàn bộ quá trình tái sản xuấthàng hóa Những vấn đề cơ bản của nền sản xuất hàng hoá làsản xuất cái gì? sản xuất như thế nào?và cho ai? đều phải thôngqua thị trường Vì vậy, thị trường đóng vai trò hoạt động vàphương án sản xuất, kinh doanh có hiệu quả

- Thị trường các yếu tố sản xuất hay thị trường đầu vào là nơimua bán các yếu tố sản xuất Thông qua thị trường này mà nhàkinh doanh mua được các yếu tố sản xuất như tư liệu sản xuất,sức lao động, có vốn để sản xuất kinh doanh Ngược lại, người

có tư liệu sản xuất, sức lao động vốn, thực hiện được việc muabán, có thu nhập để tái sản xuất ra các yếu tố đó Thông qua việctrao đổi mua bán trên thị trường các chủ thể kinh tế có được thunhập,lượng thu nhập này có thể nhiều hay ít là tuỳ thuộc vào tính

chất của công việc và thể hiện ở sự phân phối cho ai ? Chính vìvậy thị trường thực hiện chức năng phân phối của quá trình táIsản xuất.

- Thị trường là nơi cuối cùng để chuyển lao động tư nhân, cá biệtthành lao động xã hội Chi phí cá biệt có được xã hội chấp nhậnhay không sẽ quyết định sự thành bại của doanh nghiệp

b - Tính tất yếu của nền kinh tế thị trường có định hướng XHCN ở nước ta :

Ngay từ tháng 8 năm 1979, Nhà nước ta đã chủ trương pháttriển sản xuất hàng hoá Chỉ thị 1000 của ban bí thư trung ương và quyếtđịnh số 25/CP của chính phủ năm 1981 đã để cho các hợp tác xã tự chủtrong sản xuất kinh doanh

Đại hội Đảng VI, tháng 12 năm 1986 đã khẳng định quá trình

từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn ở nước ta là quá trình chuyển từ nềnkinh tế tự cung tự cấp thành nền kinh tế hàng hoá Điều quan trọng là ởđây chúng ta không chỉ thừa nhận từng khâu, từng phần sản phẩm là sảnxuất hàng hoá mà là cả một nền kinh tế hàng hoá coi đó là một quá trình

có tính quy luật đi lên sản xuất lớn XHCN ở nước ta

Tuy nhiên, lúc này vẫn coi kế hoạch là đặc trưng số một, quan hệhàng hoá tiền tệ ở vị trí số hai

Đại hội VII của Đảng đã tiế xa hơn, cho rằng “Thị trường có vai tròtrực tiếp hướng dẫn các đơn vị kinh tế lựa chọn linh hoạt các mặt hàngquy mô, công nghệ và hình thức sản xuất kinh doanh nhằm đạt được hiệuquả cao nhất trong hợp tác và cạnh tranh ” Rồi “Cơ chế thị trường có sựquản lý của nhà nước theo định hướng XHCN đang trở thành cơ chế vậnhành nền kinh tế ”

Nền kinh tế Việt Nam đang bước sang một trang mới, một quátrình phát triển lịch sử mới Do vậy việc lựa chọn kinh tế thị trường làđúng đắn vì nền kinh tế thị trường không phải là sản phẩm riêng có của

chủ nghĩa tư bản Nó là hình thức phát triển cao của kinh tế hàng hoá.Theo Mác: “sản xuất và trao đổi hàng hoá là một nét chung cho hình tháikinh tế xã hội hết sức khác nhau ” Mặt khác ở nước ta đã có những bướcxây dựng và đạt được một số thành tựu trong quá trình phát triển kinh tếhàng hoá Nên việc chuyển sang kinh tế thị trường là một đIều đươngnhiên.

Mặt khác, kinh tế thị trường và chủ nghĩa xã hội có thể dung hoà.Chế độ sở hữu không quyết định trực tiếp thể chế kinh tế, thông qua cơcấu quyền sở hữu tài sản được hình thành bởi một chế độ sở hữu nào đó,tác động gián tiếp đến thể ché kinh tế Vì vậy, trong điều kiện chế độcông hữu XHCN, xã hội có thể thực hiện đượcthể chế kinh tế thị trường,nếu sở hữu nhà nước được phân giảI thành các quyền chiếm hữu, quyền

sử dụng, quyền định đoạt ( Trong đó nhà nước đại diện cho chủ sở hữunắm giữ quyền chiếm hữu còn quyền sử dụng kinh doanh trao cho doanhnghiệp ) sẽ hình thành nền kinh tế thị trường Tuy vậy, trong việc pháttriển nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, vấn đề đặt ra là giải quyếttốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội, rút ngắnkhoảng cách phân hoá giầu nghèo, giảm bớt thất nghiệp…

Nền kinh tế thị trường ở Việt Nam sẽ được phát triển theo địnhhướng XHCN Sự định hướng của xã hội hùng mạnh lấy cơ sở “nhân dânlao động làm chủ, con người được giải phóng khỏi áp bức bóc lột, bấtcông, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, hạnhphúc, có đIều kiện phát triển toàn diện cá nhân” Xã hội có nền kinh tếphát triển cao trên cơ sở khoa học công nghệ và lực lượng sản xuất hiệnđại

Sự định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường ở nước ta là cầnthiết và có tính khách quan Xây dựng nền kinh tế thị trường không có gìmâu thuẫn với định hướng XHCN Đại hội đảng VIII đã khẳng định: “ cơchế thị trường đã phát huy tác dụng đến sự phát triển kinh tế xã hội Nó

chẳng những không đối lập mà còn là một nhân tố khách quan cần thiếtcủa việc xây dựng và phát triển đất nước theo con đường XHCN ”

c.Thực trạng của nền kinh tế Việt Nam khi chuyển sang kinh tế thị trường theo định hướng XHCN:

Khi chuyển sang kinh tế thị trường, chúng ta đứng trước thựctrạng là: đất nước đang từng bước quá độ lên CNXH từ một xã hội vốn làthuộc địa nửa phong kiến với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xãhội rất thấp Đất nước lại phải trải qua hàng chục năm chiến tranh, tàn dưthực dân phong kiến còn nhiều, lại chịu ảnh hưởng nặng nề của cơ chếtập trung quan liêu bao cấp

Với điểm xuất phát ấy có thể thấy rằng: nền kinh tế nước takhông hoàn toàn là nền kinh tế tự nhiên nữa nhưng cũng chưa phải làkinh tế hàng hoá theo nghĩa đầy đủ Mặt khác do đổi mới kinh tế nên nềnkinh tế nước ta không còn là nền kinh tế chỉ huy Có thể nói nền kinh tếnước ta khi chuyển sang kinh tế thị trường, là nền kinh tế hàng hoá kémphát triển, còn mang nặng tính tự cấp tự túc và chịu ảnh hưởng nặng nềcủa cơ chế tập trung quan liêu bao cấp

Thực trạng đó được thể hiện ở các mặt sau:

Thứ nhất: Kinh tế hàng hoá còn kém phát triển, nền kinh tế còn

mang nặng tính chất tự nhiên sự yếu kém của kinh tế hàng hoá ở nước tathể hiện ở :

Trình độ cơ sở vật chất – kỹ thuật và công nghệ sản xuất cònthấp kém ( do chiến tranh kéo dài, cơ sở hạ tầng bị phá huỷ nặng nề, mặtkhác mọi chi phí thời bấy giờ tập trung cho chiến tranh nên chưa có đIềukiện tập trung cho sản xuất )

Hệ thống kết cấu hầng, phục vụ sản xuất và phục vụ xã hộichưa đủ để phát triển kinh tế thị trường trong nước và chưa có khả năng

mở rộng giao lưu với thị trường thế giới

Cơ cấu kinh tế còn mất cân đối và kém hiệu quả Từ điểm xuấtphát thấp, nền kinh tế còn phổ biến là sản xuất nhỏ cho nên cơ cấu kinh tếnước ta còn mang nặng đặc trưng của một cơ cấu kinh tế nông nghiệp.Trong nông nghiệp lại có hiện tượng độc canh cây lúa, ngành nghề chưaphát triển Từ sau ĐạI hội Đảng VI đến nay tuy cơ cấu kinh tế ngành và

cơ cấu thành phần kinh tế đã có nhiều thay đổi nhưng vẫn chưa hìnhthành một cơ cấu kinh tế mới hợp lý và có hiệu quả

(Một cơ cấu kinh tế được coi là hợp lý và có hiệu quả khi nó phảnánh đúng yêu cầu của quy luật khách quan, khi nó cho phép khai thác mọitiềm năng của đất nước và thực hiện được sự phân công và hợp tác quốctế)

Chưa có thị trường theo đúng nghĩa của nó _Trong những nămqua thị trường ở nước ta còn ở trình độ thấp với tính chất còn hoang sơ,dung lượng thị trường còn thiếu và có phần rối loạn, mới từng bước có thịtrường nói chung, trước hết là thị trường hàng tiêu dùng thông thường với

hệ số giá cả và quan hệ mua bán bình thường theo cơ chế thị trường Mà

về cơ bản nước ta vẫn chưa có thị trường sức lao động hoặc mới chỉ cóthị trường này ở khu vực kinh tế ngoài quốc doanh với hình thức thuêmướn còn thô sơ mà phần lớn sử dụng chế độ lao động theo biên chế Tacũng chưa có thị trường tiền tệ và thị trường vốn hoặc đã có nhưng mớichỉ ở mức độ thô sơ

Sở dĩ như vậy là do nhiều nguyên nhân khác nhau Về kháchquan trình độ phát triển của phân công lao động thấp Về mặt chủ quan là

do nhận thức chưa đúng đắn về nền kinh tế XHCN, do sự phân biệt duy ýchí giữa thị trường có tổ chức và thị trường tự do Với những quan niệmquy tư liệu sản xuất lưu chuyển trong nội bộ các xí nghiệp quốc doanh làhàng hoá đặc biệt không được mua bán tự do, lại do quản lý theo chiềudọc – theo chức năng kinh doanh của từng ngành một cách máy móc dẫn