Lí luận dạy học đại học - Bản chất và các phương pháp của học tập pptx

Ngày nay, cuộc cách mạng xã hội, cách mạng khoa học – công nghệ đang ảnh hưởng một cách toàn diện sâu sắc tới mọi lĩnh vực đời sống xã hội nói chung, giáo dục - đào tạo ở đại học nói riê

B¶N CHÊT Vµ C¸C PH¦¥NG PH¸P CñA HäC TËP

1 Khái quát chung

Ngày nay, cuộc cách mạng xã hội, cách mạng khoa học – công nghệ đang ảnh

hưởng một cách toàn diện sâu sắc tới mọi lĩnh vực đời sống xã hội nói chung, giáo

dục - đào tạo ở đại học nói riêng, đặc biệt tác động đối với mục tiêu giáo dục đào tạo

những cử nhân khoa học – những người có trình độ học vấn cao, có kiến thức rộng

về các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội – nhân văn, khoa học công

nghệ… những thanh niên năng động sáng tạo đáp ứng yêu cầu nhiều mặt của nền

kinh tế tri thức trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Thực tiễn đó

đã đề ra những yêu cầu ngày càng cao đối với nền giáo dục đại học Nó không

những ảnh hưởng đến cơ cấu nhân lực lao động mà còn đề ra những yêu cầu mới đối

với trình độ và năng lực của họ Chúng ta đã biết, trong điều kiện cách mạng khoa

học - kĩ thuật tiến nhanh như vũ bão, một số tri thức trở nên lạc hậu và thậm chí hết

tác dụng, bên cạnh đó, có những tri thức mới xuất hiện, được ứng dụng vào các quá

trình sản xuất khác nhau Chính vì vậy người lao động, người cán bộ khoa học kĩ

thuật cần nâng cao trình độ năng lực của mình

Trong quá trình học tập, mỗi sinh viên tự mình chiếm lĩnh hệ thống tri thức,

kỹ năng, phải nắm vững những cơ sở của nghề nghiệp tương lai và có tiềm năng

vươn lên thích ứng với những yêu cầu trước mắt và lâu dài do thực tiễn xã hội đặt ra

Muốn vậy, khi tiến hành hoạt động học tập, sinh viên không chỉ phải có năng lực

nhận thức thông thường mà cần tiến hành hoạt động nhận thức mang tính chất

nghiên cứu trên cơ sở khả năng tư duy độc lập, sáng tạo phát triển ở mức độ cao

Điều đó có nghĩa là, dưới vai trò chủ đạo của thầy, sinh viên không nhận thức một

cách máy móc chân lý có sẵn mà còn đào sâu hoặc mở rộng kiến thức Mặt khác,

trong quá trình học tập, sinh viên đã bắt đầu thực sự tham gia hoạt động tìm kiếm

chân lý mới Đó là hoạt động tập dượt nghiên cứu khoa học được tiến hành ở các

khoa học này giỳp sinh viờn từng bước tập vận dụng những tri thức khoa học,

phương phỏp luận khoa học, những phẩm chất, tỏc phong của nhà nghiờn cứu nhằm

gúp phần giải quyết một cỏch khoa học những vấn đề do thực tiễn xó hội, thực tiễn

nghề nghiệp đặt ra

2 Lớ luận về bản chất và cỏc phương thức của học tập

Đã có một số tiền lệ trong cách hiểu bản chất và ph-ơng thức học tập của con

ng-ời Ngoài sự học nói chung của sinh vật nh- là thuộc tính phản ánh khách quan

của vật chất sống, thì việc học tập của con ng-ời đ-ợc đặc tr-ng bởi tính mục đích

(giá trị) và tính khoa học (nội dung và ph-ơng pháp học tập), là những nét bản chất

không hề có ở sự học của động vật Từ lâu, con ng-ời đã đặt ra mục đích học tập rất

rõ ràng và cụ thể, nói chung không khác gì lắm so với quan điểm hiện đại do

UNESCO phát biểu ngày nay

Đó là: 1/ Học để biết; 2/ Học để làm; 3/ Học để chung sống; 4/ Học để thành

ng-ời Để đạt mục đích, có những yêu cầu về ph-ơng thức và chất l-ợng học tập, hay

tính chất của quá trình và kết quả học tập Quan niệm về quá trình học tập đã có

b-ớc tiến v-ợt bậc so với quan niệm cổ điển Tr-ớc đây, và ở nhiều nơi cho đến nay,

ng-ời ta giải thích đơn giản và phiến diện rằng bản chất của học tập là nhận thức (và

là sự nhận thức lại những gì đã đ-ợc loài ng-ời nhận thức rồi) Nếu vậy, thì đó chỉ là

sự học của động vật, tái tạo những mẫu hành vi di truyền của loài ở ng-ời, việc học

có giá trị và cơ cấu rộng lớn hơn nhận thức rất nhiều Một trong những lý thuyết

đáng tin cậy trong lĩnh vực này là lý thuyết của B.Bloom, đ-ợc thừa nhận ở hầu hết

các nền giáo dục ngày nay

Tất cả những sự kiện thực tế trong dạy học và trong lí luận dạy học đại học đã cho

thấy quá trình học tập diễn ra phức tạp, theo nhiều ph-ơng thức khác nhau Mỗi

ph-ơng thức tạo ra một kiểu học tập t-ơng đối riêng biệt Ph-ơng pháp dạy học một

mặt phải thích ứng với các kiểu học tập, mặt khác phải tạo ra môi tr-ờng và cơ hội để

hoàn thiện hoặc phát triển hoạt động học tập của ng-ời học dựa vào chính kinh

nghiệm và hoạt động của ng-ời học, mà tr-ớc hết là dựa vào các kiểu học tập cơ bản,

phổ quát đối với bất kỳ cá nhân nào

Quá trình học tập của con ng-ời nói chung có 5 kiểu tổng quát sau:

1/ Học bằng bắt ch-ớc, sao chép, không có hoặc ít có tính chủ định

2/ Học bằng hành động (bằng việc làm) hoặc thực hành có tính chủ định

3/ Học bằng trải nghiệm các quan hệ và tình huống (bằng cách chia sẻ giá trị và

kinh nghiệm trong các mối quan hệ liên cá nhân và nhóm)

4/ Học bằng suy nghĩ lý trí (bằng hoạt động trí tuệ hay ý thức lý luận)

5/ Học bằng các ph-ơng thức hỗn hợp

Kiểu 1 đặc tr-ng cho việc học thụ động, cơ giới, dựa trên nguyên tắc sao chép các

mẫu có sẵn - đ-ợc trình bày hay đ-ợc tổ chức từ tr-ớc, thu nhận và ghi nhớ các thông

báo, và kết quả học tập cũng chính là những mẫu, những thông báo đó, gần nh- ch-a

đ-ợc xử lý bởi các cơ chế tâm lý bên trong ng-ời học (gần nh- các tín hiệu bất biến)

Nguyên tắc ăn sẵn này tạo ra hoặc khuyến khích việc sử dụng một kiểu ph-ơng pháp

dạy học có tính chất khuôn mẫu, áp đặt, quyền uy, bao biện, chủ yếu thể hiện ý chí

của ng-ời dạy và tính chất lệ thuộc của ng-ời học

Kiểu 2 biểu thị việc học tập thiết thực bằng các hoạt động cảm tính, từ đó tiến đến

các hành động lý tính là các hành động trí tuệ, có tính chất hoạt động, tìm tòi, thực

nghiệm

Kiểu 3 chính là việc học tập bằng cảm xúc, bằng rung động; đó là học bằng tâm

hồn rung cảm, đồng cảm, thông cảm giữa con ng-ời với nhau

Kiểu 4 chủ yếu dựa vào kinh nghiệm nhận thức và t- duy lý trí của ng-ời học,

bằng hoạt động trí tuệ của cá nhân

3 Hạn chế và biện pháp của ph-ơng thức học tập

a Hạn chế

Trong công tác giảng dạy và học tập, chúng ta đã đạt đ-ợc một số thành tựu nhất

định nh- chấm dứt đ-ợc tình trạng thầy đọc, trò ghi, sinh viên có khả năng ghi chép

theo h-ớng tích cực hóa quá trình học tập của sinh viên Hình thức kiểm tra, đánh

giá đã có những thay đổi rõ rệt, đánh giá chính xác hơn kiến thức của sinh viên, hạn

chế đ-ợc phần lớn hiện t-ợng quay cóp trong thi cử Tuy nhiên bên cạnh những

thành tựu đã đạt đ-ợc vẫn còn những bất cập, hạn chế:

-Trong khi giảng dạy các môn, hầu hết giảng viên sử dụng ph-ơng pháp truyền

thống, diễn giải, thuyết trình, độc thoại là chủ yếu Trong quá trình giảng dạy, giảng

viên ch-a đặt ra yêu cầu cao đối với sinh viên

- Về phía ng-ời học, phần lớn sinh viên không đọc tài liệu tham khảo Học chỉ

cần "nói lại" những điều thầy đã nói, giáo trình viết, học thuộc lòng, thi hết học phần,

niêm luận Mục đích học tập của sinh viên mang nặng tính thi cử, trả nợ môn học

Điều này dẫn đến hậu quả là chất l-ợng học tập của sinh viên thấp, khả năng nắm bắt

kiến thức bài học không sâu, từ đó dẫn đến những nhận thức không đúng

b Biện pháp thực hiện

Để có đ-ợc chất l-ợng học tập tốt, mỗi chúng ta phải tự tìm ph-ơng thức học tập

riêng và phù hợp với bản thân Chúng ta có thể tham khảo vận dụng mốt số cách học

sau:

Học bằng thị giác:

 Dùng những vật dụng trực quan nh-: tranh, biểu đồ, sơ đồ, đồ thị,

 Chọn nơi ngồi học có thể nhìn thấy giáo viên khi họ nói để bạn có thể nhìn

ngôn ngữ cử chỉ và nét mặt của họ

 Dùng màu sắc để làm nổi bật các điểm quan trọng trong bài đọc

 Ghi chú hoặc yêu cầu giáo viên cung cấp tờ tóm tắt nội dung chính

 Minh họa các ý kiến của bạn bằng hình ảnh dùng ph-ơng pháp công não tr-ớc

khi viết các ý kiến đó ra

 Viết một câu chuyện và minh hoạ nó bằng hình vẽ

 Dùng các thiết bị đa ph-ơng tiện (ví dụ : máy tính, băng video, phim đèn

chiếu)

Học bằng thính giác:

 Tham gia các buổi thảo luận/ tranh luận trên lớp

 Thuyết trình và trình diễn tr-ớc lớp

 Sáng tạo các thuật nhớ

 Trao đổi ý kiến của bạn bằng ngôn ngữ nói

 Dùng các ph-ơng pháp phân tích ngôn ngữ và kể chuyện để chứng minh quan

điểm của bạn

Học bằng xúc giác/vận động:

 Th-ờng xuyên nghỉ giải lao trong khi học

 Dùng các màu sáng để làm nổi các tài liệu đọc

Bờn cạnh đú cú một số phương phỏp học tập rất hay mà tụi rỳt ra từ thực tế

học tập của minh thời sinh viờn và tham khảo từ những bạn luụn cú thành tớch học

tập tốt.Chẳng hạn như:

Kỹ năng học tập trờn lớp

Nghe giảng: Để tập trung nghe giảng nắm được bài ngay trờn lớp khụng phải là

một việc đơn giản và dễ dàng Hơn nữa,việc tập trung được hay khụng đụi khi cũn

phụ thuộc vào thầy giỏo, bài giảng hay cỏc nguyờn nhõn chủ quan khỏc.Chỉ cú cỏch

bạn phải luyện tập, trỏnh để bản thõn bị phõn tõm Tốt nhất bạn nờn chọn vị trớ gần

thầy cụ, vừa cú thể nghe rừ hơn, vừa cú khả năng ớt núi chuyện Việc phỏt biểu hay

đặt cõu hỏi cho thầy cụ giỏo cũng là một cỏch khiến chỳng ta tập trung hơn Để phỏt

biểu tốt thỡ hóy ghi những cõu nhận xột hay phỏt biểu vào một tờ giấy trước khi phỏt

biểu

Ghi chộp: Cần phải viết nhanh hơn, dựng nhiều ký tự viết tắt hơn Khụng cần phải

ghi tất cả những gỡ thầy cụ núi Hóy dành thời gian để nghe cỏc thầy cụ giải thớch kĩ

hơn về định nghĩa, khỏi niệm, cỏch chứng minh… Chỉ ghi chộp những gỡ mà chỳng

ta chưa biết những điều quan trọng mà sỏch khụng cú Ngoài ra, vở của người bạn

học sẽ là tài liệu hữu ớch vỡ cú thể lỳc đóng trớ bạn bỏ sút một chi tiết quan trọng

trong bài giảng

Kỹ năng học ở nhà

Cần tìm một chỗ yên tĩnh, tránh tiếng ồn Chúng ta nên chọn một thời gian học

cố định và tạo cho mình thói quen học thời gian đó.Ngoài ra, cần có lịch học thật

hợp lý, kết hợp giữa học tập và giải trí như có thể nghe một bản nhạc nhẹ nhàng,

hoặc một bài tập thể dục đơn giản Nếu bạn học phải phần khó hiểu thì để lại,học

những phần khác dễ hiểu hơn,sau khi thư giãn,thoải mái thì học tiếp

Để ghi nhớ tốt

Để có một trí nhớ tốt hãy chọn cho mình một thói quen như trước khi đến trường

xem lại bài đã học hôm trước;nên ghi danh sách các việc cần làm vào một tờ giấy

nhỏ và thỉnh thoảng kiểm tra xem tiếp theo mình cần phải làm gì Để ghi nhớ tốt

trong việc tiếp thu kiến thức thì cùng bạn bè thảo luận về một vấn đề cùng quan tâm

Ngoài ra, ghi nhớ qua các chi tiết quan trọng, các key words,các hình ảnh minh hoạ

Kỹ năng đọc sách

Đọc sách là kỹ năng không thể thiếu bởi học đại học sẽ phải học rất nhiều Theo

đó, đầu tiên các bạn phải chọn một khối lượng vừa đủ để bắt đầu, cố gắng nắm được

cách bố trí, hệ thống của tư liệu, nếu có phần tóm lược của tư liệu thì cần phải đọc

ngay nó Sau đó, đọc những gì bạn hiểu rõ nhất để xác định độ khó, chừa lại những

gì không hiểu Đừng nản chí nếu không hiểu Bạn nên dùng bút đánh dấu những chỗ

quan trọng hay chưa hiểu để có thể xem lại Trong khi đọc, thỉnh thoảng dừng đọc

và đặt những câu hỏi kích thích và tự tìm câu trả lời

Kỹ năng giải tỏa stress

Bằng cách nghỉ ngơi, thư giãn, tạo cho mình một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày

hoặc vận động như đi bộ, tập thể dục, trò chuyện cùng bạn bè Sau khi đã cảm thấy

thoải mái hơn hãy bắt đầu giải quyết vấn đề, xem xung quanh bạn có việc gì mà bạn

có thể thay đổi để xoay chuyển tình hình Đừng để tâm vào những việc lặt vặt

Kỹ năng chuẩn bị và làm bài kiểm tra

Phương phỏp ghi bài và tiếp thu được 70 - 80% bài giảng của thầy cụ là bạn đó

thành cụng một nửa rồi đấy Bước vào kỳ thi, đầu tiờn bạn phải xỏc định cỏc tài liệu

liờn quan để ụn tập; sắp xếp những gỡ ghi chộp được, hệ thống húa kiến thức, ước

lượng xem cần bao lõu để ụn tập, chia nhỏ những gỡ bạn học thành từng phần

4 Kết luận

Sự công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc cùng với sự bùng nổ của công nghệ

thông tin, của những tri thức mới, sự tăng lên gấp bội của sáng tạo công nghệ và kỹ

thuật, sự mở rộng của ngành nghề đòi hỏi con ng-ời phải có năng lực tự học, tự đào

tạo để thích ứng.Kiến thức nhân loại ngày càng phong phú và đa dạng,vì vậy mỗi

chúng ta cần phải có ph-ơng pháp học tập đúng đắn để có thể chiếm lĩnh đ-ợc tri

thức của nhân loại