Cơ chế sinh bệnh Trong quá trình bão hòa, nước tiểu trải qua 3 giai đoạn từ thấp đến cao: ư Giai đoạn chưa bão hòa: trong đó các tinh thể được hòa tan.. ư Giai đoạn trung gian: trong đó
Trang 1ư Uống ít nước
ư Người có bệnh loãng xương, bệnh Goutte
2.3 Cơ chế sinh bệnh
Trong quá trình bão hòa, nước tiểu trải qua 3 giai đoạn từ thấp đến cao:
ư Giai đoạn chưa bão hòa: trong đó các tinh thể được hòa tan
ư Giai đoạn trung gian: trong đó các tinh thể chỉ kết tinh lúc có một chất
khởi xướng để hình thanh một nhân dị chất
ư Giai đoạn không bền: trong đó các tinh thể kết tinh tự nhiên từ một nhân
dị hay đồng chất
Ngoai cơ chế chung nêu trên mỗi loại sỏi còn có đặc thù riêng như:
+ Sỏi acid uric xuất hiện khi sự chuyển hóa purin tăng do chế độ ăn hay
do nguyên nhân nội sinh va khi pH nước tiểu < 5,3 Với pH bình
Trang 2thưêng nưíc tiÓu bÖnh nh©n chøa mét hçn hîp acid uric va urat, khi
pH h¹ acid uric Ýt hßa tan sÏ kÕt tña trong khi urat dÔ hßa tan l¹i gi¶m ®i râ rÖt
+ Sái amoni magne phosphat ®ưîc h×nh thanh khi bÖnh nh©n tiÕt lưîng
calci phosphat va amoni kh¸ lín kÌm theo sù t¨ng pH nưíc tiÓu lªn
>
7,2 Së dÜ pH nưíc tiÓu t¨ng la do nhiÔm khuÈn v× vËy sái nay còng
®ưîc gäi la sái do nhiÔm khuÈn
2.4 Nguyªn nh©n sinh bÖnh theo y häc cæ truyÒn
Ngưêi xưa cho r»ng sái tiÕt niÖu cã nguyªn nh©n chÝnh la do nhiÖt h¹ tiªu
ư Néi kinh cho r»ng: tú thÊp lam ®am ø l¹i, ®am hãa háa, háa sinh nhiÖt
h¹ tiªu lam chưng kiÖt nưíc tiÓu, cÆn l¾ng l¹i ma thanh th¹ch
243
Trang 3Copyright@Ministry Of Health
ư Tuệ Tĩnh giải thích: sỏi niệu do thận khí hư lam thủy hỏa mất
điều hòa,
hỏa của tâm đi xuống hạ tiêu chưng khô nước tiểu ma thanh thạch (ví
như cặn kết ở đáy nồi khi đun nấu lâu ngay vậy) Thận âm hư sinh nội
nhiệt, nội nhiệt lam hư hao tân dịch cho nên đi tiểu ít
ư Thấp nhiệt hạ tiêu: thấp ta, nhiệt ta xâm phạm hạ tiêu (viêm
đường tiệt
niệu), nhiệt kết bang quang lam hư hao thủy dịch, cặn lắng kết lại sinh
sỏi
ư Bệnh tật nằm lâu bất động, khí huyết ứ trệ, thủy dịch kém được lưu
thông, cặn có điều kiện kết lắng ma thanh sỏi
Như vậy, nguyên nhân sinh chứng thạch lâm la:
Trang 4+ Khí huyết ứ trệ
+ Thận hư
3 CHẩN ĐOáN
3.1 Biểu hiện lâm sang
ư Đau: đau đột ngột, dữ dội vùng bụng va eo lưng, đau lan xuống
hạ bộ,
thường hay xuất hiện sau chạy nhảy hoặc lao động nặng…
ư Đái máu: đái máu đầu bãi, cuối bãi hoặc toan bãi; dấu hiệu tiểu
tắc giữa
dòng
ư Nôn hoặc buồn nôn trong đợt đau
3.2 Khám
ấn điểm niệu quản thấy đau
3.3 Cận lâm sang
Xét nghiệm nước tiểu thấy vi khuẩn, tế bao, cặn
Chụp phim X quang có thể thấy hình ảnh viên sỏi (tuy nhiên một
số sỏi
Trang 5không cản quang)
Siêu âm cho biết vị trí, kích thước viên sỏi
3.4 Chẩn đoán vị trí sỏi
ư Sỏi đai bể thận: ít có triệu chứng lâm sang, thường được phát hiện do
nhân một lần khám kiểm tra sức khỏe có X quang
ư Sỏi niệu quản:
+ Có cơn đau điển hình đột ngột va dữ dội
244
Copyright@Ministry Of Health
+ Điểm đau niệu quản (+)
+ Nước tiểu có máu
ư Sỏi bang quang:
+ Tiểu rắt, tiểu không hết, tiểu tắc giữa dòng
+ Tiểu máu
Trang 6+ GÆp ë nam giíi: tiÓu buèt, dßng tiÓu nhá hoÆc giá giät
+ Th¨m kh¸m qua trùc trang rÊt ®au
3.5 ChÈn ®o¸n ph©n lo¹i sái
Cã 5 lo¹i sái thưêng gÆp:
ư Sái calci: chiÕm 60 - 80% c¸c lo¹i sái, sái calci rÊt c¶n quang
ư Sái phosphat: chiÕm 5 - 15% c¸c lo¹i sái, sái phosphat c¶n
quang
ư Sái acid uric: chiÕm 10 - 20%, kh«ng c¶n quang
ư Sái xystin: chiÕm 1 - 2%, Ýt c¶n quang
ư Sái carbonat: Ýt c¶n quang
3.6 ChÈn ®o¸n ph©n biÖt
Sái niÖu cã c¬n ®au quÆn thËn cÇn ®ưîc chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi:
ư T¾c ruét: t¾c ruét kh«ng cã triÖu chøng bÖnh cña ®ưêng tiÕt
niÖu, ®au
toan æ bông, bông trưíng, quai ruét t¨ng h¬i, bÝ trung tiÖn
ư Viªm ruét thõa: kh«ng cã biÓu hiÖn bÖnh lý ®ưêng tiÕt niÖu, ®au
nhÑ hè
Trang 7chậu phải, sốt nhẹ, bạch cầu tăng
ư Sỏi tụy, sỏi túi mật: cần khám kỹ, sốt cao, vang da
ư U bể thận, u niệu quản: đau từ từ, cần chụp cắt lớp để phân biệt
3.7 Chẩn đoán theo y học cổ truyền
3.7.1 Thể thấp nhiệt (tương ứng với sỏi tiết niệu có viêm nhiễm
kèm theo)
ư Đau từ eo lưng lan xuống đùi va bộ phận sinh dục ngoai
ư Tiểu tiện vang sẻn, đỏ đục, nóng rát ống tiểu, tiểu nhiều lần, có thể đi
tiểu ra sỏi
ư Gai sốt hoặc ớn lạnh
ư Miệng khô khát
245
Copyright@Ministry Of Health
ư Lưỡi đỏ, rêu vang
ư Mạch sác