SIÊU KHUẨN (SUPERBUG) VÀ HIỆN TƯỢNG KHÁNG KHÁNG SINH ppsx

Hiện tượng kháng kháng sinh antibioresistance xảy ra khi mầm bệnh hay vi khuẩn không bị diệt bởi thuốc kháng sinh, mà chúng vẫn tồn tại và sinh sản ra những thế hệ con cháu không có tính

SIÊU KHUẨN (SUPERBUG) VÀ HIỆN

TƯỢNG KHÁNG KHÁNG SINH\

Hiện tượng kháng kháng sinh (antibioresistance) xảy ra khi mầm bệnh hay vi khuẩn không bị diệt bởi thuốc kháng sinh, mà chúng vẫn tồn tại và sinh sản ra những thế hệ con cháu không có tính cảm ứng (sensible) với một hay nhiều loại thuốc kháng sinh (đa kháng sinh) nào đó

Không ít thuốc kháng sinh từ trước tới giờ được xem như là những vị thuốc cứu tinh của biết bao bệnh tật, nhưng ngày nay chúng đã tỏ ra là không còn công hiệu trong việc chữa trị gì được nữa!

Kho tàng thuốc kháng sinh càng ngày càng trở nên hạn hẹp và khan hiếm hơn trước rất nhiều!

Vào cuối năm 2009 vừa qua, một vi khuẩn mới có chứa gène NDM-1

đã được thấy xuất hiện tại Ấn Độ Người ta gọi đó là siêu khuẩn (superbug)

Sự xuất hiện của superbug chứa gène NDM-1

Các nhà khoa học đã phát hiện lần đầu tiên tại New Delhi, Ấn Độ vào tháng 12/2009 loại vi khuẩn đường ruột E.coli có mang gène tạo ra enzyme NDM-1 (là code DNA của New Delhi metallo-beta-lactamase 1)

Đó là siêu khuẩn đa kháng sinh hay superbug vì chúng có khả năng đề kháng với rất nhiều loại thuốc kháng sinh kể luôn với loại kháng sinh có phổ rộng cực mạnh nhóm carbapenems (nhóm nầy dành để sử dụng trong trường hợp các loại kháng sinh thông thường không còn tác dụng được nữa)

Các thuốc sau đây nằm trong nhóm carbapenems: Meropenem, Ertapenem, Doripenem, Panipenem/Betamipron và Razupenem (PZ 601)

CARBAPENEMS are a class of beta-lactum, broad spectrum antibiotics which act by inhibiting the cell wall synthesis and are known to

be most effective against gram negative infections

Carbapenems, often in combination with other agents, remain a mainstay of therapy in patients with serious hospital-acquired infection

Điều nguy hiểm nhất là gène NDM-1 có thể nhảy từ một chủng loại vi khuẩn nầy sang lây nhiễm một chủng loại vi khuẩn khác và do đó tạo cho chúng tính kháng thuốc

Theo các nhà khoa học Anh Quốc, thì các trường hợp xuất hiện vi khuẩn có mang gène NDM-1 đều có liên hệ đến việc sử dụng bừa bãi các loại kháng sinh hậu giải phẫu thí dụ như giải phẫu thẩm mỹ, ghép bộ phận, cancer, v.v…) tại các bệnh viện Ấn Độ và Pakistan

Tính đến trung tuần tháng 8/2010 đã có trên 37 ca được phát hiện tại Anh Quốc, Canada có 4 ca, sau đó là USA, Australia, Hòa Lan, và Pháp… Tất cả đều đến từ các bệnh nhân đã từng được điều trị tại Ấn độ và Pakistan trong thời gian trước đó NDM-1 sau đó đã lây sang cho những bệnh nhân khác tại các quốc gia vừa kể

The Lancet Infectious Diseases, Early Online Publication, 11 August

2010

Emergence of a new antibiotic resistance mechanism in India, Pakistan, and the UK: a molecular, biological, and epidemiological study

We identified 44 isolates with NDM-1 in Chennai, 26 in Haryana, 37

in the UK, and 73 in other sites in India and Pakistan NDM-1 was mostly found among Escherichia coli (36) and Klebsiella pneumoniae (111), which were highly resistant to all antibiotics except to tigecycline and colistin K pneumoniae isolates from Haryana were clonal but NDM-1 producers from the UK and Chennai were clonally diverse

Most isolates carried the NDM-1 gene on plasmids: those from UK and Chennai were readily transferable whereas those from Haryana were not conjugative Many of the UK NDM-1 positive patients had travelled to India

or Pakistan within the past year, or had links with these countries

Hai loại vi khuẩn thường thấy có chứa gène NDM-1 nằm trong nhóm

vi khuẩn đường ruột thuộc họ Enterobacteriaceae Đó là vi khuẩn E.coli và một loại vi khuẩn gây viêm phổi có tên là Klebsiella pneumoniae Hai loại vi khuẩn nầy đều có thể gây viêm nhiễm đường tiết niệu và tạo nên tình trạng nhiễm trùng huyết ở bệnh nhân

Hiện nay mối ưu tư chính của các nhà khoa học Âu Mỹ là phải gấp rút

cố tìm ra một loại kháng sinh nào khả dĩ có thể thật sự trị được superbug NDM-1 trước khi nó trở thành một hiểm họa chung cho cả nhân loại

Trong khi chờ đợi, các bác sĩ đã cho áp dụng lối trị liệu bằng cách phối hợp nhiều loại thuốc kháng sinh với nhau, nhưng đôi khi cũng không mấy hiệu quả

Đây là tin mới nhất, nhiều hứa hẹn:

Glaxo said it captured a snapshot of a new compound, called GSK

299423, latched onto a certain enzyme in bacteria Stopping this enzyme prevents the bacteria from reproducing

http://www.dailyfinance.com/story/glaxosmithkline-finds-compound-fight-superbugs/19582888/?icid=sphere_copyright

“Vi trùng chứa NDM-1 nằm trong plasmids Phần lớn vi trùng kháng thuốc: beta-lactams antibiotics, Fluoroquinolones, và Aminoglycosides, tuy nhiên phần lớn vẫn “chịu” thuốc polymyxin antibiotic colistin

May thay, đầu tháng August, 2010, hãng thuốc GlaxoSmithKline hợp cùng Wellcome Trust's Seeding Drug Discovery initiative và Cơ quan U.S

Defense Threat Reduction Agency, đã tìm thấy một thuốc mới GSK-299423, chống được vi trùng mang di thể NDM-1.”

(Bác sĩ Trần Mạnh Ngô) 23/8/2010

Và chỉ còn việc áp dụng thêm các biện pháp vệ sinh thông thường tại các bệnh viện thí dụ như cách ly bệnh nhân, rửa tay thường xuyên, tẩy trùng, tẩy uế dụng cụ, v.v

According to the researchers, NDM-1 can be stopped from spreading

in hospitals by implementing standard control procedures: the general use of antibacterial soap and the isolation of infected patients, for example

“Hospitals need to ensure they continue to provide good infection control to prevent any spread, consider whether patients have recently been treated abroad and send samples to HPA for testing”, a representative for the Department of Health told the BBC

New superbugs emerge from U.K, Asia, Canada

http://www.cbc.ca/health/story/2010/08/11/uk-lancet-new-superbug.html#socialcomments

British scientists have discovered bacteria that are able to make an enzyme called NDM-1, or New Delhi metallo-beta-lactamase 1

NDM-1 has been seen largely in E coli bacteria, the most common cause of urinary tract infections outside of hospitals The gene for the enzyme is found on DNA structures known as plasmids that can be easily copied and passed on to other types of bacteria

Antibiotic-resistant E coli can cause fatal pneumonia and other infections

Tại sao hiện tượng kháng thuốc có thể xảy ra?

Có rất nhiều nguyên nhân thí dụ như sự sử dụng thuốc kháng sinh một cách bừa bãi, không đúng cách, không tôn trọng liều lượng và thời gian trị liệu cũng như không chịu uống cho thật hết số thuốc như bác sĩ đã kê toa

Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc kháng sinh trong chăn nuôi thú y, canh nông và ngư nghiệp cũng dự phần không nhỏ trong sự hình thành hiện tượng kháng kháng sinh ở người

Cuối cùng là vấn đề dùng các chất diệt khuẩn (nettoyant antibactérien)

để chùi rửa quá thường xuyên, không đúng chỉ dẫn cũng có thể giúp sinh sản

ra những dòng vi khuẩn có tính kháng thuốc!

Y, nha, dược, thú y sĩ và bệnh nhân đều có trách nhiệm trong vấn đề kháng kháng sinh nầy!

Tại sao vi khuẩn kháng được thuốc?

Hiện tượng kháng thuốc có thể xảy ra theo một trong những cơ chế sau đây:

1/ Làm thay đổi mục tiêu tác động (site d’action) của thuốc trên vi

khuẩn hay là làm thay đổi protéine trên vi khuẩn mà thuốc Pénicilline sẽ bám vào để tác động (Thí dụ: thuốc kháng sinh Pénicilline đối với vi khuẩn Streptococcus pneumoniae)

2/ Vô hiệu hóa thuốc bằng enzyme bêta lactamase (Thí dụ: thuốc

Penicilline đối với vi khuẩn Staphilococcus aureus)

3/ Làm giảm độ thẩm thấu của màng tế bào vi khuẩn nên thuốc không

tác động được (Thí dụ: thuốc kháng sinh Gentamycine đối với vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa)

Một số vi khuẩn kháng thuốc tại Canada

+ Staphylococcus aureus kháng Methicilline;

+ Enterococcus kháng Vancomycine;

+ Klebsiella pneumoniae / bêta lactamase à spectre étendu (BLSE) résistants;

+ Eschericia coli / BLSE résistants;

+ Salmonella;

+ Shigella;

+ Gonocoques kháng Fluoroquinolone;

+ Streptococcus pneumoniae résistant à la Pénicilline (SPRP);

+ Tuberculose résistant à l’Isoniaside et à la Rifambine

Sự sang nhượng tính kháng thuốc: hiện tượng đáng ngại (transfert de résistance)

Có bằng chứng cho thấy vi khuẩn mang tính kháng thuốc có thể vượt hàng rào chủng loại (barrière d’espèce) để truyền tính nầy sang cho những vi khuẩn của một chủng loại khác, thí dụ như vi khuẩn gốc ở thú vật truyền tính đề kháng sang cho vi khuẩn gốc ở người chẳng hạn!

Ngoài ra, cũng cần nói thêm là đa số thuốc kháng sinh dùng bên thú y đều có cùng một cơ cấu hóa học như những thuốc đồng loại dùng bên người

Bởi lý do nầy, cho nên khi một vi khuẩn đề kháng với một loại thuốc bên thú y thì nó cũng có thể đồng thời đề kháng với các loại thuốc cùng nhóm bên người

Thuốc kháng sinh nhìn từ phía y khoa

Năm 1954, Hoa Kỳ chỉ sản xuất có 2 triệu cân thuốc kháng sinh Ngày nay, số sản xuất đã tăng vọt lên trên 50 triệu cân trong năm!

Theo The Centers for Disease Control & Prevention (CDC) Hoa Kỳ cho biết, có thể nói là có trên 50% toa kháng sinh do bác sĩ kê ra cho bệnh nhân để chữa trị những bệnh thông thường do virus như ho hen cảm cúm, v.v…đều không cần thiết và không xác đáng!

Và được biết là thuốc kháng sinh chỉ có công hiệu để trị những bệnh cảm nhiễm do vi khuẩn gây ra mà thôi Cơ quan Health Canada cũng đưa ra một nhận định tương tợ như trên

Ngày nay, một số lớn vi khuẩn không còn cảm ứng với các loại thuốc kháng sinh cũ thường được sử dụng từ trước tới nay nữa Vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, tác nhân của viêm phổi và viêm màng não đã không còn cảm ứng với Pénicilline và một số thuốc khác!

Vancomycine là kháng sinh đặc trị vi khuẩn Staphylococcus aureus, giờ thì nó không còn hữu hiệu nữa!

Các vi khuẩn như Enterococcus faecalis, Mycobacterium tuberculosis, Pseudomonas aeruginosa đều đề kháng với rất nhiều loại kháng sinh Tử vong của bệnh lao phổi trước đây đã giảm thiểu ở các quốc gia Tây phương, nay có khuynh hướng gia tăng trở lại!

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết các chủng vi khuẩn gây bệnh lậu mủ (gonorrhea) gốc Á Châu và Phi Châu, ngày nay đã thấy xuất hiện khắp mọi nơi trên thế giới

Tình trạng nhiễm trùng hậu giải phẫu tại các bệnh viện Canada là một vấn đề thật đáng ngại, trong đó nhiễm khuẩn Staphylococcus aureus là một trong nhiều loại vi khuẩn thường gặp nhất

Gần đây, Clostridium difficile vi khuẩn gây viêm ruột xảy ra trong các bệnh viện cũng có mòi gia tăng lên nhiều

Thuốc kháng sinh nhìn từ phía thú y

Thuốc kháng sinh được dùng để phòng và trị bệnh gia súc, nhưng phần lớn trên 90% thuốc được sử dụng như những chất kích thích tăng trưởng (growth promoting) trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản Thuốc kháng sinh được trộn vào thức ăn hỗn hợp với những nồng độ thật thấp (sous thérapeutique) để giúp thú mau lớn và tăng trọng nhanh

Kỹ nghệ nuôi cá salmon vùng ven biển Vancouver, Canada cũng áp dụng phương pháp nầy

Sự kiện sử dụng quá bừa bãi thuốc kháng sinh từ mấy chục năm nay

đã làm phát sinh ra rất nhiều chủng vi khuẩn mang tính kháng thuốc Vi

khuẩn Salmonella đã đề kháng cùng một lúc với nhiều thuốc như Ampicilline, Chloramphenicol, Streptomycine và Tétracycline

Vào cuối thập niên 1990, tại Anh Quốc, vi khuẩn Salmonella typhimurium DT 104 đã hoành hành dữ dội trong chăn nuôi Một thời gian sau đó, người ta đã phát hiện những vi khuẩn nầy ở người và điều tai hại nhất là chúng đã đề kháng với nhiều loại thuốc kể cả với thuốc Trimethoprim sulfa và Fluoroquinolone…

Năm 1985 tại Californie, trên 1000 người đã ngã bệnh vì ăn phải hamburger có nhiễm khuẩn Salmonella newport đề kháng với nhiều loại thuốc

Ngày nay, các vi khuẩn thông thường của đường ruột như Entérobacter, Campylobacter và E.coli 0157:H7 (bệnh Hamburger) cũng đã

đề kháng với nhiều loại thuốc kháng sinh!

Ăn thịt chứa chất tồn dư kháng sinh có hại không?

Câu hỏi nầy thường được mọi người nêu ra Trên lý thuyết, chúng ta nên tránh dùng thịt có chứa chất tồn dư (résidu) kháng sinh Nhưng thực tế rất khó thực hiện, ngoại trừ trường hợp tự mình nuôi lấy súc vật…để ăn

Thịt có tồn dư kháng sinh có thể gây hại cho sức khỏe như:

-/ Gây dị ứng Thí dụ Penicilline sẽ chuyển thành acide Pénicilline là một chất dị ứng (allergène), tuy nhiên cũng rất hiếm thấy xảy ra

-/ Tạo ra những chủng vi khuẩn mang tính kháng kháng sinh sau nầy -/ Một vài loại thuốc kháng sinh trong chăn nuôi bị nghi ngờ là có thể gây ung thư (carcinogène) Thuốc kháng sinh Carbadox (Mecadox) thường được sử dụng để trị tiêu chảy ở heo con và cũng đồng thời giúp chúng không

bị mất sức giảm cân trong lúc lẻ bầy (lúc đem nuôi riêng trong chuồng heo thịt)

Thuốc cho thấy gây ung thư ở chuột trong phòng thí nghiệm, bởi vậy

để ngừa nguy cơ nầy ở người dùng thịt heo, thời gian ngưng thuốc Carbadox trước khi gởi heo đi hạ thịt phải trên 42 ngày để thịt không còn chứa chất tồn

dư Một số quốc gia như Anh và Úc Châu đã cấm sử dụng Health Canada sau đó cũng ra quyết định cấm bán Carbadox

Phải chăng tất cả vi khuẩn đều có hại?

Thật ra không phải vi khuẩn nào cũng đều có hại cả Có loại vi khuẩn hiền sống trong ruột và trên da của chúng ta Chỉ có những loại vi khuẩn xấu mới làm chúng ta bệnh Khoa học gọi chúng là những pathogènes

Khi chúng ta sử dụng các chất diệt khuẩn để chùi rửa, tất cả vi khuẩn tốt lẫn vi khuẩn xấu sống trên da đều bị diệt hết Nếu chỉ dùng savon thường

để rửa thì vi khuẩn tốt không hề hấn gì, nhưng ngược lại vi khuẩn xấu sẽ dễ dàng bị loại đi Vậy tốt nhất là nên xài savon loại thường và tránh bớt việc dùng các loại savon diệt khuẩn (savon antibactérien) Đây cũng là một trong nhiều cách để ngăn chặn phần nào sự xuất hiện của những vi khuẩn kháng thuốc!

Ai ít sử dụng kháng sinh thì khỏi phải lo sợ hiện tượng kháng thuốc? Vấn đề ở đây không phải là bệnh nhân kháng thuốc, nhưng chính vi khuẩn mới thật sự là đối tượng kháng thuốc Vi khuẩn kháng một loại thuốc nào đó khi chất nầy không đủ sức để diệt được nó nữa Vi khuẩn mang sẵn tính kháng thuốc có thể nhiễm vào môi sinh, vào nguồn nước cũng như vào bất luận một loại thức ăn thức uống nào đó Vấn đề thịt chứa chất tồn dư kháng sinh cũng là nguyên nhân gây ra những chủng vi khuẩn kháng thuốc

Luật thú y Canada đã quy định rõ rệt thời gian bắt buộc phải ngưng chữa trị súc vật (période de retrait, withdrawal period) bằng kháng sinh truớc khi gởi đến nhà máy để hạ thịt

Thời gian này dài hay ngắn tùy theo loại thuốc sử dụng Test thử nghiệm (Cast test, Stop test, DSSP) sự hiện diện của chất tồn dư kháng sinh trong thịt vẫn thường được thực hiện thường xuyên tại lò sát sinh