Hồng cầu người có tuổi thọ trung bình la 120 ngay, trong điều kiện sinh lý bình thường và số lượng hồng cầu ổn định, có sự cân bằng liên tục giữa số lượng hồng cầu bị chết và số lượng
Trang 1Bài 18 VIấM PHẾ QUẢN CẤP VÀ MÃN TÍNH MỤC TIấU
1 Nêu được khái niệm về thiếu máu theo YHHĐ va YHCT
2 Trình bày được nguyên nhân va bệnh sinh gây thiếu máu
3 Giải thích được cơ sở để chẩn đoán thiếu máu theo YHHĐ va YHCT
4 Trình bày được nguyên tắc điều trị thiếu máu va các biện pháp phòng
bệnh
5 Trình bày được các phương pháp va các bai thuốc, phương huyệt ứng
dụng điều trị thiếu máu
6 Phân tích được cơ sở của các phương pháp dùng thuốc va không dùng
thuốc ứng dụng vào điều trị thiếu máu
Trang 21 ĐẠI CƯƠNG
1.1 Khái niệm về thiếu máu
Máu là một dịch thể lưu thông tuần hoàn trong cơ thể, bao gồm tế bao
máu và huyết tương Tế bao máu gồm hồng cầu, bạch cầu va tiểu cầu, trong đó
hồng cầu là yếu tố trực tiếp liên quan đến sự thiếu máu
Hồng cầu người có tuổi thọ trung bình la 120 ngay, trong điều kiện sinh
lý bình thường và số lượng hồng cầu ổn định, có sự cân bằng liên tục giữa số
lượng hồng cầu bị chết và số lượng hồng cầu được sinh ra Thiếu máu chỉ xảy
ra khi sự cân bằng đó bị phá vỡ: hồng cầu bị phá hủy nhiều hoặc
được sản sinh
ra quá ít
Hồng cầu bị phá hủy nhiều có thể do chảy máu hoặc tan máu
nghiêm
Trang 3trọng; trong cả hai trường hợp, cơ chế bệnh xảy ra ở ngoại vi còn tủy
xương vẫn tìm cách bù trừ, thiếu máu chỉ xuất hiện khi tủy xương không
còn khả năng bù được nữa
Hồng cầu sản sinh không đủ cũng có thể do hai cơ chế: tủy xương không
sinh được đủ hồng cầu, hoặc sinh được máu nhưng kém chất lượng không
có hiệu lực
300
Copyright@Ministry Of Health
Trong hồng cầu có chứa huyết cầu tố (hemoglobin), chức năng của hồng
cầu chủ yếu là do huyết cầu tố đảm nhiệm Nhiệm vụ chủ yếu của huyết cầu tố
là vận chuyển O2 va CO2 , nồng độ huyết cầu tố trong hồng cầu la
32 - 38g/dl,
Trang 4trung bình ở người Việt Nam từ 20 - 23,6mmol/l
1.2 Định nghĩa
Thiếu máu là sự giảm sút lượng huyết cầu tố lưu hanh trong hệ tuần
hoan và mọi hậu quả của thiếu máu đều liên quan đến tỷ lệ huyết cầu tố
Nồng độ huyết cầu tố trung bình va thể tích trung bình của mỗi hồng cầu
khác nhau tùy từng hội chứng thiếu máu, do vậy lượng huyết cầu
tố cũng khác
nhau đối với cùng một số lượng hồng cầu
Theo Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa: thiếu máu xảy ra khi mức
độ
huyết cầu tố lưu hanh của một người nao đó thấp hơn mức độ của người khỏe
mạnh cùng giới cùng tuổi va cùng sống trong một môi trường
Về đại thể: thiếu máu la một hội chứng bệnh lý do nhiều nguyên nhân
Trang 5gây ra lam cho tổng lượng hồng cầu lưu thông trong máu giảm dưới mức bình
thường, lam cho máu không cung cấp đủ O2 cho tế bao
Bình thường ở người lớn: hồng cầu ở nam la 4200000 ± 210000 ở nữ
3800000 ± 160000
Thể tích trung bình của hồng cầu: MCV = 90 ± femtolit (fl)
Nồng độ huyết sắc tố trung bình từ 32 - 38g/dl
Gọi la thiếu máu khi có ít nhất 2 trong 3 điều kiện sau:
ư Thể tích hồng cầu giảm dưới mức bình thường
ư Nồng độ huyết sắc tố giảm dưới mức bình thường
ư Số lượng hồng cầu/mm3 giảm dưới mức bình thường
1.3 Phân loại thiếu máu
Nguyên liệu để tạo ra hồng cầu chủ yếu la protein va nguyên tố sắt
Để
phát triển hồng cầu cần đến các chất phụ trợ với những liều lượng thích hợp
Trang 6như vitamin B12, acid folic Ngoai ra sự tạo ra hồng cầu cũng cần
đến vitamin
B6, B2, C, E va các nguyên tố vi lượng như đồng, mangan, cobalt, kẽm…
Như vậy nếu thiếu các yếu tố trên trực tiếp hoặc gián tiếp sẽ sinh
ra
thiếu máu
Khuynh hướng chung khi phân loại các trạng thái thiếu máu
thường căn
cứ vao:
301
Copyright@Ministry Of Health
ư Nồng độ huyết sắc tố trong hồng cầu: để xác định la ưu sắc,
đẳng sắc hay
nhược sắc
ư Thể tích của hồng cầu: để xác định loại hồng cầu la to, nhỏ hay trung bình
Trang 7Có nhiều cách phân loại thiếu máu nhưng người ta thường phân theo 2
cách dựa vao hình thái, mau sắc va dựa vao sinh lý bệnh của thiếu máu
1.3.1 Dựa vao hình thái va mau sắc của hồng cầu
Loại nay chủ yếu căn cứ vao thể tích trung bình của hồng cầu
(MCV) va
nồng độ huyết cầu tố trung bình của hồng cầu (MCHC), thường có
3 loại thiếu
máu:
ư Thiếu máu nhược sắc, hồng cầu nhỏ: thông thường la do thiếu yếu tố sắt
nên có biểu hiện lượng huyết cầu tố giảm rõ rệt lam cho kích
thước hồng
cầu nhỏ (MVC < 80fl; MCHC <32%)
ư Thiếu máu đẳng sắc, hồng cầu bình thường: MCV bình thường
từ 80 -
100Fl, MCHC đa số ở mức bình thường tức 32 - 36%, MCH ở mức bình
Trang 8thường (huyết sắc tố giảm song song với hồng cầu, giá trị hồng cầu lúc
nao cũng =1, không có thay đổi thể tích hồng cầu, nồng độ huyết sắc
tố trung bình trong hồng cầu bình thường) Loại thiếu máu nay thường
gặp trong:
+ Xuất huyết cấp
+ Tán huyết cấp
+ Viêm nhiễm kinh niên
+ Suy tủy
ư Thiếu máu ưu sắc, hồng cầu to: huyết sắc tố giảm ít hơn so với hồng cầu,
giá trị hồng cầu > 1
MCV>100fl, MCHC>36% Loại thiếu máu nay chủ yếu do thiếu vitamin
B12 hoặc acid folic
Trang 9Trong máu thấy hồng cầu khổng lồ, hồng cầu to, một vai hồng cầu
có
nhân, thể tích hồng cầu trung bình > 120am3
1.3.2 Dựa vao sinh lý bệnh
Loại nay người ta phân ra 3 loại nhỏ:
ư Thiếu máu do tăng phá hủy hồng cầu: còn gọi la thiếu máu tán huyết do
bẩm sinh va những nguyên nhân khác, hồng cầu có hình dạng khác thường, MCV bình thường, MCHC bình thường hoặc hơi tăng + Nguyên nhân do bản thân hồng cầu: có thể do dị tật của bản thân
hồng cầu như: hồng cầu hình cầu di truyền, hồng cầu hình bầu dục
có
tính gia đình, hồng cầu hình gai bẩm sinh hoặc mắc phải,
302
Copyright@Ministry Of Health
phospholipid của mang hồng cầu không bình thường, bệnh do thiếu