Xây dựng công nghiệp đất nước tiên tiến theo kế hoạch đến 2020 và thực tiễn kinh tế từ các nước phát triển - 1 docx

Do đó, trong quá trình đi lên CNXH chúng ta phải tiến hành công nghiệp hoá , hiện đại hoá đất nước.theo quan điểm của ban chấp hành trung ương Đảng khoá VII đã khẳng định“Công nghiệp hoá

phần i : Mở đầu

Đất nước ta bước vào thời kì quá độ lên CNXH khi mà nền sản xuất chưa vận

động theo con đường bình thường của nó Lịch sử đã để lại cho chúng ta một nền

sản xuất nghèo nàn và lạc hậu, lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề, lực lượng sản xuất

rất thấp kém Nhưng ngày nay khi độc lập dân tộc gắn kiền với CNXH là một xu

thế tất yếu của lịch sử, khi giai cấp công nhân đã nắm quyền lãnh đạo cách mạng thì

kết thúc cuộc cách mạng dân tộc dân chủ cũng là lúc bắt đầu cuộc cách mạng XHCN

Cách mạnh XHCN ở nước ta là một quá trình biến đổi cách mạng toàn điện, sâu sắc và

triệt để đó là một quá trình vừa xoá bỏ cái cũ, vừa xây dựng cái mới từ gốc đến ngọn

Phải tạo ra cả cơ sở kinh tế lẫn kiến trúc thượng tầng mới, tạo ra của cải đời sồng vật

chất mới lẫn đời sống tinh thần và văn hoá mới Do đó, trong quá trình đi lên CNXH

chúng ta phải tiến hành công nghiệp hoá , hiện đại hoá đất nước.theo quan điểm của

ban chấp hành trung ương Đảng khoá VII đã khẳng định“Công nghiệp hoá-hiện đại

hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch

vụ, quản lý kinh tế –xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một

cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến

hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ tạo ra

năng suất lao động xã hội cao” Quan điểm này đã gắn công nghiệp hoá với hiện đại

hoá đồng thời đa xác định vai trò khoa học-công nghệ là then chốt đẩy mạnh công

nghiệp hoá Trong điều kiện giao lưu kinh tế giữa các nước chưa được mở rộng, quá

trình chuyển giao công nghệ giữa các nước chưa phát triển mạnh mẽ phải”tự lực cánh

sinh” thì đó chính là một trình tự hợp lí để tiến hành công nghiệp hoá Song hiện nay

cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang tác động một cách sâu rộng trên phạm vi

toàn thế giới khoảng thời gian để phát minh mới ra đời thay thế phát minh cũ ngày

càng được rút ngắn lại, xu hướng chuyển giao công nghệ giữa các nước ngày càng trở

thành đòi hỏi cấp bách, không chỉ đối với các nước lạc hậu, mà ngay cả đói với các

nước phát triển Thực tế cho thấy có thể chuyển giao một cách có hiệu quả cho các

nước đi sau khi mà các nước đi sau đã có sự chuẩn bị kĩ càng để đón nhận Vấn đề đặt

ra là các nước đi sau trong đó có nước ta cần phải làm ngững gì đẻ iếp nhận một cách

có hiệu quả nhất những thành tựu mà các nước đi trước đã đạt được Bài học thành

công trong quá trình công nghiệp hoá của các nước NIC đã chỉ ra rằng: việc xây dựng

một cơ cấu kinh tế theo hướng mở cửa với bên ngoài ngằm tiếp nhận một cách có chọn

lọc những thành tựu của các nước đi trước kết hợp với việc đẩy mạnh cuộc cách mạng

khoa học và công nghệ hiện đại, đó chính là con đường ngắn nhất, có hiệu quả nhất

quyết định sự thành công của quá trình công nghiệp hoá-hiện đại hoá

chương I: cở sở lý luận

1 Nội dung khoa học công nghệ

Hiện nay cuộc cách mạng khoa học- công nghệ có nhiều nội dung phong phú,

trong đó có thể chỉ ra những nội dung nổi bật sau:

- Cách mạng về phương pháp sản xuất: đó là tự động hoá Ngoài phạm vi tự động

như trước đây, hiện nay tự động hoá còn bao gồm cả việc sử dụng rộng rãi người máy

thay thế con người trong quá trình vận hành sản xuất

- Cách mạng về năng lượng: bên cạnh những năng lượng truyền thống mà con

người sử dụng trước kia như nhiệt điện, thuỷ điện thì ngày nay con người càng tạo ra

nhiều năng lượng mới và sử dụng chúng rộng rãi trong sản xuất như năng lượng

nguyên tử, năng lượng mặt trời

- Cách mạng về vật liệu mới : ngày nay ngoài việc sử dụng các vật liệu tự nhiên, con

người ngày càng tạo ra nhiều vật liệu tự nhiên, con người ngày càng tạo ra nhiều vật

liệu nhân tạo mới thay thế có hiệu quả cho các vật tự nhiên khi mà các vật liệu tự

nhiên đang có xu hướng ngày càng cạn dần

- Cách mạng về công nghệ sinh học, các thành tựu của cuộc cách mạng này đang

được áp dụng rông rãi trong lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, y tế, hoá chất, bảo vệ

môi trường sinh thái

- Cách mạng về điện tử và tin học : đây là lĩnh vực hiện nay loài người đang đặc

biệt quan tâm trong đó phải kể đến lĩnh vực máy tính điện tử

Như vậy, khoa học công nghệ ngày nay bao gồm một phạm vi rộng, nó không chỉ

là các phương tiện, thiết bị do con người sáng tạo ra mà còn là các bí quyết biến các

nguồn lực có sẵn thành sản phẩm Với ý nghĩ đó khi mói tới công nghệ thì sẽ cũng bao

hàm cả kỹ thuật đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay khoa học, kĩ thuật luôn nắn bó

chặt chẽ với nhau : khoa học là tiền đề trực tiếp của công nghệ và công nghệ lại là kết

quả của khoa học

2 Vai trò của khoa học công nghệ

Trong thời đại ngày nay, có lẽ không còn ai không nhận thức được rằng khoa học

và công nghệ có vai trò rất quan trọng về nhiều mặt đối với sự phát triển Khoa học và

công nghệ là cái không thể thiếu được trông đời sống kinh tế – văn hoá của một quốc

gia Vai trò này của khoa học và công nghệ càng trở lên đặc biệt quan trọng đối với

nước ta đang trên con đường rút ngắn giai đoạn phát triển để sớm trở thành một xã hội

hiện đại Ngay từ khi bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta đã xác

định khoa học và công nghệ là cái giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển lực lượng

sản xuất và nâng cao trình độ quản lý, bản đảm chất lượng và tốc độ phát triển của nền

kinh tế Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu nước mạnh xã

hội công bằng, văn minh, khoa học và công nghệ phải trở thành “quốc sánh hàng đầu”

Nước ta đang bước vào một thời kỳ phát triển mới- thời kỳ đẩy mạnh CNH- HĐH

Nghị quyết Trung ương hai của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đã xác

định rõ :”CNH- HĐH đất nước phải bằng và dựa vào khoa học và công nghệ” “khoa

học và công nghệ phải trở thành nền tảng và động lực cho CNH- HĐH” Chỉ bằng con

đường CNH- HĐH, phát triển khoa học và công nghệ mới có thể đưa nước ta từ nghèo

nàn lạc hậu trở thành một nước giàu mạnh văn minh Việc đưa khoa học và công nghệ,

trước hết là phổ cập những tri thức khoa học và công nghê cần thiết vào sản xuất và

đời sống xã hội là một nhu cầu cấp thiết của xa hội ta hiện nay Nghị quyết trung ương

II cũng đã nhấn mạnh phải thật sự coi “Sự phát triển khoa học và công nghệ là sự

nghiệp cách mạng của toàn dân, phát huy cao độ khả năng sáng tạo của quần chúng

Bởi lẽ dù chúng ta có tiến hành cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, có đưa trang

thiết bị kỹ thuật tân tiến nhất, những quy trình công nghệ hiện đại nhất vào nước ta thì

cũng không có gì để có thể bảo đảm đẩy mạnh được CNH- HĐH Nếu không có được

những con người am hiểu và sử dụng chúng Do đó, xã hội hoá tri thức khoa học và

công nghệ là một trong những nhu cầu thiết thực và cấp bách nhất để đẩy mạnh sự

nghiệp CNH- HĐH đất nước

Phát triển công nghiệp hoá hiện đại hoá là quá trình phát triển và nâng cao trình độ

công nghiệp Việc nâng cao trình độ công nghệ được thực hiện trong quá trình điện khí

hoá, cơ giới hoá, tự động hoá, tin học hoá, hoá học hoá và sinh học hoá Trong các

ngành lĩnh vực kinh tế quốc dân, các thành phần kinh tế, các vùng kinh tế của đát nước

trong đó cần ưu tiên đưa ngành công nghệ hiện đại thích hợp vào các ngành, các lĩnh

vực, các thành phần kinh tế, các vùng lãnh thổ mũi nhọn trọng điểm, đạt hiệu quả kinh

tế cao, tích luỹ nhanh và lớn Có như vậy mới tạo khả năng thu hút và thúc đẩy CNH-

HĐH các ngành, các lĩnh vực và các thành phần kinh tế

chươngII: cơ sở thực tiễn

1.Sự cần thiết phải phát triển KH- CN

Cách mạng KH- CN đã và đang diễn ra mạnh mẽ ở các nước phát triển, tức là ở

những nước đã trải qua thời kì cách mạng công nghệ, đã xác lập được nền sản xuất cơ

khí hoá đã có nền KH và CN tiên tiến Tuy nhiên, nó không chỉ hạn chế trong ranh

giới của các nước phát triển mà ảnh hưởng của nó đang lan ra tất cả các nước trên thế

giới Có thể nói cách mạng KH- CN là một hiện tượng toàn cầu, hiện tượng quốc tế

sớm hay muộn nó sẽ đến với tất cả dân tộc và các quốc gia trên trái đất

Là một hiện tượng toàn cầu, cuộc mạng KH- CN mang trong bản thân nó những

qui luật chung, phổ biến, chúng tác động vào tất cả các loại hình cách mạng KH- KT

Nhưng mặt khác, mỗi nước tiến hành cuộc cách mạng này trong những điều kiện riêng

của đất nước mình cho nên cách mạng KH- KT ở những nước khác nhau cũng mang

những màu sắc, những đặc điểm khác nhau Do đó, khi xem xét cuộc cách mạng KH-

KT ở nước ta cần phải đặt nó trong bối cảnh chung của cách mạng KH- KT trên thê

giới

Sau khi giành được độc lập về chính trị, nước ta có nguyện vọng sử dụng những

thành tựu của cuộc cách mạng KT- CN hiện đại, muốn tiến hành cuộc cách mạng đó

để phát triển kinh tế, văn hoá, khoa học và kỹ thuật để đưa đất nước ta khỏi tình trạng

nghèo nàn và lạc hậu Nguyện vọng đó là hoàn toàn chính đáng Tuy nhiên, việc tiến

hành cách mạng KH- CN ở nước ta gặp phải những khó khăn lớn, do nhiều nguyên

nhân

Trước hết, nước ta còn ở tình trạng lạc hậu về mặt kinh tế, khoa học và công nghệ

Nông nghiệp và công nghiệp chưa hết hợp thành một cơ cấu thống nhất, sự mất cân

đối trong các ngành kinh tế quốc dân trở nên trầm trọng

Về mặt văn hoá, khoa học và công nghệ thì số đông dân cư nước ta vẫn ở tình

trạng mù chữ, thiếu lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao, thiếu cán bộ văn

hoá và kỹ thuật Thêm vào đó, sự tăng dân số quá nhanh đã gây ra những khó khăn cho

việc bảo đảm lương thực, giải quyết công ăn việc làm cho những người lao động

Ngoài những khó khăn trong nước, nước ta còn phải chịu những di sản nặng nề do

sự nô dịch của chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân để kại, đồng thời các cường

đế quốc lại đang thực hiện chính sách kìm hãm sự phát triển khoa học và kỹ thuật

nhằm duy trì tình trạng bất bình đẳng của họ trong sự phân công lao động quốc tế

Nếu nước ta sau khi đã được giải phóng khỏi sự nô dịch của chủ nghĩa đế quốc, lại

chọn con đường phát triển tư bản chủ nghĩa hoặc đứng giữa ngã ba đường trong việc

lựa chọn phương hương phát triển xã hội dù chúng ta có sự cố gắng như thế nào đi

nữa trong việc sử dụng những thành tựu KH- CN hiện đại thì chúng ta cũng không

thoát khỏi địa vị phụ thuộc vào các nước đế quốc về mặt KH- CN và do đó phụ thuộc

về mặt kinh tế, không thể khắc phục được những mâu thuẫn xã hội do tiến bộ khoa học

và kỹ thuật gây ra, không thể tiến hành thành công cuộc cách mạng KH- CN

Do đó, điều kiện kiên quyết để tiến hành cách mạng KH- CN ở nước ta là phải tiến

hành cải tạo xã hội sâu sắc, chống chủ nghĩa đế quốc, chống chủ nghĩa thực dân mới

và các thế lực phản động để đi lên CNXH

Sau 20 năm tiến hành công cuộc đổi mới, khoa học và công nghệ nước ta bước đầu

có sự chuyển biến tích cực Tuy nhiên cho đến nay, nền khoa học và kỹ thuật nước ta

vẫn đang trong tình trạng lạc hậu, chậm phát triển chưa đáp ứng được yêu cầu của đất

nước

Về trình độ kỹ thuật- công nghệ, so với các nước tiên tiến nhất trên thế giới, chúng

ta lạc hậu từ 50 đến 100 năm, so với các nước tiên tiến ở mức trung bình ta lạc hậu từ

1 đến 2 thế hệ

Với thực trạng đó, việc tiến hành cuộc cách mạng khoa học – công nghệ ở nước ta

không chỉ được coi là tất yếu khách quan, mà còn là một đòi hỏi bức xúc để đáp ứng

yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Mục tiêu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá là đến năm 2020 về cơ bản nước ta trở

thành nước công nghiệp Khác với các nước đi đàu, công nghiệp hoá nước ta đòi hỏi

phải thực hiện rút ngắn chỉ có như thế, chúng ta mới có thể sớm rút ngắn được khoảng

cách và tiến tới đuổi kịp các nước phát triển Công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện

đại hoá

Cùng với đó, yêu cầu đẩy mạnh phát triển kinh tế thị trường cũng đòi hỏi chúng ta

phải phát triển khoa học và công nghệ Để chuyển sang nền kinh tế thị trường hiện đại

từ điểm xuất phát thấp, nước ta không thể đi theo các bước tuần tự như các nước đi

trước đã làm, mà phải phát triển theo kiểu “nhảy vọt”,”rút ngắn” Đây vừa là cơ hội để

tận dụng lợi thế của nước phát triển sau, vừa là thách thức đòi hỏi phải vượt qua

Muốn phát triển nhanh kinh tế thị trường theo cách thức như vậy, nhất thiết phải đẩy

mạnh phát triển khoa học- công nghệ

Đẩy mạnh phát triển khoa học và công nghệ đối với nước ta không chỉ bắt nguồn

từ đòi hỏi bức xúc của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và quá trình

phát triển kinh tế thị trường, mà còn bắt nguồn từ yêu cầu phát triển đất nước theo định

hướng xã hội chủ nghĩa Phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, về bản chất, là

một kiểu định hướng tổ chức nền kinh tế- xã hội vừa dựa trên nguyên tắc và quy luật

của kinh tế thị trường, vừa dựa trên nguyên tắc và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Định

hướng này không chỉ đòi hỏi nền kinh tế tăng trưởng ở mức cao mà còn đòi hỏi phải

xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.ở đó, phát triển con người và

phát triển xã hội bền vững được coi là trung tâm Đâu là con đường phát triển chưacó

tiền lệ Muốn đạt tới đó, chúng ta phải có nỗ lực và sáng tạo rất cao, phải biết vận dụng

những thành tựu mới nhất của nhân loại, tránh những sai lầm mà các nước khác đã vấp

phải Nếu không đủ trình độ trí tuệ, không đủ năng lực nội sinh thì khó có thể thành

công Do vậy, đẩy mạnh phát triển khoa học và kỹ thuật càng trở nên rất quan trọng và

bức thiết

2.Về hướng tác động của KH- CN

a Tập trung nỗ lực tiến hành cải tạo, đồng bộ, hoá và hiện đại hoá có chọn lọc các cơ

sở sản xuất hiện có

Tuy cơ sở vật chất- kỹ thuật có của nước ta còn nhỏ bé, trình độ công nghệ, kỹ

thuật vào loại lạc hậu, hệ số sử dụng thiết bị và công suất còn thấp Bởi vậy, nguồn dự

trữ còn khá lớn và dưới nhiều góc độ, đây thật sự đang là nguồn vốn quý của đất nước

và phải bắt đầu từ đây để đi lên

b Chủ động sử dụng có chọn lọc một số hướng công nghệ tiên tiến phù hợp với thế

mạnh của đất nước nhằm chuẩn bị điều kiện phát triển các ngành có hàm lượng công

nghệ cao

ở nước ta, cùng với việc tập trung nỗ lực KH- CN khai thác có hiệu quả cơ sở vật

chất- kỹ thuật hiện có, cũng cần phải chăm lo, dành một số phần tiềm lực dư lớn cho

việc thử nghiệm, lựa chọn một sồ hướng công nghệ cao phù hợp để một mặt, hỗ trợ

cho việc giải quyết có hiệu quả hơn, mặt khác thúc đẩy việc hình thành một số lĩnh

vực sản xuất công nghệ cao với quy mô phù hợp để tạo ta các sản phẩm thay thế nhập

và tạo chỗ đứng trên thị trường quốc tế

Trong số những hướng công nghệ cao, cần quan tâm đầy đủ tới khâu tin học hoá

một số lĩnh vực hoạt động kinh tế xã hội Cần có quyết tâm trong việc đầu tư phát triển

một số lĩnh vực sản xuất gắn với các hương ưu tiên của chương trình tổng hợp tiến bộ

KH- CN Đó là dịp tốt để VN tham gia vào phân công lao động quốc tế về một số sản

phẩm có hàm lượng khoa học cao

c Thúc đẩy việc nâng cao trình độ kỹ thuật và công nghệ của các xí nghiệp nhỏ, của

khu vực tiểu thủ công nghệp cả ở thành thị và nông thôn

Kinh nghiệm thực tiễn chỉ ra rằng để có thể thực hiện có hiệu quả chiếm lược này,

việc nhanh chóng khắc phục sự lạc hậu về công nghệ, sự yêú kém về năng lực quản lý,

sự thiếu hụt về lực lượng lao động có kỹ thuật là yêu cầu bức bách phải giải quyết Bởi

vậy việc giành một phần nỗ lực đủ mạnh hướng vào việc giải quyết các nhu cầu khoa

học và công nghệ phục vụ phát triển công nghiệp nông thôn có tầm quan trọng đặc

biệt

Những phân tích nêu trên đã tới gợi ý quan trọng là chiến lược phát triển khoa học

và kỹ thuật không thể không quan tâm đến việc nâng cao trình độ kỹ thuật và công

nghệ ,cải tiến và nên coi đây là một hướng có ý nghĩa chiến lược cả trước mắt và lâu

dài

d.Kết hợp hữu cơ việc tập trung nỗ lực giải quyết các vấn đề trước mắt và tiếp tục tăng

cường tiềm lực khoa học và kỹ thuật nhằm đáp ứng những yêu cầu mới của giai đoạn

phát triển tiếp theo

3 Vai trò của KH- CN đối với một số lĩnh vực

a Với sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông thôn và phát triển nông thôn

Gần 20 năm qua sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn đã đạt được những

thành tựu to lớn góp phần quan trọng ổn định và phát triển kinh tế xã hội đưa nước ta

bước sang giai đoạn mới đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước.Tuy nhiên

cho đến nay với gần 80% dân số của cả nước sống ở nông thôn, trong đó tỷ lệ đói

nghèo vẫn còn trên 22%, có nơi như ở một số huyện miền núi còn trên 42%(theo

chuân ngheò mơí) Mặt khác cũng do nền kinh tế nước ta mới bước đầu chuyển từ nền

sản xuất theo cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định

hướng XHCN nên năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản, hàng hoá còn

rất thấp so với nhiều nước trong khu vực và thế giới Điều đó làm cho thu nhập và tích

luỹ của đại bộ phận dân cư nông thôn còn bấp bênh, sức mua có khả năng thanh toán

về tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng đều rất hạn chế, gây ảnh hưởng lớn đến sự

chuyển dịch cơ cấu của toàn bộ nền kinh tế, đồng thời gây cản trở việc, phát triển công

nghiệp và dịch vụ trên địa bàn nông thôn