Là một nhà kinh tế tương lai đòi hỏi phải nắm được đặc điểm hoạt động, mục tiêu giải pháp phát triển kinh tế của đất nứơc.vì vậy tôi chọn đề tài “Một số vấn đề cơ bản về kinh tế thị trườ
Trang 1A- mở đầu
Đất nước ta đang trong thời kỳ đổi mới và phát triển mạnh mẽ.Kể từ năm 1986 khi xoá bỏ bao cấp chuyển sang kinh tế thị trường nền kinh tế đã đạt được những kết quả hết sức to lớn
Có thể nói kinh tế thị trường là một phạm trù kinh tế hết sức rộng lớn, phức tạp
Do vậy đảng ta mới thực hiện được những bước đi đầu tiên thận trọng bước vào nền kinh tế thị trường
Là một nhà kinh tế tương lai đòi hỏi phải nắm được đặc điểm hoạt động, mục tiêu giải pháp phát triển kinh tế của đất nứơc.vì vậy tôi chọn đề tài “Một số vấn đề cơ bản về kinh tế thị trường định hưỡng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”
Đề tài này không chỉ giúp tôi nâng cao kiến thức về kinh tế thị trường mà còn giúp được một số người không có kiến thức cũng có thể hiểu được sự vận hành của nền kinh tế Việt Nam.Do phạm vi nghiên cứu của đề tài này là rộng, do vậy tôi chỉ tập trung vào một số vấn đề cơ bản đó là:
I Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa
II Những đặc điểm cơ bản của nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam
III Thực trạng và những giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế thị trường định hướng x• hội chũ nghĩa ở việt nam
B- Nội dung
I.Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa
1 Quan niện về kinh tế thị trường:
Trang 2Kinh tế thị trường là mo hình kinh tế đều được thực hiện trên thị trường thông qua quá tình trao đổi, mua bán quan hệ hàng tiền tệ phát triển đến một trình độ nhất định sẻ đạt đến kinh tế thị trường.Kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển rất caocủa lực lượng sản xuất
Trong những điều kiện kinh tế-xã hội khác nhau sự phát triển của kinh tế hàng hoá tất nhiên chịu sự tác động của những quan hệ xã hội nhất định hình thành lên các chế độ kinh tế–xã hội khá nhau
Loài người đã chứng kiến kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ dưới chủ nghĩa tư bản, nhưng nó không phải là sản phẩm riêng của chủ nghĩa tư bản mà là thành tựu của văn minh nhân loại
Kinh tế thị trường đã tồn tại rất lâu trong xã hội loài người, nhưng phải đến khi chủ nghĩa tư bản ra đời nó mới biết vận dụng khai thác những quy luật tất yếu của kinh tế thị trường vào sản xuất và đạt được nhiều thành tựu to lớn
Đảng ta đã khẳng định “sản xuấ hàng hoá không đối lâoh với chủ nghĩa xã hội
mà là thành tựu phát triển của văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và con người khi chủ nghĩa xã hội đã được xây dựng
Trong xã hội nếu có sản xuất và lưu thông hàng hoá thì tất yếu có thị trường Quy mô của lưu thông hàng hoá và sức mua của xã hội quyết định dung lượng của thị trường.Ngược lại nếu mở rộng và lành mạnh hoá thị trường lại có tác động lưu thông hàng hoá phát triển Nói đến thị trường là nói đến hàng hoá giá cả, tiền tệ, người bán, người mua
Trang 3Cơ sở của kinh tế thị trường là sự phân công lao đọng xã hội Trình độ và quy
mô thị trường gắn liền với sự phát triển của phân công lao động xã hội,sản xuất và sức mua của xã hội Theo Mác thì “ thị trường là lĩnh vực trao đổi” Lê Nin cho rằng khái niệm thị trường hoàn toàn không thể tách rời khái niện phân công lao động xã hội
Kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường vận động theo cơ chế thị trường và chịu sự chi phối của những quy luật vố có gồm:quy luật cung càu, cạnh tranh,giá trị thặng
dư, quy luật lưu thông tiền tệ Trong nền kinh tế thị trường, tính tự chủ của các chủ thể kinh tế là rất cao Mọi người có thể quyết định ssự việc, cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai nhằm thu lợi nhuận tối đa
Trong nền kinh tế thị trường giá cả là phạm trù kinh tế trung tâm, là công cụ quan trọng, thông qua cung cầu để kích thích điều tiết hoạt động kinh tế của các chủ thể kinh tế.Tham gia thị trường,sự biến động của giá cả thị trường và ngược lại giá cả thị trường cùng điều tiết cung cầu Nói tóm lại, sự hình thành giá cả thị trường do thị trường quyết định
Cạnh tranh giữa các chũ thể là tất yếu.Để giành giật được những điều kiện kinh doanh thuận lợi Chính sự cạnh tranh đó sẻ đào thải những doanh nghiệp yếu kém, những doanh nghiệp còn lại có trình độ tổ chức quản lý sể sản xuất tốt,giá cả cạnh tranh, được người tiêu dùng chấp nhận
Như vậy, cuối cùng người được lợi là người tiêu dùng
2 Đặc trưng của kinh tế thị trường
Trang 4Đấy là mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam, xét về thực chất là một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phàn vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý vĩ mô của nhà nước Nó không phải là mô hình kinh tế thị trường tư bản cũng không phải kinh tế thị trường xã hội chũ nghĩa, nó mang những đặc trưng chung của kinh tế thị trường Đặc trưng của kinh tế thị trường là một nền kinh tế mở phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Xét về mục đích là phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng
cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, phát triển lực lượng sản xuất hiện đại gắn liền với xây dựng quan hệ sản xuất mới phù hợp với cả ba mặt:sở hữu, quản
và phát triển chế độ sở hữucông cộng về tư liệu sản xuất,tránh nóng vội xây dựng
ồ ạt
-Quản lý trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩathực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế đồng thời yêu cầu phân phối theo mức đóng góp và các nguốn lực khác vào sản xuất kinh doanh và thông qua phúc lợi xã hội Cơ chế phân phối này vừa tạo động lực kích thích các chủ thể kinh tế nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh,đồng thời hạn
Trang 5chế những bất công trong xa hội Thực hiện tăng trưởng kinh tế gắn liền công bằng
xã hội ngay từng bước phát triển
-Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường nước ta còn thể hiện ở chổ tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển văn hoá giáo dục, xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dan tộc Nâng cao dân trí giáo dục đào tạo con người,xây dựng và phát triển nguồn nhâ lực của đất nước
- Kinh tế thị trường là một nền kinh tế mới,nghĩa là có sự hợp tác giữa các quốc gia Một quốc gia không thể hội tụ được các yêú tố sản xuất Do vậy, phải hợp tác và phân công lao động với nhau
3 Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa
a Phát triển kinh tế thị trường là sự lựa chọn đúng đắn
Phát triển kinh tế hàng hoá kinh tế thị trường có vai trò hết sức quan trọng Đối với nước ta muốn chuyển từ nền kinh tế còn kém phát triển lên sản xuất lớn chủ nghĩa xã hội thì không còn đường nào khác là phải phát triển kinh tế hàng hoá Kinh tế hàng hoá khắc phục được kinh tế tự cung tự cấp, tự túc,tự đẩy mạnh, Phân công lao động xã hội phát triển ngành nghề, tạo việc làm cho người lao động, khuyến khích ứng dụng công nghệ kỹ thuật mới nhằm tăng năng suất lao động,tăng số lượng chủng loại, chất lượng hàng hoá, dịch vụ, thúc đẩy tính tập trung sản xuất, mở rộng giao lưu kiến thức giữa các địa phương,các vùng lãnh thổ, thúc đẩy phát huy tính tình năng động, sáng tạo cuả mỗi con người lao động, mỗi đơn vị kinh tế đồng thời tạo ra cơ chế phân bổ và sử dụng các nguồn lực của xã
Trang 6hội hợp lý, tiết kiệm Vì vậy, phát triển kinh tế hàng hoá được coi là chiếc đòn kéo
xe để xây dựng chủ nghĩa xã hội, là phương tiện khách quan để xã hội hoá chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa nền sản xuất Nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường ở mức này không thể là bản sao của kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường ở nước khác Trong các tiêu thức để phân biệt nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường này với kinh tế thị trường khác phải kể đến định hướng chính trị, kinh tế,xã hội chi phối sự vận động phát triển của nền kinh tế
Đất nước ta sau 30 năm chiến tranh cơ sở vật chất bị tàn phá nặng nề, nền kinh tế bị kiệt quệ gần như không cân sức sống Muốn đưa đất nước ta ra khỏi tình trạng đó thì không cón con đường nào khác ngoài phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nó vừa phù hợp với hoàn cảnh của đất nước trong thời kỳ
đó vừa hợp với xu thế phát triển của thời đại.Với phương châm “đi tắt đón đầu,đảng và nhà nước ta đã chọn được một hướng đi đúng để Việt Nam có thẻ sánh vai với các cường quốc”.Vấn đề còn lại bây giờ chỉ còn là thời gian và hiệu quả quản lý kinh tế của cơ quan nhà nước
b Kinh tế thị trường không những tồn tại khách quan mà còn cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Ngay khi giành được độc lập,Đảng,Bác Hồ kính yêu đã đưa nước ta tến lên theo chủ nghĩa xã hội Đây là một xã hội không có người bóc lột người, ở đó mọi mọi người đều có quyền bình đẳng như nhau, đều hưởng quyền lợi mà trong các chế độ khác không có được Đó là mục tiêu lâu dài,để thực hiện được mục tiêu đó thì trước đó phải thực hiện mục tiêu trước mắt,
đó là phát triển mục tiêu kinh tế bảo đảm nâng cao đời sống cho nhân dân Muốn
Trang 7phát triển kinh tế nhanh ổn định không bị chệch hướng xa hội chủ nghĩa thì việc lựa chọn phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa là cần thiết
Sự sụp đổ của Liên Xô và một số nước xã hội chủ nghĩa đã chứng minh cho sự chệch hướng giữa đường lối và bản chất chế độ Nền kinh tế Liên Xô thúc đẩy là một nền kinh tế đóng Nừu xét về một khía cạnh nào đó Do vậy sẻ bị tụt hậu so với các nước TBCN, mặt khácnhà nứoc quản lý nền kinh tế tập trung do vậy không phát huy được tính tự giác trong lao động của mọi người làm cho năng suất lao đọng giảm, giẫn đến mức sống của công nhân nói riêng và toàn bộ nhân dân nói chung bị giảm sút nghiêm trọngm Mọi người lúc này đã không tin tưởng vào chế độ Đảng cộng sản vì không mang lại cho họ cuộc sống tốt hơn Sự sụp đổ của các nước liên xô và các nước Đông Âu là một tất yếu, không thể tránh khỏi
Đảng và nhà nước ta đã sơm nhận ra đựoc những bất cập yếu kém trong cách quản lý kinh tế theo mô hình của Liên Xô, vì vậy đã tránh được những vết xe đổ của Liên Xô và các nước Đông Âu
Đảng đã lựa chọn phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đây là một nền kinh tế mở nhưng nhưng có sự điều tiết vĩ mô của nhà nước đảm bảo không bị chệch hướng chế độ và ngày càng nâng cao mức sống của nhân dân Nhân dân ngày càng tin tưởng vào Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng đã lựa chọn Vì thế càng làm rút ngắn thời gian cần thiết để đưa đất nước ta tiến lên chủ nghĩa xã hội và trở thành một nhà nước kiểu mẩu trên thế giới
Trang 8Không phải ngẫu nhiên mà Đảng, nhà nước ta lựa chọn con đường phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà còn do ở Việt Nam có những
cơ sở để tồn tại nền kinh tế thị trường đó là:
-Sự phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá, không những không mất đi mà còn có những chuyên môn hoá ngày càng sâu rộng Phân công lao động trong nước còn tiến tới phân công lao động quốc tế Điều này thể hiện ở sự phong phú
đa dạng, chất lượng càng cao trên thị trường
-Trong nền kinh tế nước ta tồn tại nhiều hình thức sở hửu tạo ra nhiều sự khác biệt nhất định về kinh tế giữa các chủ thể kinh tế Ngay cả các đơn vị kinh tế dựa trên cùng quan hệ sở hữu cũng có sự tách biệt về kinh tế do trình độ xã hội hoá chưa cao,chưa thể phân phối trực tiếp sản phẩm cho nhau do vậy vẫn phải sử dụng quan
Trang 9Phát triển nền kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước đảm bảo thống nhất giữa sự phát triển, tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội
Xây dựng nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường hội nhập vào nền kinh tế thị trường nhiều khu vực và thế giới với nhiều hình thức quan hệ, liên kết phong phú,
đa phương, đa dạng
2.Về mục đích phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Một là: kinh tế hàng hoá,kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một kiểu tổ chức nền kinh tế trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu kém phát triển Kiểu tổ chức nền kinh tế này nhằm nhanh chóng đưa nước ta dến mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh
Hai là: Nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa là một nền kinh tế gồm nhiều thành phần trong đó kinh tế nhà nước và kinh tế hợp tác phải giữ vai trò chủ đạo các thành phần kinh tế khác đều vận động theo định hướng chung và khuôn khổ pháp luật của nhà nước xã hội chủ nghĩa
Ba là: Nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là kiểu tổ chức nền kinh tế dựa trên những nguyên tắc và quy luật của kinh tế hàng hoá, vừa dựa trên những nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội Bốn là: Nó là một mô hình kinh tế mở cả với bên trong và bên ngoài tồn tại trong nhiều hình thái kinh tế xã hội hoạt động của cơ chế thị trường không chỉ chịu sự tác động của các quy luật kinh tế hàng hoá nói chung mà còn chịu sự chi
Trang 10phối của các quy luật kinh tế đặc thù của các phương thức sản xuất chủ đạo Do vậy mô hình cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước trong nền kinh tế Tư Bản Chủ Nghĩa và trong nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa có những đặc điểm cơ bản khác nhau
3 Những đặc điểm cơ bản của kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Kinh tế hàng hoá trong thời kỳ quá độ là nền kinh tế hàng hoá quá độ thể hiện trong nền kinh tế quá độ nhiều loại hình sản xuất hàng hoá đan xen nhau, sản xuất hàng hoá xã hội chủ nghiã, sản xuất hàng hoá tư bản chủ nghĩa, sản xuất hàng hoá nhỏ Mỗi kiểu sản xuất hàng hoá có những nét đặc thù về bản chất kinh tế xã hội
và trình độ phát triển, nhưng nó đều là những bộ phận khác nhau của nền kinh tế quốc dân thống nhất hình thành và chịu sự chi phối của thị trường xã hội thống nhất với các quan hệ cung cầu giá cả chung, đòng tiền chung Bởi vậy nó vừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhau bình đẳng trước pháp luật, được pháp luật bảo hộ quyền sở hửu và quyền thu nhập hợp pháp Nhưng các kiểu sản xuất hàng hoá này không còn giữ nguyên bản chất, vì nó mang tính chất quá độ Nhân tố kinh tế và quá độ kinh tế trong sản xuất tu bản chủ nghĩa đã có những nhân tố kinh tế kinh tế của kinh tế nhà nước như điện nước, cơ sở hạ tầng, thông tin liên lạc và đã có những quan hệ kinh tế với các thành phần kinh tế khác chịu sự quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa Trong nền kinh tế hàng hoá quá độ, sản xuất hàng hoá giữ vai trò chủ đạo định hướng với các kiểu sản xuất hàng hoá khác… Do có nhiều thành phần kinh tế chịu nhiều tác động của các quy luật kinh tế riêng, vì thế ngoà
Trang 11tính thống nhất chúng còn mau thuẫn khiến cho nền kinh tế nước ta khả năng tăng theo những phườn hướng khác nhau Các doanh nghiệp có thể vì lợi nhwnj mà bất chấp tất cả luậtpháp, thực hiện lừa đảo, trốn lậu thuế Do vậy nhà nước ta phải sử dụng nhiều biện pháp dể ngăn chạn và hạn chế những khuynh hướng tự phát những hiện tượng tiêu cực, hướng sự phát triển của thành phần kinh tế này theo định hướng xã hội chủ nghiã Để giải quyết được vấn đề này nhà nước phải quan tâm tạo điều kiện cũng cố, phát huy hiệu quả, ra sức xây dựng khu vực nhà nước
đủ mạnh để làm tốt vai trò chủ đạo Nừu nền kinh tề nước không đảm nhiệm được vai trò chủ đạo này thì nền kinh tế quốc dân ắt sẻ không tránh khỏi nguy cơ chệc hướng xã hội chủ nghiã
- Kinh tế hàng hoá ở nước ta còn có trình độ kém phát triển biểu hiện ở số sử dụng mặt hàng và chủng loại hàng hoá nghèo nàn, khối lượng hàng hoá lưu thông và kim ngạch xuất nhập khẩu nhỏ, chi phí sản xuất và giá cả hàng hoá cao, chất lượng thấp, quy mô và dung lượng thi trường hạn hẹp, sức cạnh tranh các doanh nghiệp
và hàng hoá trên thị trường trong nước cùng nhiều trị trường nước ngoài còn rất yếu Đội ngủ cán bộ quản lý doanh nghiệp còn nhiều non trẻ và yếu kém…
Trình độ phát triển thấp của sản xuất hàng hoá bắt nguồn từ trình độ thấp từ lực lượng sản xuất, từ tính chất sản xuất nhỏ của nền inh tế, lao động thủ công còn chiếm tỷ trọng lớn, cơ cáu kinh tế còn mất cân đối và kém hiệu quả do hậu quả của chế độ bao cấp còn tồn tại sau trong một thời gian khá dài
-Nền kinh tế nước ta phát triển theo hình thức hội nhập vào thị trường thế giới Cách mạng khoa học kỹ thuật phát triển càng làm cho lực lượng sản xuất đạt trình
Trang 12độ xã hội hoá cao dẫn đến quá trình khu vục hoá, quốc tế hoá nền kinh tế ngày càng mở rộng Do vậy phát triển kinh tế hàng hoá không phải dựa trên kinh tế trong nước mad còn phải tính đến quan hệ kinh tế quốc tế, đến xu hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế Nền kinh tế hàng hoá mỗi quốc gia muốn tăng thuần lợi thế không gắn với thị trường thế giới Cách mạng xã hội chủ nghĩa làm cho số lượng,chất lượng, chủng loại hàng hoá cho sản xuất và tiêu dùng ngày càng cao, phong phú và đa dạng mà đất nứơc nào đã là nước phát triển cũng không thể sản xuất ra tất các hàng hoá, vì vậy, mổi nước phải tuỳ theo lợi thế của mình để lựa chọn những mặt hàng có hiệu quả và cạnh tranh được trên thị trờng thế giới Sản xuất hàng hoá ở nước ta khó có thể phát trỏên mạnh mẽ, nếu thu hút mạnh mẽ nguồn vốn đầu tư nước ngoài và áp dụng những tiến bộ công nghệ kỹ thuật hiện đại của thế giới, khai thác những tiềm năng còn rất lớn trong nền kinh tế Muốn vậy, con đường đúng dắn là phát triển nền kinh tế mở, hướng mạnh về xuất khẩu đồng thời thay thế nhập khẩu có hiệu quả
-Phát triển kinh tế hàng hoá gắn liền với việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dan tộc Phát kinh tế hàng hoá gắn liền với kinh tế mở là tất yếu nhưng trong quá trình đó bên cạnh là tiếp thu tinh hoa thế giới thì cũng có nguy cơ du nhập những yếu tố văn hoá xa lạ với truyền thống đặc diểm của dân tộc Muốn giữ được nền kinh tế hàng hoá mang bản sắc dân tộc việt Nam phải sử dụng có hiệu quả sự quản
lý vĩ mô của nhà nước, dưới sự quản lý của Đảng, không chấp nhận lối sống thực dụng mai hoá mọi hoạt đọng đời sống xã hội, mà đề cao những chuẩn mực giá trị